VOV4.Sêdang - Tâng riân sap ing pơreăng tâ tú roh má 4 a mơ’nui khế 3 hơnăm kố, tâng vâ pơchông ƀă mâu rôh pơreăng tâ tú hdrối mê, rôh pơreăng tâ tú kố hiăng pro tơdjâk kân, tơdjâk ó troh mâu kơvâ cheăng kâ rêh ối pơlê pơla. Kơxô̆ mơngế tâ COVID-19 ƀă hlâ tâk hên, kal athế ai tơdroăng pơkâ tơtro tung la ngiâ tung hbrâ tơplâ mơdât pơreăng ƀă rêm hneăng, thăm nếo cho rêm rôh. Xua tung mâu rôh ki xơpá mê, xua tơdroăng ki pơkâ thế dêi Đảng, tơdroăng pơkuâ rơkê plĕng tơtro ƀă tơdroăng ki ai khât dêi Chin phuh hiăng kum ăm pơlê kong kân Hồ Chí Minh ƀă mâu kong pơlê ki ai pơreăng tâ tú hên peăng Hdroh, xuân môi tiah tung lâp tơnêi têa rế hía rế kâi hbrâ mơdât pơreăng. Hên kơpong ki tro tơdjâk ó khât, ing mê, hiăng pơxiâm mot tung hneăng ‘mâi mơnhông, maluâ pa ngiâ xuân ối ai hên tơdroăng xơpá, xua pơreăng pơtối tâ tú rơ-iô, tâ tú rĕng, kơdrâ, xơpá vâ ‘nâi hdrối, la lâp tơnêi têa xuân ối mơ-eăm “Tơdjuôm ivá – Môi hiâm mơno tơkâ luâ pơreăng kân”. Kố cho tơdroăng ki xiâm dêi khu ƀai xua khu chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jiu Việt Nam ai chêh tối. Ƀai 1 ai inâi: “Tơrŭm –ivá rơdêi vâ tơkâ luâ pơreăng kân”.

Ngăn tâi tâng um ki chêh kơchuâ ‘na tơdroăng tâ tú ing pơreăng COVID-19 má pŭn, ôh tá xê to a Việt Nam mê mâu kong têa tung lâp plâi tơnêi pơrá tro tơdjâk hên ó. Pơreăng xông tâ tú mê ki xâu xía xua pơreăng chiâng hơ’lêh dêi châ chiâng pơreăng Delta, dó xêh ôh tá ai ki klâi kâi mơdât, hiăng yôh, dế trâm tro pơloăng mơnúa, mơnhâu tơdroăng ki tơ-ƀrê tung mơdât pơreăng dêi rêm kong têa, tá mâu kong têa rơdêi ‘na cheăng kâ, ai tơdroăng khăm pơlât ki rơkê ó tiô chal nếo, môi tiah Mih xuân ai troh hrĭng ngế hlâ rêm hâi xua COVID-19. Kong têa Ăng-glê rêm hâi ai lối 30 rơpâu ngế tro tâ, Rusi lối 25 rơpâu ngế tro tâ ƀă hía hé. Ai hên kong têa môi tiah Australia lơ Singapore ƀă hía hé tiô vâ châ pơkâ xơ-rô COVID châ tơ-ƀrê hên khế hiăng hluâ, nôkố xuân hiăng tro tâ pơreăng ki hơ’lêh chiâng tơ-ê dêi Delta xông tâ tú râ ó.

Tung tơdroăng pơreăng xông tâ tú ó dó inâi pơreăng ki hơ’lêh chiâng pro tơ-ê Delta, Việt Nam xuân tro pơreăng xông tâ tú rơ-iô ó há. Drêng kơxô̆ virus hên châ 300 xôh mâu pơreăng ki pro chiâng tơ-ê hdrối mê, tơdroăng ki xông tâ tú rĕng bu hluâ to rêm roh hiâm. Troh mơ’nui măng tĭng hiăng hluâ, lâp tơnêi têa châ hlo lối 850 rơpâu ngế tro tâ. COVID-19 hiăng kơdê hlâ lối 20 rơpâu ngế. Tơdroăng tơdah, pơlât kơtăng păng ‘nâng. Tơdroăng khăm pơlât lâp tơnêi têa tiah hmâ hiăng kơdrâm hâ ho, mê nôkố thăm ôh tá tŭm mơngế khăm pơlât.

A mâu kong pơlê kơpong ai pơreăng, a tâi tâng mâu tíu ki lâi ai kơbong mê pơrá xúa thâ vâ thâ rĕng mơjiâng hngêi pơkeăng pơtân ƀă hía hé, hiăng pêi pro môi tiah mê xuân tá hâi tŭm, xua kơxô̆ mơngế tro tâ pơreăng châ rơpâu ngế thăm nếo chât rơpâu ngế rêm hâi. Têa kơxôu, têa mâ dêi mâu khu mơdât pơreăng đi đo lo xua pơreăng ki hơ’lêh chiâng tơ-ê Delta pro mơngế tro tâ chiâng rĕng râ ó. Hên ngế pôu prĭng ko, châi hiâm drêng ai nhŏng o rĕng hlâ xua tro tâ pơreăng ki tơviah kố:

“Môi ngế á rơpŏng 3 ngế tro tâ pơreăng COVID-19, kơnốu á gá 78 kilô laga gá xuân ôh tá kâi trâng ƀă pơreăng’’.

Rơtế plâ hâi plâ măng ƀă kuăn pơlê tung plâ lối 6 khế mơ-eăm hbrâ mơdât pơreăng, Chin phuh hiăng mơhnhôk tâi tâng khu ngế pêi cheăng vâ pêi tơdroăng cheăng kố. Pôa Phạm Minh Chính, Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh hiăng hên xôh tối rơdêi, thế tơkŭm mơngế, rak vế ivá châ chăn ăm kuăn pơlê. Rế pá puât, tơvâ tơvân, rĕng tơdjâk, rế thế rŭm môi tuăn vâ ti tăng troăng pêi ki tơtro:

“Ôh tá tơpui pơ’lok, athế tơmâng rơkong tơpui, rah troăng pêi ki tơtro má môi vâ tơkŭm pêi pro, mơhnhôk ivá dêi khu cheăng kal kí ƀă tâi tâng kuăn pơlê vâ hbrâ mơdât pơreăng, rak tơniăn tơdroăng cheăng. Ngăn tơdroăng pá puât, pơloăng mơnúa cho xiâm kối vâ tơtêk, kơdo mơ-eăm, mơnhên ƀă xông kân. Thế tơmiât nhên, krá chân, khên tonôu vâ pêi pro khŏm châ tiô mâu pơkâ, troăng pêi hiăng pơkâ mơ’no ƀeăn ƀĕng, rơkê, ngăn tiô tơdroăng inhên, rế pêi rế xo vế túa ki rơkê tơtro, tơ’nôm, chôa ‘lâng pêi kêi đeăng, ôh tá pơkâ pêi kơtăng lối râ, ôh tá tơbréa’’.

Roh pơreăng xông tâ tú má 4 ki ó kố nah, ôh tá tiô tơdroăng ki hiăng tơmiât hdrối ƀă ôh tá xông tâ tú môi tiah hdrối mê. Vâ pơkâ mơ’no mâu troăng pêi ton xŏn, pơkâ ki kal, Chin phuh đi đo séa ngăn tơdroăng ki ai khât dế nôkố. Drêng ai pơreăng xông tâ tú ó, Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa ƀă mâu kăn tung Chin phuh hiăng hên xôh troh tíu kơpong ai pơreăng a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh, Bình Dương ƀă hía hé, séa ngăn, hnê mơhno tơdroăng hbrâ mơdât pơreăng.

Khu hnê mơhno Tơnêi têa hbrâ mơdât pơreăng COVID-19 xuân hiăng ai hên roh pêi cheăng mơ’no tơdrêng tung um tiô troăng măng Internet tơdjêp troh hrĭng tíu ing pơlê kân, tơring, pơlê krâm, troh rơpâu tíu hrik hyôh măng Internet râ cheăm, bêng, pơlê kân, ing mê vâ lăm ngăn, séa mơnhên ƀă hnê mơhno krá tơniăn troh mâu râ pêi pro.

Tơdroăng hnê mơhno hbrâ mơdât pơreăng cho athế đi đo, khoa hok ƀă athế mơ-eăm kơdĭng. Xuân roh apoăng tiô hnê mơhno dêi Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh xo cheăm bêng pro kơnâng ki xŏng krá kâk vâ hbrâ tơplâ, mơdât pơreăng rơpâu ‘’tôh mơdât COVID a pơlê pơla’’ mơjiâng, kong tô kong mêi pơrá pêi cheăng a mâu tíu gak mơdât pơreăng, gak kring kơpong ngiât kơpong kuăn pơlê rêh ối, klâ kơtăn mâu kơpong ki tơ’lêi tro tâ pơreăng. Tíu khăm pơlât xuân hiăng mơnhông hnoăng, tơdroăng pêi cheăng rơdêi dêi tơná.

Ƀă túa pêi ‘’hngêi pơkeăng troh a lâp lu’’, mê mâu hngêi pơkeăng bêng, cheăm hiăng djâ tơdroăng khăm pơlât troh rĕng má môi ƀă rêm ngế kuăn pơlê, rêm kơpong kuăn pơlê rêh ối, rêm hngêi kơmăi, xí ngiê̆p. Pôa Nguyễn Văn Lợi, Kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng kong pơlê Bình Dương tối ăm ‘nâi:

“Drêng châ hlo F0 tâng kŏng nhân kơbố hiăng pâk 2 trum, 1 trum vaccine mê ăm klâ kơtăn a hngêi ăm ô pơkeăng, khăm ngăn drêng râ djâ pơlât a hngêi pơkeăng. Pin mơdât kơpong ôh tá ăm mot lo pa gong, kâng kơxái mơdât a kơpong kŭn tê, klêi mê xôh pơkeăng kơdê pơreăng, ăm klâ kơtăn F0, F1 kơ’nâi mê, môi péa hâi vêh pêi kâ tiah hmâ nếo, ƀă tâng ai mâu ngế F0 klĭng péa hngêi kơmăi mê cho tá xê tơniăn tiah hmâ. Kố cho hnoăng cheăng dêi hngêi pơkeăng ki troh lâp lu’’.

Ing pơkuâ hnê mơhno dêi Chin phuh, môi tơdroăng tŏng kum kân tá hâi chói hlo ăm Pơlê kong kân Hồ Chí Minh ƀă mâu kong pơlê peăng Hdroh tơnêi têa tung hbrâ mơdât pơreăng hiăng ai tung lâp tơnêi têa. Rêm kong pơlê, pơlê kong kơdrâm mơhnhôk hrĭng ngế ƀok thái pơkeăng, thái pơkeăng, mâu ngế pêi cheăng tung hngêi pơkeăng mot a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh. Mâu khu ki mơdât pơreăng, tôh mơdât COVID-19 pơlê pơla, mâu khu pú hên, ngế krê ki pleăng hnoăng cheăng hmâ ối nếo lơ hơnăm hiăng krâ xuân veăng, mơnhông hiâm mơno tơrŭm môi tuăn tâi tâng hdroâng mơngế, hbrâ pleăng dêi châ chăn xua ivá kuăn pơlê, xua vâ pơxúa ăm tơnêi têa, hdroâng mơngế ƀă hía hé. Rơpâu ngế ƀok thái pơkeăng, thái pơkeăng, mâu ngế pêi cheăng ‘na khăm pơlât, droh rơtăm, sinh viên lo lăm hbrâ mơdât pơreăng tá hiâm mơno.

Tơdroăng tuăn pâ hdroâng mơngế châ xông tro tơdrêng, mơnhông châ tơ-ƀrê hôm păng ‘nâng. Ing pơkuâ kơtăng dêi Chin phuh, khu xiâm, kơvâ cheăng ƀă khu râ kăn pơkuâ mâu kong pơlê, ki tâ tú pơreăng COVID-19 tung lâp tơnêi têa hiăng chôa ‘lâng kâi châ mơdât. Klêi kơ’nâi hên khế klâ kơtăn pơlê pơla, tơdroăng rêh ối tiah hmâ nếo hiăng pơxiâm chôa ‘lâng vêh a hên kong pơlê, pơlê kong kơdrâm sap ing peăng Kơnhŏng mot a peăng Hdroh Tơnêi têa.

Chu Thúy Ngà – Ban Thời sự chêh

A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng