Vâ ngăn [ai má 2 po ngăn drăng kố:  http://vov4.vov.vn/Xodang/chuyen-muc/pa-rong-mau-kong-ki-toi-oh-ta-todrang-c178-348817.aspx

VOV4.Sêdang - ‘Na tơdroăng ki hía kong ki hêna Tây Nguyên, mơnhâu troh tơdroăng ki mơnhông krá tơnniăn dêi kơpong, ki khéa a kố cho mâu tơdroăng ki tối ôh ti tro ‘na kong dế xúa hên h^n sap ing khu pơkuâ kong troh cheăm, tơring, kong pơlê [ă khu xiâm, kơvâ cheăng tơnêi têa, pro mâu troăng hơlâ pêt kong dêi Tơnêi têa xơpá mơdêk châ tơ-[rê, thăm nếo ôh tro troăng hơlâ pơkâ.

Pak^ng xiâm kối ki ‘ro tung tơdroăng ki pơkuâ, ôh ti pôu râng dêi hnoăng cheăng, ai tơdroăng ‘na cheăng kâ, mê cho tối tơbleăng rế ôh ti tro, kong rế tro hía, mê tơnêi kong – kế tơmeăm ki kơnía git má môi, mê tơ’lêi hlâu mot tung khu ngế krê, khu mơdró kâ. Tơdroăng ki xơpá kân má môi klêi kơ’nêi tơdroăng kố ôh ti xê cho kong prâi tơnêi tơníu tro ko ‘nhiê troh pêt kong krá ton, ki hdrối tâ, gâk kring tơniăn a mâu kong pơlê xuân chiâng ôh tá tơniăn. Pơtối inâi ‘’Kong Tây Nguyên tung tơdroăng ki xơpá athế cho mêa’’, hâi kố ai [ai chêh ‘’Kong mêa hía, tơnêi mêa mot tung ko\ng kơbố’’.

99 ha kong ối tung kơpong kong dêi Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó Đỉnh Nghệ, cheăm Quảng Sơn, tơring Dak Glong, kong pơlê Dak Nông, klêi kơ’nâi lối 10 hơnăm châ pơcháu, nôkố hiăng ôh tá ai xếo. Ki ê nếo a tơdroăng tơkêa bro kố cho mâu tơdroăng tơxup tơbriât ôh tá kâi tui pơla kuăn pơlê ai rôe tơnêi kong [a\ khu tê mơdró. Mâu kuăn pơlê tung kơpong tơdroăng tơkêa bro hơ’muăn tối tơdroăng ki pá puât dêi tơná xua tơxup tơbriât hiăng chiâng ai tơdroăng tơhôu pâm xiăn dêi pó, pro tơdroăng rêh ối dêi vâi, tơniăn gak kring a pơlê hơ’leh tâi tâng:

‘’Mâu kơpong tơnêi Ko\ng ti xâu ôh tá kâi ra mê tê. Cho rơpo\ng á ai rôe ing Ko\ng ti Đỉnh Nghệ sap ing hơnăm 2013 troh nôkố. Troh hơnăm 2015 mê Ko\ng ti ton hiăng hơ’leh ăm Khanh, Kăn pơkuâ ki nếo. Sap hơnăm 2015 troh nôkố, pôa Khanh hiăng ai tơxup tơbriât hên [a\ mâu rơpo\ng rôe tơnêi môi tiah ngin’’.

Troăng ko ‘nhê kong mêa pro tơnêi mêa a Tây Nguyên hiăng ai hên hơnăm [a\ cho troăng ki pro ăm kong hía tâi tâng, ôh tá chiâng vâ vêh pêt

{a\ kố cho môi rơkong tơpui dêi kuăn pơlê ki ê:

‘’Kăn pho\ pơkuâ Ko\ng ti Đỉnh Nghệ, ki nhên cho pôa Nguyễn Tiến Mạnh pe\ng péa ‘mrâm pháu a chêng á, môi ‘mrâm a chêng peăng hơ-ếo, môi ‘mrâm tro a plâu peăng hơ’vá, pro rơpo\ng kơdroh pêi kâ. Á cho mơngế pêi cheăng ki xiâm tung rơpo\ng, nôkố trâm tơdroăng kơtiê, cho pá puât. Ngin dế tô tuăn ‘nâng’’.

Tơdroăng tơkêa bro dêi Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó Đỉnh Nghệ bu cho 1 tung chât tơdroăng tơkêa bro pro hía kong, pro ôh tá tơniăn pơlê pơla xua tơxup tơbriât tơnêi tơníu a kong pơlê Dak Nông, [a\ cho 1 tung kơxo# hr^ng tơdroăng tơkêa bro môi tiah mê a kơpong Tây Nguyên. Tâng môi tiah mâu hơnăm hdrối, kong tro hía, tâi tâng tơnêi kong chiâng tơnêi pêi chiâk deăng lơ tơnêi ối, yă dâng chât rơtuh troh lối hr^ng rơtuh liăn rêm ha, mê 2 hơnăm ngiâ kố, ki kơnâ tơnêi tâk châ chât xôh kơnôm tơdroăng mơ’no liăn pro on tơhrik kơtâu [a\ mâ hâi hên h^n, roh tơ’lêi vâ pêt mơnhông kong cho pá.

Môi tiah a tơring {uôn Đôn, kong pơlê Dak Lak, klêi kơ’nâi mâu tíu pro on tơhrik kơtâu [a\ mâ hâi châ mơjiâng hên h^n, rêm tíu ki pro on tơhrik kơtâu [a\ mâ hâi ai yă châ rơtal liăn rêm MW, mê mâu kơpong tơnêi xiâm kối cho ing tơnêi kong a tơring xuân dế châ tê [a\ yă lối 100 rơtuh liăn/sao, cho 1 rơtal liăn/1 ha:

‘’{a\ 4 – 5 ha achê dêi pó, vâi ôh tá ai liăn vâ pro mơ-éa khêi mê gá ối a tung dế tá tê. Yă mê lối 100 rơtuh liăn môi sao, kơnâ má môi cho 150 rơtuh liăn/môi sao tê. Tâng kơbố ai liăn mê tê tâi hlối’’.

Drêng kong hía, tơnêi mêa dế châ mot a ko\ng mâu ngế krê, khu tê mơdró

Tung 5 kong pơlê Tây Nguyên, Gia Lai ối má môi ‘na tơdroăng kong tro hía – tơnêi châ mot a ko\ng mơngế ki ê, xua tung mâu hơnăm hdrối, kong pơlê ăm phêp ‘nhê tâi tâng 50 rơpâu ha kong ki ai xêh ôh tá ngiât le\m xếo vâ pêt loăng kơxu. Laga lối chât rơpâu ha kơxu tung mê ôh tá kâi xông kân, bu ai tơnêi dế chôa ‘lâng chiâng kế tơmeăm khoăng dêi khu tê mơdró. Khu râ kăn pơkuâ kong pơlê Gia Lai dế pâ Tơnêi têa ai troăng hơlâ vâ mâu khu tê mơdró châ hơ’leh lối 12 rơpâu tơnêi kong vâ pêi ki ê, ki hên cho tơnêi pêt loăng plâi kâ, tơnêi pro on tơhrik kơtâu [a\ khía [a\ kơtâu [a\ mâ hâi.

Tiô pôa Kpă Thuyên, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an kong pơlê Gia Lai, thăm nếo ối pâ thế Tơnêi têa pêi pro pơkâ hiăng tâi ki xêt khât ôh tá xê pêi pro pơkâ nôkố, vâ khu tê mơdró tơdah châ tơnêi châ tơ’lêi hlâu tâ:

‘’Nôkố khu tê mơdró xuân vâ hơ’leh vâ pêi pro ki ê, laga Luât kong nếo mê hơ’leh pêi ki ê mê 1 ha kong thế vêh pêt 3 ha. Xuân pói vâ, pro tơ’lêi hlâu ăm khu tê mơdró pêi pro tiô Pơkâ ton nah, hơ’leh 1 ha kong mê pêt kong ki nếo 1 ha tê’’.

Môi tung 50 rơpâu ha kong ki ôh tá le\m a kong pơlê Gia Lai pro chiâng nông trương kơxu

Tơdroăng ko ‘nhê kong mêa pro chiâng tơnêi mêa vâ pêt kế tơmeăm ki ê a Tây Nguyên hiăng hlo hên hơnăm [a\ cho troăng pêi ki pro kong hía tâi tâng, ôh tá chiâng vâ vêh pêt. Drêng khu tê mơdró tơ’lêi hlâu tơdah châ kong, tơnêi kong vâ ‘nhê, hơ’lêh pêt ki ê, tê, pơcháu ăm dêi pó hiăng pro chiâng ‘mêi vâ kuăn pơlê xuân veăng mot ko ‘nhê kong, hdi xo tơnêi. Tơdroăng ko ‘nhê kong – hdi xo tơnêi môi tiah mê, thăm nếo tơdroăng mê hlo a ngiâ, pơloăng mơnúa luât. Ki má môi tung mê cho mâu ngế ki châ VOV hiăng châ hlo a kơpong kong a cheăm }ư Pui, tơring Krông Bông, kong pơlê Dak Lak.

A kố, kuăn pơlê thôn Ea Rớt, cheăm }ư Pui hiăng ko ‘nhê 37 ha tung 5 khế apoăng hơnăm. Hên [a\ng deăng tung mê tá hâi pêt tơmeăm, laga ôh tá môi tuăn pơcháu vâ mâu ngế pơkuâ kong vêh pêt kong. {a\ mơngế ki tơbleăng tơdroăng kố ăm râ kơpêng, cho pôa Nguyễn Văn Tâm, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm }ư Pui:

‘’Tơnêi vâi hdi xo nôkố vâi krâ tối tơnêi kong to pêt cho ôh tá chiâng. Pơkâ thế [a\ Ko\ng ti pơkuâ kong ai troăng vêh pêt kong a ngo xo\n. Troăng pêi ko\ng ti to\ng kum môi tiah lâi, xing xoăng liăn môi tiah lâi, tâng chiâng tơmiât troăng pêi mê tơbleăng re\ng ăm vâi krâ nho\ng o’’.

‘’Kong cho mêa, tâng pin ‘nâi rak ngăn cho kơnâ khât’’ cho tơdroăng vâ pơtâng tối ăm tâi tâng kuăn pơlê ‘nâi vâ rak châ chêh tơbleăng a hên tíu, mơdâng a hên kơpong kong dêi 5 kong pơlê. Laga ki kơnâ mêa dêi kong dế ton tơrôu, [a\ ki kơnâ mêa dêi tơnêi kong dế to, pro mâu tơdroăng mơ-eăm gâk ngăn, mơnhông pêt kong thăm pá puât hên.

Kong tô, têa lân lu, tơnêi tơhnah tơhnâp hiăng tâp kơđu ki châ tơ-[rê mơnhông mơdêk dêi hên hơnăm, pro hlâ hên ngế, cho rơkong vâ pơchân ó rơdêi ‘na ki kơnâ khât dêi kong, laga mâu kong pơlê hiăng ôh tá ngăn nhuo#m tơtro tơdroăng

Công Bắc chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng