Tiô Tíu xiâm Hbrâ mơdât châi tamo kong pơlê Dak Lak tối, nôkố, pơreăng tơngê lo mơheăm pơtối tâ tú cho tơdroăng ki rơ-iêo xua kơxô̆ ngế ki tâ ối a kơlo ki hên, ôh tá tơniăn ƀă pơtối rế ai hên tíu ai tro pơreăng. Ƀok thái pơkeăng Lê Phúc – Phŏ pơkuâ Tíu xiâm Hbrâ mơdât châi tamo kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi, tung lâp kong pơlê hiăng ai lối 9.500 ngế tro pơreăng tơngê lo mơheăm ƀă ai 2 ngế hlâ.

“Tung mâu hâi achê kố ngin tơrŭm ƀă Viện vệ  sinh dịch tễ Tây Nguyên vâ lăm ngăn, mơnhên tối a mâu cheăm bêng ki mơni kô tơ’lêi tâ tú, ing mê vâ mơnhên tối mâu kơlo ki hdró vector a mâu kơpong kố, klêi mê pêi cheăng ƀă Vi ƀan hnê ngăn mâu cheăm vâ ‘nâi nhên mâu tơdroăng ki xơpá, tơvâ tơvân, vâ rơtế ƀă dêi rơpó tŏng gum vâ pro tiah lâi vâ thăm mơdêk cheăng hbrâ mơdât pơreăng tơngê lo mơheăm, thăm xôh mâu pơkeăng a mâu tíu ki ai pơreăng ki ton, malối cho pêi pro krâu khât vâ mâu tíu ki ai pơreăng pôi tá ai xếo mâu ngế tro tâ a mâu tíu ki kố”.

Kơxô̆ mơngế tâ pơreăng tâk hên tung pơlê pơla xuân pro pá ăm mâu tíu cheăng pơlât. A Khoa Nhi tổng hợp, Hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên, rêm hâi kơbong tơdah ƀă pơlât dâng 10 ngế tro pơreăng tơngê lo mơheăm. Ƀok thái pơkeăng Đặng Việt Nam, phŏ pơkuâ Kơbong pơlât vâi hdrêng pơchân túa pơreăng kố a vâi hdrêng mơni kô tâ tú rĕng, xua mê, nôu pâ mâu vâi hdrêng kal séa ngăn tơdroăng dêi vâi hdrêng tá drêng hdrêng hiăng kơdroh tơngê.

“Hmâ mâu ngế tro pơreăng mot pơlât tung hngêi pơkeăng tung pơla mơngế hdrêng tro tơngê hmân, ki hên cho tơngê. Môi tiah inâi khĕn cho pơreăng tơngê lo mơheăm, mâu vâi hdrêng tro ki hên tung tơngê tung pơla 3 hâi apoăng, tơngê hmân pơtối, rơlâi lâp châ chăn, châi mâ ƀă hêng hêa. Ai mâu vâi muăn ki ‘nâ mot pơlât tung hngêi pơkeăng tung tơdroăng ki hiăng râ tâ, pơtih hêa hên xôh, châi klêa, nŭm iâ. Mê cho mâu tơdroăng ki ăm ‘nâi dêi tơngê lo mơheăm. Ai mâu vâi muăn ki ‘nâ mot pơlât tung hngêi pơkeăng hiăng râ, gá rơ-iêo khât”.

Hlo kơxô̆ mơngế tro tâ pơreăng tơngê lo mơheăm pơtối tâk hên, Tíu xiâm Hbrâ mơdât châi tamo kong pơlê hiăng ƀă dế thăm mơdêk hnoăng lăm ngăn, hlối tăng ‘nâi plĕng ăm Khu ngăn pơkeăng ƀă khăm pơlât, tơrŭm ƀă kăn pơkuâ mâu cheăm, bêng tơbleăng mâu troăng hơlâ hbrâ mơdât pơreăng tâ tú tung lâp lu. Tung mê, xôh pơkeăng a mâu tíu ki ai tri trôu ƀă séa ngăn vector ki pâk ‘mot pơkeăng châ mơnhên cho mâu hnoăng cheăng ki kal. Ƀok thái pơkeăng Lê Phúc – Phŏ pơkuâ Tíu xiâm Hbrâ mơdât châi tamo kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi tơ’nôm:

“Pin athế pêi pro tro hnoăng cheăng kơdê kiâ ngu ngĕng, xúa mâu troăng hơlâ hbrâ mơdât tri trôu, xúa nhang chôu vâ ai ngôi kơdê tri trôu, rak vế dêi tơná, koi athế hnhâng mi tơkel, xâp hmân ếo xŏn, malối cho a kơxo má, a kơxê măng. Pakĭng mê, athế pêi pro hnoăng cheăng mơgrúa lĕm kong prâi tơnêi tơníu, kơdê kiâ ngu ngĕng rêm măng tĭng. Pin athế rak vế đi đo a mâu kơ koan, a mâu tíu pêi cheăng, a hngêi kuăn pơlê, ƀă tung pơlê pơla athế đi đo tơbleăng cheăng mơgrúa lĕm hyôh kong prâi ăm tơƀrê”.

Kơvâ ngăn pơkeăng pơlât hnê pơchân kuăn pơlê đi đo lăm ngăn mâu kế ki dâm hdoăng têa tung ƀă tâ tá hngêi, klŭp lĕm mâu kế ki dâ têa, mâu kung kếo. kơ’lo chhá, kơtôu rơxế ƀă mâu kế xúa ki toăng têa. Drêng ai ngế tơngê hmân, kuăn pơlê kal séa ngăn ivá ƀă troh tíu khăm pơlât vâ châ khăm, hnê pơlât; pôi tá tơngôu, roê xêh pơkeăng ôu a hngêi.

-Thế ‘nâi nhên tơngê tiô rơnó ƀă tơngê lo mơheăm

Tơngê tiô rơnó ƀă tơngê lo mơheăm ai hên tơdroăng ki pro ăm hlo apoăng vâ môi tiah dêi pó, tơ’lêi pro kuăn pơlê nhôm ƀă hmôu pơ rôe xêh pơkeăng ôu pơlât ôh tá tro tơdroăng. ‘Nâi tơdroăng ki tơbleăng hdrối, xúa pơkeăng rak tơniăn ƀă hbrâ mơdât pơreăng cho mâu tơdroăng ki kal kum kơdroh châi rơ-iô. Tâ tá tơdroăng mê, ƀok thái pơkeăng Đỗ Hữu Thành tối ăm ‘nâi mâu tơdroăng ki rak ngăn mơngế tơngê ƀă rôh ki kal troh a hngêi pơkeăng pơlât.

-Ô ƀok thái pơkeăng, tơngê tiô rơnó ƀă tơngê hmân ai mâu tơdroăng châi tamo ki ti lâi ƀă phá tơ ê? Kuăn pơlê kal tơtrŏng mâu tơdroăng ki klâi vâ rĕng ‘nâi?

Ƀok thái pơkeăng Đỗ Hữu Thành: Ki môi tiah dêi rơpó pơla tơngê tiô rơnó ƀă tơngê lo mơheăm a rôh ki apoăng, tŭm péa tơdroăng châi xuân ai mâu tơdroăng châi ki vâ môi tiah tơngê kơdrâ tơngê râ, châi ko, châi rơlâi rơlo lâp tung châ, châi drô kơxêng, kŏng ƀă hlối poh rơbĕn lâp châ. Laga, tơngê tiô rơnó, hmâ pro châi troăng krôk, kơ-o, hâ môh, lo têa môh ‘nâ hía kơchêi hên; mâu ki ‘nâ hía hlối châi klêa lo hêa, malối ƀă vâi hdrêng. Tung pơla mê, tơngê lo mơheăm hmâ ai mơhno ăm ‘nâi châi troăng krôk, la ai drêng ‘nâ lo mơheăm môh, lơ mơheăm chêng hơ’nĕng, hlo tŭm môi tiah ai kế pâk drô kéa, châi kơpong kliâm, lo hêa, ôh tá lŏn kâ kế. Tơngê kơ-o kơ-ôk hmâ pro kơdrâ tơngê mê ăm ‘nâi êi krôk, hâ môh. Tơngê lo mơheăm kô pro tơngê hmân ôh tá pơtê sap ing 2 troh 7 hâi, châi rơlâi ó tung châ, hlối lo mơheăm. La kuăn pơlê pôi tá tơngôu ngăn to tơdroăng ki tơná tơngê apoăng tiah hmâ trâm, mê athế rĕng khăm pơlât.

-Drêng tơngê, kuăn pơlê hmâ lăm rôe xêh pơkeăng ôu pơlât vâ kơdroh tơngê, kháng sinh ‘nâ hía pơlât tiô chal krâ nah. Ƀok thái pơkeăng hnê pơchân ki klâi vâ ví mâu tơdroăng pêi pro ki ôh tá tro, ki rơ-iô?

Ƀok thái pơkeăng Đỗ Hữu Thành: Tơngê tiô rơnó ƀă tơngê lo mơheăm xuân xua virus pro mê kháng sinh ôh tá xêt pơlât mâu tơdroăng tơngê mê. Kuăn pơlê pôi tá hmôu pơ rôe ôu pơlât xêh pơkeăng kháng sinh  tâng tá hâi ai bok thái pơkeăng hnê túa pơlât tơdroăng tơngê mê. Drêng ôu pơkeăng paracetamol vâ kơdroh tơngê, thế pêi pro tro tiô tơdroăng  hên lơ iâ, ôu to lâi pŭm môi hdrôh ngăn tiô kơ droăng kâng mơnúa ngăn châ ‘nhông hngăm to kéa lâi, kơtăn pơla rôh ôu ki hdrối ƀă kơ‘nâi ton to kéa lâi, hmâ hlo kơtăn pơla mê sap 4 troh 6 chôu, vâ ví pôi tá ôu luâ pơkâ ah kô pro chiâng châi kliâm. Xuân thế tơtrŏng ƀă mâu pơkeăng ôu pơlât tiô chal krâ nah tâng ai châ mơnhên. Malối, drêng nhôm tơngê lo mơheăm, kal thế ví pôi tá ôu pơkeăng aspirin, ibuprofen ƀă pơkeăng ki mơdât êi ôh tá ai steroid ki ê xua kô pro tâk ki tơ’lêi lo mơheăm, ah pro chiâng ai tơdroăng châi râ ki ê kơ’nâi mê, thăm nếo pro hlá mơngế.

-Ƀă mơngế tơngê ki tá hâi ‘nâi nhên xiâm tơngê xua tơdroăng klâi, ƀok thái pơkeăng ai hnê tối tơdroăng pêi pro ki klâi ƀă tâng hlo ti lâi thế rĕng djâ lăm pơlât a hngêi pơkeăng tơdrêng hlối?

Ƀok thái pơkeăng Đỗ Hữu Thành: Ngế tơngê kal thế châ ngăn krâu châ gá tô ó tơkéa lâi ƀă mâu tơdroăng ki gá tơngê, thế ối pơtê a tíu ki rơngiâp, ôu tŭm têa, ôu oresol hơ’lâk tro tơdroăng hiăng hnê. Kô chiâng ôu pơkeăng paracetamol tro tiô tơdroăng pơkâ drêng tơngê râ kơpêng 38,5 độ C. Tâng hlo tơdroăng tơngê phá tơ ê, thế lăm troh a hngêi pơkeăng vâ khăm ƀă ‘nâi xiâm kối ki tơngê. Ôh tá chiâng kúa kéa pik pơkeăng, lơ pế hlá nhâ klŭp pơkhom lơ ôu pơlât mâu pơkeăng loăng nhâ kong tiô chal krâ nah ki ôh tá ‘nâi xiâm kối ing lâi. Mâu tơdroăng ki rơ-iô mê cho tơngê râ ôh tá pơtê, koi đi đo, rơlâi rơlo hên, châi klêa ó, lo hêa đi đo, lo mơheăm môh, lo mơheăm chêng hơnĕng, hêa lo mơheăm, lăm dế hdrah prăng. A vâi hdrêng kal thế ngăn nhên vâ ‘nâi tơdroăng vâi krôu hmâng vâ, pôu prĭng ko, lơ kơdrâ, ôh tá vâ kâ, ôh tá chiâng ôu. Drêng hlo mâu tơdroăng ki mê, thế rĕng djâ lăm troh a hngêi pơkeăng tơdrêng vâ khăm, tá hdrối mê hiăng ‘nâi tối cho tơngê lo mơheăm iâ, ƀă pơlât a hngêi.

-Mơnê kơ ƀok thái pơkeăng!