Nâ H’Bhuo#t Niê, kot mâ hơnăm 1972, ối a {uôn Phơng, cheăm Ea Tul, tơring }ư Mgar troh nôkố xuân ối tâ xâu drêng rơpo\ng tro khu mơngế rêh ối ôh tá le\m troh lăm tô che#n. Tơdroăng pơxiâm sap apoăng khế 7/2018, xua tơdroăng rêh ối pá puât, ôh tá ai liăn mê nâ hiăng djâ mơ-éa mơnhên hnoăng xúa tơnêi dêi rơpo\ng troh tíu rôe, tê tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng tung tơring vâ mung 10 rơtuh liăn rôe phon rơvât rak ngăn kơdrum kơphế.

Khế 11/2018, nâ pâ xo dêi mơ-éa mơnhên hnoăng xúa tơnêi mê hiăng kơnôm môi ngế ki hmâ tung pơlê tơbleăng tíu mung liăn modrếo laih hên pakong. Ngế ki kố kơnôm nâ H’Bhuo#t ăm mung tơdjuôm mơ-éa mơnhên hnoăng xúa tơnêi tơ’nôm 30 rơtuh liăn vâ mơdrếo liăn hngêi arak liăn hdrối hâi pơkâ mơdrếo.

Mâu mơ-éa tơbleăng krếo ăm mung liăn [a\ pro mơ-éa tơ’lêi hlâu châ te\m lâp lu

Kơ’nâi mê, nâ châ djâ troh a pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột vâ trâm môi khu ăm mung liăn. Loi rơkong mơngế hmâ, nâ H’Bhuo#t hiăng tiê hdró hơ‘ngrăng ko\ng a mơ-éa ki mung laga ôh tá ‘nâi tung tá chêh tơdroăng klâi. Klêi kơ’nâi kêi pro mơ-éa châ mung, tâi tâng kơxo# liăn pơrá châ pơcháu ăm ngế ki hmâ tung pơlê, nâ ôh tá ai ki klâi vêh tê kơtê.

3 khế kơ’nâi, a khế 3/2019, ai péa ngế tơmối râng mơ-éa ki mung liăn ai tiê hdró hơ‘ngrăng ko\ng dêi nâ H’Bhuo#t [a\ pơkâ rơpo\ng thế mơdrếo 30 rơtuh liăn xiâm rơtế [ă 15 rơtuh liăn laih. Ôh tá ai ai liăn mơdrếo, mâu ngế ki kố mơnhâu [a\ pơkâ, tâng klêi kơ’nâi 1 pơla măng t^ng nâ ôh tá ai liăn mơdrếo che\n mê thế tê hngêi, tơmeăm khoăng tâng ôh, vâi kô kơdê tâi mơngế tung hngêi.

Xua xâu, on veăng nâ H’ Bhuo#t hiăng kơtâu hdâ, 3 ngế kuăn ối ku\n xuân lôi hriâm vâ kơtâu tiô dêi nôu.

‘’Gá vâ mung liăn vâ mơdrếo 30 rơtuh liăn che\n hiăng mung [a\ mơ-éa mơnhên hnoăng xúa tơnêi. Xo mơ-éa mơnhên xúa tơnêi vâ mung hngêi arak liăn. Mung hngêi arak liăn mơdrếo 30 rơtuh tá. Xua mê, hiăng mung 30 rơtuh pakong xo liăn tơkâ hên, 30 rơtuh kố cho dêi khu ki ăm mung mơdrếo liăn laih hên. Klêi kơ’nâi k^ mơ-éa, vâi ăm há tiê hdró hơ‘ngrăng ko\ng, á rơtế 4 ngế, klêi tiê hdró hơ‘ngrăng ko\ng mê xup um. Ngin to a pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột xo liăn. Á ôh tá ‘nâi châ to lâi liăn. Xo liăn a kơmăng, ngế ki xo\n mê ăm gá 1 kât liăn, ăm á xuân môi kât liăn. Klêi á xo mê gá tâ tung kơtong hmân’’.

Bu kal mơ-éa kiêm tra, mơ-éa pơ’leăng mâ mơngế, [âng vê rơxế mê kuăn pơlê kô tơ’lêi châ mung liăn

Rơpo\ng jâ Lại Mỹ Dung, ối a pơlê Niêng 3, cheăm Ea ~uôl, tơring {uôn Đôn, kong pơlê Dak Lak xuân trâm tơdroăng tiah mê há ôh tá khên ối a hngêi. Jâ Dung hiăng châ H’Loan, ngế ối tung pơlê, ăm mung 10 rơtuh liăn [a\ liăn laih 5 rơpâu liăn/hâi. Klêi kơ’nâi lối môi hơnăm, liăn laih nôu ai liăn laih kuăn, kơxo# liăn jâ Dung che#n H’Loan hiăng tâk 80 rơtuh liăn. Ôh tá ai liăn mơdrếo, jâ Dung tro jâ H’Loan ăm mơngế troh mơnhâu klêi mê xo tơmeăm [a\ thế jâ Dung k^ mơ-éa mung [a\ kơxo# liăn 100 rơtuh liăn mê ngin ôh tá xiăn pâm. Ôh tá ‘nâi pro ti lâi jâ Dung thế k^ a mơ-éa mung, [a\ nôkố ai hngêi laga ôh tá khên ối xua mâu ngế ki ‘mêi lăm tô liăn che\n:

‘’Kơ’nốu á châi tamo mê H’Loan ai kum ăm mung 10 rơtuh liăn. Klêi kơ’nâi lối môi hơnăm xuân tá hâi ai liăn mơdrếo mê che\n sap ing 10 rơtuh chiâng 80 rơtuh, mê á chiu mơdrếo liăn laih 1 rơtuh cho 5 rơpâu liăn/môi hâi. Mê á tối á pâ mơdrếo iâ rêm khế mê kuăn dêi H’Loan djâ Tiến [a\ Thông mot a hngêi á, vâi mơnhâu, xo ko\ng hdriê a rơno\ng kơnốu á, tối kơnốu á hiăng krâ hôm vâ rêh to lâi hơnăm nếo há? Hâi kơ’nâi vâi pro ó tâ, djâ rơxế troh pơto hmân ếo, um tơvi, kơmăi tu tuh, tối tơdjuôm tung hngêi ai klâi vâi xo tâi. Kơmăng mê, vâi ‘nêk on veăng á, vâi thế chêh mơ-éa che\n cho 100 rơtuh liăn. Á tối khât drêng mê on veăng á xâu ‘nâng, tơmiât chêh ăm vâi, lôi kơ’nâi ah tơpui tối ăm khu ngăn cheăm ‘nâi’’.

Ôh tá xê to rơpo\ng nâ H’Bhuo#t, jâ Dung mê tung to lâi hơnăm achê kố, a hên pơlê, tôh kơpho# tung kong pơlê Dak Lak ối hr^ng ngế xuân hiăng tro kơtro dêi khu ăm mung liăn mơdrếo liăn laih hên, tro vâi pro chiâng che\n [a\ liăn laih kơnâ ó, klêi mê mơnhâu, pơklât thế kok mơ-éa mơnhên hngêi trăng. Roh ai tơdroăng kố bu châ ‘nâi drêng mâu ngế ‘mêi pâ che\n.

Nâ Phạm Thị Bích Thúy, Kăn hnê ngăn khu vâi kơdrâi cheăm Hòa Phú, pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột tối ăm ‘nâi, a cheăm Hòa Phú xuân ai hên rơpo\ng tơdjâk troh mung liăn mơdrếo liăn laih hên, laga cheăm xuân ‘nâi tơdroăng kố ing to lâi ngế tê:

‘’Tung vâi kơdrâi nôkố cho ai 5 ngế kơtâu hmuâ ai tơdjâk troh mung liăn mơdrếo liăn laih hên. Nôkố ai to lâi rơpo\ng châ ‘nâi drêng khu mâu ngế ki ăm mung xo liăn laih hên mot a hngêi pâm xiăn, pơklât thế mơdrếo nếo châ ‘nâi mâu rơpo\ng ki mê ai mung liăn mơdrếo liăn rơkâ hên. Laga khu ki ăm mung liăn xo liăn rơkâ kơnâ gá kí ‘nâng, nôu mung mê kơnốu, kuăn ‘ne\ng ôh tá ‘nâi, kuăn mung mê nôu pâ ôh tá ‘nâi drêng vâi mot a hngêi pâ mê nếo ‘nâi ai tơdroăng kố’’.

Thươ\ng tă Nguyễn Văn Quý – Pho\ pơkuâ Kan sát pơtrui rup mâu ngế xôi kân – Ko\ng an kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi, sap ing khế 8/2018 troh nôkố, Ko\ng an kong pơlê Dak Lak hiăng châ hlo 41 tíu, 51 khu [a\ 214 ngế (tung mê, ai 29 ngế pêi cheăng môi ngế) tơdjâk troh tơdroăng ăm mung liăn xo liăn rơkâ hên. Pak^ng mâu ngế tung pơlê ối ai hên khu ‘mêi ing hên kong pơlê, pơlê kong kân peăng kơnho\ng troh a Dak Lak ru\m [a\ mâu ngế ki ai xôi veăng pêi cheăng.

Mâu ngế ki kố hmâ hmuâ paro\ng khu tê mơdró, ko\ng ti hnê mơhno ‘na tăng liăn, ăm mung rơxế ôtô, rơxế honda, râng tơmeăm xo liăn rơkâ [a\ hía hé vâ tơbleăng, xing xoăng mơ-éa tơbleăng tối, kơbông krếo phôn ăm mâu ngế ki vâ mung liăn [a\ rơkong kheăn ‘na pro mơ-éa mung tơ’lêi, ôh tá tá êa kok mơ-éa bu kal mơ-éa kiêm tra, kơxo# phôn.

Vâ ví luât, mâu ngế ki kố ôh tá tối nhên liăn laih tung tơkêa; đi đo hơ’lêh tíu ối, pro pá ăm khu cheăng tung châ hlo, séa ngăn.

Tiô Thươ\ng tă Nguyễn Văn Qúy, ing tơdroăng ăm mung liăn mơdrếo liăn laih hên hiăng ai hên tơdroăng xôi luât ki ê môi tiah rup mơngế ôh tá tro luât, ‘nhê tơmeăm khoăng, pro ôh tá tơniăn tung pơlê pơla, pro xôi tung pơlê pơla [a\ hía hé. Mơhé Ko\ng an kong pơlê Dak Lak hiăng tơplâ mơdât ‘nhê khu ki kố, hr^ng ngế ki tơdjâk troh pêi ‘na tơdroăng ăm mung liăn mơdrếo liăn tơkâ hên, kơ koan cheăng xuân hiăng séa ngăn tơ’nôm hô sơ, mơ-éa vâ séa mơnhên laga xuân tá tu\m tiô luât vâ pơxâu tơdroăng xôi kân [a\ mâu ngế ki pêi ‘na tơdroăng ăm mung liăn mơdrếo liăn laih hên.

Tiô Thươ\ng tă Nguyễn Văn Quý: Pơkâ nôkố dêi luât nôkố pơxâu ôh tá hngăm ‘na tơdroăng xôi ăm mung liăn mơdrếo liăn rơkâ hên.

‘’Tiô pơkâ dêi Luât pơxâu xôi kân nôkố ‘na tơdroăng xôi ăm mung liăn mơdrếo liăn tơkâ kơnâ tung tơdroăng mung liăn tung xivil mê kơlo pơxâu phâk ó má môi cho 3 hơnăm kroăng phak. Kố cho tơdroăng xôi ki ôh tá hngăm, laga tiô pơkâ dêi Luât săm tối mơngế xôi kân nôkố mê kơ koan séa ngăn bu pêi pro túa mơdât ing tơdroăng xôi ki hngăm ó tơngêi klêng, tâng tơdroăng xôi ki ôh tá bê hngăm, mê ngin pơkâ rup kroăng mê Kơ koan séa ngăn ‘na luât xuân ôh tá chiâng k^ ăm pêi cheăng. Tâng bu ăm mung mơdrếo liăn laih hên mê ôh tá chiâng rup kroăng, mê bu săm tối săm tơkêng vâ mơnhâu. Má péa, nếo ôh tá châ môi tuăn tung kuăn pơlê’’.

Tơdroăng ăm mung liăn mơdrếo liăn tơkâ hên hiăng pro hên tơdroăng ki tơdjâk ‘mêi [a\ tơdroăng rêh ối pơlê pơla. Tơmiât nhên khât, rơtế [a\ hơ’lêh mâu pơkâ dêi luât ‘na kơlo pơxâu phak tung kơvâ ăm mung liăn mơdrếo liăn laih hên cho môi tung túa ki kal vâ troh tah tơdroăng ăm mung liăn mơdrếo liăn tơkâ hên, mê thế tơleăng tâi tơdroăng ki ‘’kal liăn’’ dêi kuăn pơlê; thăm kum kuăn pơlê châ mung liăn a tíu ki le\m vâ kơdroh tơdroăng mung liăn mơdrếo liăn rơkâ hên.

Nam Trang chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng