Rêm rôh ngăn um dêi ngế kuăn kơnốu 13 hơnăm hlâ xua klâk têa, ngoh Nguyễn Văn Tình a thôn 3, cheăm Hòa Phú, pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột, kong pơlê Dak Lak châi tung hiâm mơno. Hiăng 3 hơnăm tơkâ luâ la on veăng ngoh ôh tá la lâi kâi piu a kơxê rôh ki mê. Klêi kơ’nâi hriâm a lâm muăn Nguyễn Xuân Trường rơtế [ă mâu vâi pú djâ dêi rơpó lăm a long têa vâ hum. Tung pơla hum, ôh tá mơhúa hiăng hliâk chêng klêh a tíu ki têa trâu hnối ôh tá ai kơbố châ to\ng xo tơdrêng mê o hiăng tro klâk têa.

Vâi hdrêng hum têa a kroăng, têa plông ki ôh tá tơmiât troh ki rơ-iô

Bu xúa ôh tá ‘nâi klê têa [ă tơdroăng ki rak ngăn dêi mâu ngế ki kân, kuăn kơnốu hiăng hía hlông hlối. Ngoh Nguyễn Văn Tình tối:

‘’Ối a hngêi nôu pâ xuân pơchân lăm hriâm pôi tá djâ dêi rơpó lăm hum a long, a têa plông, muăn tiâ ê tiah mê xo. La klêi mê muăn lăm hriâm mê mâu vâi pú djâ dêi rơpó mê lăm hum drêng lâi ôh ti ‘nâi. Troh a kơxê măng ai ngế troh tối cho muăn hiăng hlâ’’.

Sap ing kuăn kơnốu hlâ xua klâk têa, pôa Lý Văn Kín a thôn 22, cheăm }ư\ Bông, tơring Ea Kar, xuân tá hâi loi mê tơdroăng ki khât.

Pôa tối: vâ kum ăm tơdroăng ki tôh hdrê loăng pêt, rơpo\ng hiăng chiâ môi to rơchoâ ki ku\n a kơdrum hngêi. Rơpo\ng pôa xuân hiăng hbrâ rơnáu kơxái meăm vâ tât tâ tá, la bu môi iâ tơdroăng ki tơngôu mê muăn hiăng klêh tung rơchoâ hnối hlâ:

‘’ ‘Nâi yoh chiâ klôh a kố gá rơ-iô, rơpo\ng xuân hiăng hbrâ rơnáu kơxái meăm, mê loăng trá la xuân ôh tá [eăn, tơdroăng ki tiah mê gá re\ng khât, rơpo\ng xuân châi heăng khât. Xuân ối póu hlo muăn, xuân ối pin, vêh ngăn, séa ngăn a mâu tíu, la drêng riu xuân bu cho póu tê’’.

Vâi hdrêng hum a têa kroăng, têa plông la ôh tá tơmiât troh ki rơ-iô

Nôkố a Dak Lak ai hên vâi hdrêng tung hơnăm ki hriâm râ má môi, râ má péa ôh tá ‘nâi klê têa, xua tơdroăng ki hnê klê tung mâu hngêi trung hriâm tung kong pơlê xuân tá hâi châ tối tơbleăng tơdâng tơ’mô. Vâ ‘nâi klê, vâi hdrêng a kơpho# kô châ nôu, pâ djâ troh a mâu long klê ki vâi pro chêh inâi hriâm klê [ă tơdroăng ki hnê dêi thái ki hnê. {ă a thôn pơlê, tíu ki ôh tá ai mâu long ki pro xêh, vâi hdrêng hmôu pơ hriâm klê ing tơdroăng ki lo a têa kroăng, têa plông rêm hâi. La tơdroăng mê xuân cho [ă tơdroăng ki rơ-iô a mâu long, rơchoâ, têa plông drêng ôh tá ai ngế ki kân prôk [ăng.

Xua ôh tá ai tíu ki xah hêi mê hên vâi hdrêng kơpong hngế hngo a Dak Lak lăm troh a têa kroăng, têa krơng vâ xah hêi.

Nâ Nguyễn Ngọc Đông Quỳnh, kăn [o# Vi [an hnê ngăn cheăm Hòa Phú, pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột, ăm ‘nâi, cheăm hiăng tối tơbleăng hên troăng vâ kơdroh iâ tơdroăng ki vâi hdrêng xah hêi a têa kroăng, têa plông, la xua ôh tá ai tíu ki xah hêi, vâi hdrêng rơhêng vâ ‘nâi ple\ng [ă têa kroăng, hmâ tơku\m troh mâu kơpong kố vâ hêi, vâ hum, mê tơ’lêi trâm tơdroăng ki klâk têa:

‘’Nôkố a cheăm Hòa Phú ai dâng 4 – 5 to long, tung pơla tiah hmâ mâu vâi o hriâm mê ai hngêi trung rak ngăn, la drêng pơtê hriâm mê mâu vâi o ôh tá ai tíu ki vâ xah hêi mê mâu vâi o lăm troh a mâu long ki mê vâ hum. Cheăm xuân ai hlá mơ-éa tối tơbleăng ăm thôn pơlê vâ séa ngăn tâi tâng mâu long têa ki tơdjâk troh vâi hdrêng hmâ hum vâ ai kơ-[eăng tơbleăng la mâu vâi o tah lôi mâu kơ-[eăng ki têa mê’’.

Ngoh Tình a um dêi ngế kuăn kơnốu ki hlâ klâk têa

Riân ngăn dêi Khu ngăn cheăng pêi mố đo#i tro rong [ă rêh ối pơlê pơla kong pơlê Dak Lak, sap ing hơnăm 2016 troh nôkố, tung kong pơlê ai troh 138 ngế o hlâ xua klâk têa. Krê 6 khế apoăng hơnăm kố hiăng ai 17 ngế hlâ xua klâk têa.

Tiô jâ Lại Thị Loan, kăn pho\ pơkuâ Khu ngăn cheăng pêi mố đo#i tro rong [ă rêh ối pơlê kong pơlê Dak Lak, vâ kơdroh tơdroăng ki vâi hdrêng klâk têa, tung pơla hdrối kố nah, Khu hiăng tối tơbleăng hên troăng hơlâ môi tiah: mơdêk hnoăng cheăng tối tơbleăng hbrâ ví tơdroăng ki klâk têa, tí tăng ‘nâi ple\ng ăm Vi [an hnê ngăn kong pơlê pơkâ hlá mơ-éa hnê mơhno mâu khu râ, kơvâ cheăng, kong pơlê, mâu khu pú hên mơdêk hnoăng cheăng hbrâ ví xía vâ [ă klâk têa a vâi hdrêng. Tơdrêng amê hnối krếo thế tâi tâng pơlê pơla mơdêk hnoăng cheăng ki hnê klê têa ăm vâi hdrêng.

Jâ Lại Thị Loan ăm ‘nâi:

‘’Ngin hiăng ‘no liăn mơjiâng pro lối 20 túa pơkâ pro hngêi tơniăn hbrâ ví tơdroăng ki xía vâ a vâi hdrêng râ kong pơlê vâ ing mê râ tơring, râ cheăm pơtối rak vế [ă po rơdâ. Pak^ng mê, ngin tơtro\ng troh hnoăng cheăng ki hnê klê ăm mâu vâi o, malối cho krếo thế mâu kơxo# liăn hnê klê tê kơtê.

Tung hơnăm 2019 pơtối tối tơbleăng tơdroăng tơkêa dêi Khu xiâm ngăn cheăng pêi mố đo#i tro rong [ă rêh ối pơlê pơla a 8 to cheăm ki xiâm dêi tơring Ea Kar [ă hên tơdroăng ki xiâm môi tiah mơdêk tối tơbleăng, mơjiâng pro tíu ki klêa tê, hnê klê têa tơniăn lơ mơjiâng tíu ki rêh ối tơniăn. Klêi mê kô ai iâ hlái 1.200 ngế vâi hdrêng ‘nâi klê’’.

Klâk têa a vâi hdrêng nôkố cho môi tơdroăng ki tô tuăn ăm pơlê pơla [ă gá pâ thế pơlê pơla athế ai mâu tơdroăng pêi pro ai pơxúa vâ hbrâ ví. Tung mê tơdroăng ki hbrâ rơnáu mâu tơdroăng ‘nâi klê ‘na hbrâ ví klâk têa [ă pro tíu ki rêh ối tơniăn ăm vâi hdrêng châ ngăn cho troăng hơlâ ki kal vâ ôh tá ai mâu tơdroăng ki châi heăng ai inâi klâk têa.

Vũ Nam Trang chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng