Pơlê Đăk Kroong, cheăm Đăk Pxi, tơring Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum ai 73  rơpo\ng tung lối 400 pơ’leăng mâ mơngế, [ă 100% cho kuăn ngo Rơteăng. Sap ing hơnăm 2016 mâu rơpo\ng kuăn pơlê rơtế tối ăm dêi rơpó xo rak ngăn vâ chê 1.200 ha kong dêi khu rak ngăn kong rak kơnho\ng têa Đăk Hà.

Hơnăm 2018 kố nah, kơnôm rak ngăn krâu khât tơnêi kong ki pơcháu, tâk tơ’nôm 16 liăn/kw chôu on tơhrik, tâi tâng kơxo# liăn ki pơlê Đăk Kroong xo tung 2 rôh ai 615 rơtuh liăn.

Ngoh A Lê Mi Ô kăn thôn tối ăm ‘nâi:   

‘’Sap ing ai tơdroăng pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ nho\ng o hiăng phá tâ. Liăn mê cho vâ mơ’rêh tơdroăng rêh ối ăm dêi kuăn ‘ne\ng tung rơpo\ng hngêi. Klêi mê châ xo tơ’nôm liăn ing rak ngăn kong nếo. Rêm hdroh lăm séa ngăn kong thôn ai chêh tung hlá mơ-éa mâu rơpo\ng ki lâi lăm ngăn klêi mê hdró hâi pêi cheăng. Liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong xúa tung on tơhrik tơdjuôm tơnêi têa a troăng klêi mê ‘mâi rơnêu Kuât, ‘no rôe tơmeăm drêng tơku\m hôp dêi thôn, môi tiah leh pro kơ-[ăn chưng ngiât, leh ‘mâi rơnêu kơneăng têa. Tung thôn xuân hbrâ môi kơtum chêng, hmân ếo xâp bu bối’’.

Rơtế dêi pó lăm pơtrui ngăn kong ki achê [ă chiâk deăng

Ing tơdroăng ki tơ-[rê ‘na cheăng kâ mê kong pro pơxúa ăm tơdroăng rêh ối dêi tơrêm rơpo\ng hngêi xuân môi tiah kuăn pơlê, kuăn pơlê Đăk Kroong tối ăm dêi rơpó rak ngăn kong. Mâu rơpo\ng kuăn pơlê klâ pro 4 khu ki hơ’lêh dei rơpó lăm séa ngăn rak ngăn kong. Kơnôm ing mê, vâ chê 1.200 ha kong ki kuăn pơlê Đăk Kroong xo rak ngăn châ séa ngăn kơtăng. Sap ing hơnăm 2016 troh nôkố bú ai 2 hdrôh pro xôi luât [ă xuân châ kuăn pơlê ‘nâi teăm mơdât tơdrêng.

Pôa A Gong, môi ngế kuăn pơlê ăm ‘nâi, pôa xuân môi tiah mâu ngế tung pơlê xuân ‘nâi ple\ng hnoăng cheăng pêi tơná tung rak ngăn kong:

‘’Hdrối nah, ôh tá ai tơmeăm klâi mê thế mot tung kong. Má môi lăm pê kơtro. Má péa ko loăng vâ pro hngêi. Mê cho ki xôi kân má môi. Nôkố sap ing hâi ‘no liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong. Nôkố sap ing hâi mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong xo kơxo# liăn mê x^ng xoăng ăm hnoăng mơngế pêi cheăng dêi rơpo\ng hngêi mê nôkố xuân ai mâu rơpo\ng hiăng pêt loăng, hiăng pêt báu klâng. Xua mê, ing tơdroăng ki mê nôkô ôh tá ai xếo ngế mot tung kong ko loăng. Ôh tá pê kơtro xếo’’.

Đăk Pxi cho cheăm kơtiê xahpá má môi dêi tơring Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum. Lâp tung cheăm ai 9 to thôn pơlê lối 4.000 pơ’leăng mâ mơngế, kuăn ngo Rơteăng châ 99%. Môi tiah pơlê Đăk Kroong, 8 to thôn pơlê ki u ối tung cheăm xuân châ xo rak ngăn kong ing Khu pơkuâ ngăn kong rak kơnho\ng têa Đăk Hà.

Pôa Nguyễn Phúc Đoan, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Đăk Pxi tối ki tơ-[rê dêi tơdroăng pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong cho pro pơxúa ăm tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê ăm tơdroăng rak ngăn kong tung cheăm.

‘’Pơcháu rak ngăn kong ăm kuăn pơlê pro pơxúa khât. Kuăn pơlê hiăng tơku\m po tơdroăng lăm séa ngăn, rak ngăn kong đi đo ing mê kơdroh mơngế lăm ko kong, lúa kuăn kiâ kong. Kuăn pơlê châ xúa liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong mơdêk châ xo tơ’mot kơxo# liăn mơnhông tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê tơ-[rê tâ.

Môi pâ liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong dêi thôn rak ngăn [ă ‘no hrê a mâu tơdroăng ki pơxúa tơchoâm dêi thôn. Pơtih, kuăn pơlê rôe chêng, rôe ếo pơtâk kuăn ngo, ‘mâi rơnêu kuât ăm le\m tâ [ă pro mâu tơmeăm khoăng ki ê xuân môi tiah mâu tơdroăng cheăng dêi pơlê pơla’’.

Tung lối 8 hơnăm hiăng luâ, hiăng ai lối 1.000 rơtal liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong châ Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [ă mơnhông pêt kong dêi Kon Tum mơhá ăm kuăn pơlê, kuăn pơlê [ă mâu tíu pêi cheăng ‘na pơkuâ rak ngăn kong.

Troăng hơlâ pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong dế hdró ki kal tung rêh ối, rak ngăn kong dêi kong pơlê. Tơdrêng [ă tơdroăng ‘mâi hơ’lêh, mơdêk tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê hmâ [ă kong, mê kơxo# liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong xuân hiăng tơniăn ăm tơdroăng rak ngăn lối 361.000 ha kong, châ dâng 63,5% tung tâi tâng tơnêi kong ai nôkố dêi kong pơlê Kon Tum.

(Nhạc cắt)

Kơxo# liăn châ xo rêm hơnăm ing troăng hơlâ mơhá hnoăng rak ngăn kong dế kum rơpâu rơpo\ng, pơlê pơla xuân môi tiah mâu khu pơkuâ rak ngăn kong a Kon Tum hơ’lêh tơdroăng rêh ối, ai kơxo# liăn tơniăn vâ mơ’no ăm pêi chiâk deăng [a\ rak ngăn kong tơtro tâ. Xua mê, tơdroăng xúa châ tơ-[rê kơxo# liăn rak ngăn kong dế cho pơkâ [a\ mâu khu krê, khu pú hên veăng rak ngăn kong.

Ngế chêh hlá tơbeăng ai roh tơpui tơno [a\ pôa Đào Xuân Thủy, Pho\ pơkuâ kơdrum ilâng kong }ư\ ‘Mang Mrai ‘na túa xúa châ tơ-[rê kơxo# liăn rak ngăn kong dêi tíu cheăng.

Ô pôa, vâ kơxo# liăn mơhá rak ngăn kong châ xúa tơ-[rê mê rêm hơnăm, pó hiăng pêi pro môi tiah lâi?

Pôa Đào Xuân Thủy: Má môi, tíu cheăng tơku\m pơcháu ăm mâu pơlê pơla rak ngăn tiô kơpong kong. Ngin pêi pro mâu tơdroăng má môi cho rơtế [a\ kuăn pơlê tơku\m séa ngăn, rak ngăn kong. Má péa, cho vâ tơniăn ăm kuăn pơlê xúa kơxo# liăn tơdah rak ngăn kong châ tơ-[rê mê ngin tơku\m pơtâng tối, séa ngăn kuăn pơlê sap ing mơhá kơxo# liăn kố.

Pơtâng tối ăm kuăn pơlê xúa tro pơkâ, ôh tá hrê tê kơtê [a\ tơku\m to\ng kum ăm mơnhông mơdêk pêi chiâk deăng xuân môi tiah rak tơniăn tơdroăng rêh ối rêm hâi dêi pơlê pơla.

Tơdroăng mơhá liăn rak ngăn kong rêm hơnăm ăm kuăn pơlê châ pó pêi pro môi tiah lâi?

Pôa Đào Xuân Thủy: Tiô tơkêa k^ [a\ pơlê pơla, ngin pêi pro mơhá ăm pơlê pơla pro 4 xôh tung hơnăm, pái khế môi xôh. A ngiâ ngin ăm xo hdrối, ăm mâu ngế ki rak ngăn xo liăn hdrối vâ mơngế ki rak ngăn tơniăn tơdrăng rêh ối [a\ kơ’nâi mê mơgêi pơtăm pơkâ cheăng, klêi kơ’nâi Khu râng liăn mơhá rak ngăn kong ăm, mê ngin kô mơhá tâi tâng kơxo# liăn ăm mâu ngế rak  ngăn kong.

Tiô châ ‘nâi Khu râng liăn rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong Kon Tum hiăng pêi pro túa mơhá liăn rak ngăn kong ing theh. Pôa hôm chiâng ăm ‘nâi ki nhên dêi tơdroăng pêi pro kố môi tiah lâi [a\ pêi pro hôm châ tơ-[rê há nôkố lơ ôh?

Pôa Đào Xuân Thủy: Nôkố, pêi pro hnê mơhno dêi Vi [an kong pơlê Kon Tum, ngin dế pêi pro tơdroăng kố. Ai mâu tơdroăng ối tơvâ tơvân ngin hôp [a\ mâu ngế rak ngăn kong hiăng ai pơkâ pơtân pêi pro tơdroăng mơhá liăn ing theh xua ai xiâm kối kơ’nâi kố.

Má môi, ai mơngế rak ngăn kong ối hơhngế tíu xiâm tơring, xua mê tơdroăng prôk lăm xo liăn ing hngêi rak liăn cho pá ăm mâu ngế ki rak ngăn kong.

Má péa nếo, cho ki chiâng xúa kơmăi kơmok dêi pơlê pơla tá hâi rơkê khât, ai mâu ngế ôh tá chiâng xúa kơmăi kơmok rơxông nếo xua mê mâu ngế rak ngăn kong xuân pơkâ thế ngin pôi tá teăm pro laga tiô pơkâ dêi Tơnêi têa mê pin thế pêi pro tơdroăng ki tâ liăn ing tai khoan hngêi arak liăn xua mê ngin dế hôp mâu ngế ki rak ngăn kong vâ pêi pro.

Ô pôa, môi tung mâu tơdroăng ki kal vâ xúa kơxo# liăn rak ngăn kong châ tơ-[rê cho kuăn pơlê thế ‘nâi túa xúa kơxo# liăn kố. {a\ tiô tơdroăng hlê ple\ng dêi vâi krâ moi tiah nôkố mê pó hiăng ai mâu túa môi tiah lâi vâ kum vâi krâ xúa châ tơ-[rê kơxo# liăn rak ngăn kong?

Pôa Đào Xuân Thủy: Ki hên ngin tơku\m ăm pơtâng tối, hnê vâi krâ cho ki xiâm. Xua tơdroăng pơkâ mơ’no hrê liăn cho xua mâu ngế ki rak ngăn vâ hrê dêi tiah lâi, laga ngin ai troăng tơmiât pêi vâ mâu ngế rak ngăn kong mơ’no ăm mâu kơvâ cheăng. Pơtih mơnhông pêi chiâk deăng kum tung tơdroăng rêh ối rêm hâi dêi mơngế rak ngăn kong, vâ ví mâu tơdroăng xúa liăn hrê tê kơtê [a\ ôh tá châ tơ-[rê.

Ô pôa, rơtế [a\ [a\ng lối 3.500 ha kong ki pơcháu ăm pơlê pơla xuân môi tiah pơcháu ăm mâu rơpo\ng kuăn pơlê pơkuâ, rak ngăn mê [a\ng châ mơhá liăn rak ngăn kong ki ê pôa hiăng xúa kơxo# liăn ki mê môi tiah lâi vâ châ tơ-[rê tung tơdroăng pơkuâ rak ngăn kong dêi tíu cheăng?

Pôa Đào Xuân Thủy: Môi iâ [a\ng kong ki ối hơngế pơlê, hơngế [a\ mâu ngế ki rak ngăn mê ngin pơkuâ rak ngăn dêi. Mê tơdroăng xiâm, ngin tơkêa [a\ mâu ngế vâ tơku\m po rak ngăn a mâu kơpong kong ki hơngế mê. {a\ tiô pơkâ mê ai môi iâ kơxo# liăn vâ ngin xúa tung mâu kơvâ môi tiah mơ’no liăn cheăng ăm mâu tơdroăng rak ngăn kong môi tiah hngêi gâk, tíu gâk klêi mê mâu tơdroăng pêi tiô pơkâ tơdjuôm dêi tơdroăng gâk ngăn kong mê ăm phêp chiâng xúa.

Ing tơdroăng ki mơhá liăn rak ngăn kong dêi Khu râng liăn mơhá rak ngăn kong dêi kong pơlê Kon Tum, pôa ai pâ thế klâi [a\ tơdroăng mơhá liăn rak ngăn kong rêm hơnăm?

Pôa Đào Xuân Thủy: Ngin ai pơkâ thế. Má môi, cho tiô tơkêa ngin hiăng k^ [a\ pơlê pơla mê môi hơnăm thế mơhá 4 xôh tiô pái khế môi xôh. Laga troh tâi khế 1, mâu tíu cheăng tối tơdjuôm, tung mê, ngin nếo châ xo kơxo# liăn tung hơnăm. Xua mê, ngin hrá mơhá ăm mâu ngế rak ngăn kong, xua mê xuân pro pá tiô pói vâ dêi mâu ngế ki rak ngăn kong tung tơdroăng tơdah [a\ng kong vâ rak ngăn. Pơtối mê cho tơdroăng ki ngin hmâ ‘nâi cho yă liăn dêi hơnăm kố klêi kơ’nâi mơgêi hơnăm, xua mê xuân pá tung tơdroăng mơhá ăm mâu ngế rak ngăn kong rêm hơnăm’’.

Mơnê kô pôa hên ‘na roh tơpui tơno kố!

Khoa Điềm chêh

Gương prếi A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng