Mâu hâi ki kố, vâi krâ nho\ng o Rơđế a [uôn Kam, cheăm Dak Liêng, tơring Lak dế poê dêi báu rơnó Xeăng tôu. Nâ H’Ko\ {uôn Dap ăm ‘nâi: Vâi krâ nho\ng o tung pơlê, bô bố xuân ro xua châ pôu báu hên, tê châ yă kơnâ. Tâng tê a klâng ai 6.800 liăn/kg, kơnâ tâ hơnăm nah rêm kg vâ chê 1 rơpâu liăn. Rơpo\ng nâ H’Ko\ {uôn Dap ‘no ivá pêi iâ tâ hdrối nah, la xuân ai tơdroăng sôk ro sap ing kơxo# liăn pêi lo ing kế ki ê xuân tung klâng ki mê, mê cho on veăng nâ ‘no liăn roê kơmăi poê báu. Nâ H’Ko\ {uôn Dap ăm ‘nâi: Rêm hâi kơmăi pôe báu pôe châ lối 1 ha. Klêi kơ’nâi hiăng ôh tá riân liăn roê têa kơxăng, liăn ki mơhá vâi ăm vâi veăng poê, on veăng nâ ối châ xo lối 1 rơtuh 500 rơpâu liăn.

‘’Hngêi rak liăn Agribank pro tơ’lêi hlâu ăm rơpo\ng á mung vâ roê kơmăi ki mê. Gá tơ’lêi hlâu khât tung tơdroăng ki poê báu ăm vâi krâ nho\ng o tung pơlê [ă rơpo\ng vâ re\ng tung tơdroăng ki pêt, ví kong mêi  khía têa kân lân lu, tơdrêng a mê hnối pêi lo liăn ngân hên ăm dêi rơpo\ng’’.

Pôa Nguyễn Hữu Xuân, Kăn pơkuâ Hngêi rak liăn Agribank ki ai tíu cheăng a tơring Lak ăm ‘nâi: Nôkố, kơxo# liăn ki laih dêi hngêi rak liăn kố ai 600 rơtal, [ă ăm 4.800 rơpo\ng mung, tung mê 80% cho kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo. Vâi krâ nho\ng o mung ki hên cho ‘no cheăng tung pêi chiâk pêi deăng, ki nhên gá cho roê phon rơvât ăm kơdrum kơphế [ă klâng báu. Tung vâ chê 5 rơpâu rơpo\ng mung, ki hên pơrá xúa hlo tơ-[rê, bu ai 151 rơpo\ng tê ôh tá kâi mơdrếo xua pêi chiâk deăng trâm kong tô mơdrăng, kong mêi têa kân lân lu.

Tiô pôa Lê Thế Anh, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm Dak Liêng tối, tung 2 rơpâu 457 rơpo\ng kuăn pơlê dêi cheăm mê nôkố ai troh 1 rơpâu 137 rơpo\ng kơtiê, châ vâ chê tơdế kơxo# rơpo\ng, tơku\m ki hên cho mâu rơpo\ng hdroâng kuăn ngo. Mâu rơpo\ng kơtiê ai túa châ mung liăn ối tung hngêi rak liăn to\ng kum rêh ối pơlê pơla. La kơxo# liăn kố ôh tá pêi pro châ tiô tơdroăng ki rơhêng vâ dêi kuăn pơlê, mê Hngêi rak liăn pêi chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê tơring Lak cho tíu ki mung tơ’mot hên kuăn pơlê tung cheăm. La xua tơdroăng pêi cheăng kâ dêi vâi krâ nho\ng o ối pêi tiô rơnó, tơdroăng ki rơhêng vâ mung liăn tơku\m tung môi rôh. Kố cho tơdroăng ki pro pá tung hnoăng cheăng ăm mung. Pôa Lê Thế Anh tối:

‘’Ôh ti xê to a Dak Liêng mê mâu rơpo\ng kuăn pơlê ki ê tung tơring Lak xuân hiăng ai tơdroăng ki rơhêng vâ mung liăn hên. ‘Na ki ai hlâu, ‘na kuăn mơngế ki vâ mung liăn dêi hngêi rak liăn a kố kơdroh mê tơdroăng ki pêi pro tiô rơhêng vâ mung ‘na hâi khế mung liăn dêi vâi krâ nho\ng ai drêng ‘nâ xuân ối hrá, xua tơdroăng klâi ‘lo cho xua kuăn pơlê ôh tá pêi pro tiô tơdroăng pơkâ, xua ôh tá ai kăn [o# séa ngăn hồ sơ [ă kăn [o# ki ‘no ăm mung. Peăng hlá mơ-éa ki tơvâ tơvân hdrối nah, mê nôkố hiăng hơ’lêh chêh pro hlá mơ-éa tơ’lêi re#ng. Laga, xuân ai mâu tơdroăng ki ‘nâ, ối tơvâ tơvân, rơhêng vâ kăn pơkuâ râ kơpêng, hngêi rak liăn tơnêi têa pơkâ inâi, hlá mơ-éa ki kal, pro ‘nâng ‘nâi tâ nếo vâ vâi krâ nho\ng o tơ’lêi hlâu tâ tung tơdroăng ki mơjiâng pro hồ sơ mung ing hngêi rak liăn’’.

{uôn Phao, cheăm }ư\ Mta, tơring MDrak cho pơlê ki ai tâi tâng vâi krâ nho\ng o cho hdroâng kuăn ngo Rơđế. Bu riân to a hơnăm nah hiăng ai 35 rơpo\ng mung a Hngêi rak liăn pêi chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê ki ai tíu cheăng a MDrak, [ă kơxo# liăn ai 1 rơtal 450 rơtuh liăn vâ pêt kơtếo. Pôa Y Hin Ksor, kăn pơkuâ [uôn Phao ăm ‘nâi, nôkố pơlê ai 80 ha kơtếo. Tơnêi kố hdrối nah vâi krâ nho\ng o pêt alâi, pêt pôm loăng hiăng ôh tá dâi le\m xếo, nôkố mung liăn dêi hngêi rak liăn vâ pêt kơtếo. Kố cho rơnó ko kơtếo ki apoăng dêi pơlê riân châ dâng 1 ha môi rơnó kố châ xo 42 rơtuh liăn:

‘’Inâi á cho Y Hin Ksor, cho ngế pơkuâ [uôn Phao. Á hiăng mung ing hngêi rak liăn pêi chiâk deăng kơxo# liăn vâ pêi kâ, roê ro, phon rơvât, hdrê kơtếo vâ mơnhông mơdêk cheăng kâ, tơniăn tung rêh ối’’.

Ngoh Y Him Ksơr a {uôn Hoang, cheăm Krông Jing, tơring MDrak ăm ‘nâi, hơnăm nah, rơpo\ng ngoh xuân mung ing Hngêi rak liăn pêi chiâk deăng mơnhông mơdêk thôn pơlê ki ai tíu cheăng a MDrak 100 rơtuh liăn. Kơxo# liăn ki kố drêng mung tro klăng rơpo\ng dế kal vâ po rơdâ pêi chiâk deăng, mê gá tơ-[rê khât:

‘’Hngêi rak liăn xuân pro tơ’lêi hlâu ăm á mung [ă kơxo# liăn ai 100 rơtuh. Kơxo# liăn ki mê á roê 3 to ro, mê nếo pro kơdroăng chu, pro kơnâng. Ối tơkâ to lâi mê á roê phon, rơvât ăm kơtếo, ăm báu vâ gá dâi le\m. Á hlo sôk ro khât xua hngêi rak liăn tơmâng ngăn môi tiah mê. Xo ah hmôi á kô mơ-eăm mơdrếo kơxo# liăn ki mê vâ hngêi rak liăn loi tơngah kơ á’’.

Vâ pro tơ’lêi hlâu tâ ăm vâi krâ nho\ng o châ mung kơxo# liăn, pôa Nguyễn Đình Diệu, kăn pơkuâ Hngêi rak liăn pêi chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê ki ai tíu cheăng a MDrak ăm ‘nâi, la ngiâ kố ah, tíu cheăng kố kô ‘no roê môi toăng rơxế ô tô ki hmâ xúa, pơkâ kum mâu tơdroăng chêh bro hlá mơ-éa tơdrêng tung rơxế ki mê hlối môi tiah môi to hngêi rak liăn ki chiâng lăm u kố u mê troh a mâu thôn pơlê tung kơpong vâ pơkâ tơleăng ‘no liăn ăm mung troh a ko\ng kuăn pơlê. Loi tơngah kố kô cho troăng hơlâ ki tro, tơ-[rê kum vâi krâ nho\ng o ai kơxo# liăn mơnhông mơdêk cheăng kâ, ing mê kum pơxúa khât tung hnoăng cheăng kơdroh kơtiê [ă mơ-eăm tơkâ luâ xơpá pro kro mơdro\ng.

‘’ ’Na kơxo# liăn mê hngêi rak liăn xuân hiăng pêi pro tiô tơdroăng ki rơhêng vâ re\ng dêi mâu tơmối ki mung, tung mê malối cho rơpo\ng hdroâng kuăn ngo a ki rêh ối a kố. Drêng ai tơdroăng ki rơhêng vâ mê hngêi rak liăn kô pêi pro re\ng, tơdrêng. Vâi krâ nho\ng o hiăng xúa kơxo# liăn châ tơ-[rê. Tung mâu hơnăm a chê kố mê hlo ai mâu rơpo\ng ‘na tơdroăng rêh ối cheăng kâ hiăng hlo mơdêk khât, roê mâu kế tơmeăm xúa tung rơpo\ng hngêi xuân môi tiah mơijâng pro hngêi ki le\m. Sap ing kơxo# liăn dêi hngêi rak liăn ho\ng tơdroăng ki ăm mung pêi chiâk deăng thôn pơlê hiăng mơdêk châ tơ-[rê khât’’.

Lê Xuân Lãm chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng