VOV4.Sêdang - Hơnăm 2021 hiăng troh, rơnó Hơngui Tân Sửu hiăng vêh troh lâp lu pơlê xiâm. Hơnăm nếo hiăng troh, pin ôh tá piu môi hơnăm 2020 hbrâ mơdât pơrea\ng, trâm kong prâi ôh tá tơniăn, tơdroăng rêh ối dêi hên ngế trâm hên xahpá, laga Việt Nam xuân ối bâ eăng, pêng tơdroăng ki phiu ro, sôk suâ.

Hơnăm nếo troh djâ pơtroh hên tơdroăng ki phiu ro, pin loi tơngah kô tơkâ hluâ pá puât, pơloăng mơnúa, tơdah hên tơdroăng ki châ tơ-[rê tâ tung hơnăm Tân Sửu 2021. Rơtế [a\ tơdroăng phiu ro dêi vâi krâ lâp lu pơlê Tây Nguyên tơdah Têt tung dêi rơpo\ng hngêi, pơlê pơla, tung rơnó apoăng dêi hơnăm nếo Tân Sửu, pâ pơtroh vâi krâ nho\ng o [a\ pú hmâ mâu rơkong rơkâu le\m tro má môi, rơkâu mâu tơdroăng pói vâ, mâu tơdroăng tung hiâm mơno vâ pêi, djâ mâu tơdroăng ki châ tơ-[rê nếo:

*** Hơnăm nếo [a\ tơdroăng loi tơngah, pói tơngah nếo hiăng troh. {a\ rêm ngế kuăn pơlê Kon Stiu, cheăm Ngọc Réo, tơring Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum mê hơnăm Kơpôu Mêa 2021 mơni kô ai hên tơdroăng ki phiu ro ăm rêm rơpo\ng. Pôa A Nian, krâ pơlê loi tơngah tơdroăng kố xua [a\ng deăng kơxu dêi 102 rơpo\ng tung pơlê hiăng châ kúa xo chhá. Pak^ng mê, mâu [a\ng deăng kơphế achê kố châ rak ngăn krâu, tro kih thuât xuân tơkêa ăm pêi lo châ hên plâi. Pak^ng tơdroăng mơjiâng thôn pơlê nếo, kơnôm xúa hdrê nếo tung pêi kâ xuân tơkêa tơhrâ ăm kuăn pơlê hơnăm nếo pêi lo tơ’nôm liăn ngân. Tung hâi apoăng dêi hơnăm nếo, pôa A Nian, krâ pơlê phiu ro tối tơdroăng ki tơmiât dêi tơná:

‘’Hâi kố, ngin tơku\m po tơdah hơnăm nếo phiu ro ‘nâng, droh rơtăm hơdruê xuâng, to\n chêng tơgôu koăng tiô khôi hmâ vâi krâ nah. Mâu kơchâi kâ xuân ai tu\m, châ pế tiô khôi hmâ dêi vâi krâ, ôh tá xúa têa rơmâ vâ pế, mâu kơchâi pơrá kêi xo ing chiâk deăng, xo ing ngo ngối kong kế, ká xuân lăm tăng tơnăng drô têa plông, têa long. Vâi krâ tơku\m tơdah phiu ro hơnăm nếo a kuât. Klăng roh hơnăm nếo 2021, á rơkâu tâi tâng vâi krâ tung thôn pơlê trâm hên tơdroăng phiu ro, pêi kâ xông tơtêk, droh rơtăm pơtối tơru\m môi tuăn, to\ng kum dêi pó tung tơdroăng rêh ối’’.

*** Tơdah Têt Tân Sửu 2021, pôa A Brưk, hdroâng kuăn ngo Bơhnéa, a pơlê Kon Klor, bêng Thắng Lợi, pơlê kong kơdrâm Kon Tum ing Rơ’jiu Việt Nam pơtroh rơkong rơkâu hơnăm nếo troh vâi krâ nho\ng o Bơhnéa rơkong rơkâu ki le\m tro má môi. Pôa rơhêng vâ tung hơnăm 2021, kuăn muăn hriâm tâp tá troh tui lui, tơnêi têa hơ’leh nếo [ă kro mơdro\ng tâ.

"Têt Tân Sửu hơnăm 2021, ngin teăng mâ vâi krâ nho\ng o tung pơlê rơhêng vâ kuăn muăn hriâm tâp tá troh tui lui vâ châ mot Đảng vâ Đảng pin rế hía rế mơnhông mơdêk rơdêi tâ, rơtế tơdjuôm ivá mơjiang tơnêi têa rế hía rế kro mơdro\ng. Xua mê, rơhêng vâ Đảng, Tơnêi têa tơmâng ngăn tâ nếo troh hdroâng kuăn ngo ‘na rêm kơvâ cheăng. Drêng Têt troh, Hơngui vêh á pâ rơkâu Đảng, Tơnêi têa [ă pơlê pơla, tâi tâng kuăn pơlê ivá rơdêi, tơ-[rê tung mâu tơdroăng cheăng’’.

*** {a\ cô yăo Y Sương, Kăn pho\ pơkuâ {ơrô Hnê hriâm [a\ Hnê mơjiâng tuăn ngôa rơkê dêi tơring Đăk Hà cho ngế kuăn dêi hdroâng kuăn ngo Rơteăng a cheăm Đăk Ui khên tơnôu, xua mê cô Y Sương ple\ng tơdroăng ki pá puât dêi cô, hok tro kơpong hơngế hơngo. Pói tơngah hâi apoăng hơnăm nếo cho mơdêk tơdroăng hnê hriâm, vâ vâi krâ ai tơdroăng rêh ối phâi tơtô, krá tơniăn:

‘’Hơnăm nếo 2021 hiăng troh, á [a\ tâi tâng vâi krâ mơngế Rơteăng đi đo pói tơngah Đảng, Tơnêi têa pơtối tơmâng, to\ng kum kuăn ‘ne\ng mơngế hdroâng kuăn ngo Rơteăng Xơrá ai ivá tâ tung tơdroăng hriâm tâp vâ kuăn muăn rế hía rế hriâm rơkê, rế hía rế hôm tâ. Á pói vâ mâu khu râ tung pơlê pơla pơtối tơmâng tâ mê nếo, ki rơhêng vâ tối cho [a\ vâi hdrêng hdroâng kuăn ngo pá puât vâ vâi ai ivá châ hriâm tâp tơtro má môi. {a\ mâu tơdroăng ki vâi o hok tro châ hriâm ing thái cô, ing hngêi trung mê á loi tơngah, mâu vâi o kô pơtối mơ-eăm hên tâ, vâ drêng xông kân la ngiâ ah, mâu vâi o kô kum ăm thôn pơlê, pơlê xiâm dêi tơná’’.

*** {ă nge# sih Uư tú Y Joel Knul, pa k^ng mâu tơdroăng hơdruê, xuâng, mâu hâi Têt kố xuân cho rôh vâ mơdoh hâi chôu kum mâu ngế ki xơpá tung pơlê, cheăm. Drêng rơnó hơngui nếo hiăng troh, Nge# sih Ưu tú Y Joel Knul ai rơkong rơkâu troh pơlê, cheăm dêi Tây Nguyên.

’’Tung hơnăm nếo 2021, rơkâu vâi krâ nho\ng o ai hên ivá, tơ-[rê tung tơdroăng rêh ối. Rơkâu ăm pơlê, cheăm pin kong mê tro, tôu ‘ló, pêi cheăng kâ mơnhông mơdêk, pêi lo hên kế tơmeăm, rơkâu tâi tâng pơlê, cheăm hơnăm nếo ai hên tơdroăng ki hơniâp ro’’.

*** Tơdroăng ki phiu ro kân má môi dêi vâi krâ nho\ng o M’nông a pơlê Pinao, cheăm Nhân Đạo, tơring Dak Rlấp, kong pơlê Dak Nông tung hơnăm kố nah cho mơjiâng Khu tơru\m cheăng teăn hmôu, ếo pơtâk pơlê Pinao, [a\ 13 ngế. Jâ H’Yon – Kăn pơkuâ Tôh tơru\m cheăng teăn hmôu, ếo pơtâk ăm ‘nâi, kơnôm khu râ kăn pơkuâ pơlê tơmâng pro tơ’lêi hlâu to\ng kum mơnhông khu tơru\m cheăng, tơbleăng troh tơmối troh ngăn, xua mê tơ’lêi châ tê tơmeăm khoăng. Ki rơhêng vâ tối, Leh mơd^ng mơhno túa le\m tro ếo pơtâk Việt Nam roh má 2 châ tơku\m po a pơlê kong kơdrâm Gia Nghĩa, kong pơlê Dak Nông, tơmeăm ếo pơtâk dêi pơlê Pinao châ tơmối hâk vâ, tí tăng pơchân hdrối, tơkêa vâ rôe. Jâ H’Yon pói tơngah hơnăm nếo Tân Sửu kô ai tơdroăng tơtêk hên.

‘’Tâi tâng mâu nâ o tung tôh tơru\m cheăng phiu ro ‘nâng xua tơmeăm khoăng dêi tơná châ hên ngế hâk vâ. Ngin pói tơngah ai hên tíu troh pơchân vâ rôe tơmeăm khoăng vâi nâ o ngin kô pơtối [a\ tơdroăng teăn rơneăm tiô khôi hmâ mơnhông mơdêk, tơdrêng amê xuân rak vế tơdroăng cheăng tiô khôi hmâ dêi hdroâng kuăn ngo dêi tơná. Má péa nếo cho vâ nâ o ai tơ’nôm liăn ngân vâ mơnhông cheăng kâ rơpo\ng hngêi’’.

*** Pôa Nay Blơk, a [uôn Băh A, cheăm }ư\ Pah, pơlê kong krâm Ayun Pa, kong pơlê Gia Lai tối tiah kố, pơreăng Covid-19 dế pro tơdroăng rêh ối cheăng kâ dêi vâi krâ nho\ng o tro tơdjâk hên, rế xơpá tâ. Laga, [ă tuăn hiâm ki hlê ple\ng, loi tơngah, pôa ăm ‘nâi kuăn pơlê tung pơlê hiăng pêi pro kơtăng mâu tơdroăng pơkâ hbrâ mơdât pơreăng, [ă loi tơngah tơdroăng rêh ối tơniăn le\m tâ a hơnăm nếo 2021. Pôa Nay Blơk ăm ‘nâi:

‘’Koh tơdah hơnăm nếo 2021 kố, á rơkâu tâi tâng vâi krâ nho\ng o ki ối achê, hngế pêi cheăng kâ mơnhông mơdêk tâ. Lăm ngi lâi hngế, trâm tơmối mê athế rak vế dêi tơná xua ai pơreăng môi tiah truâ kên pâng môh rơkong, xếo pơkeăng tung pơla tơpui [ă vâi tơmối; jío ko\ng [ă kơ-[o\ng kơdê pơreăng lơ [ă têa kơdê pơreăng vâ rak vế ivá châ chăn ăm dêi tơná. Hơnăm nếo rơkâu kơ vâi krâ nho\ng o trâm hên tơdroăng tơniăn tâ nếo rêh ối le\m, kơhnâ pêi cheăng [ă pêi pro tro luât Tơnêi têa pơkâ. Mâu tơdroăng klâi khu kăn pơkuâ tơbleăng mê pêi tiô [ối, ví tơdroăng ki pro ôh tá tro tung rêh ối rêm hâi’’.

Hơnăm nếo troh, rêm ngế kuăn pơlê tung hiâm mơno ai hên tơdroăng vâ pêi nếo, hên tơdroăng tơmiât vâ pêi ki kân, pêng păm tơdroăng mơ-eăm tơkâ hluâ pá puât dêi hơnăm ton:

*** A tơring Dak Song, kong pơlê Dak Nông, kơphế [a\ tiu cho loăng plâi ki xiâm. Laga, mâu hơnăm achê pơla kố, yă [a\ pêi lo 2 loăng plâi kố ôh tá tơniăn, xua mê khu râ kăn pơkuâ [a\ kơvâ cheăng hiăng ai troăng kum kuăn pơlê pêi chiâk deăng, hơ’leh hdrê pêt ki tơtro. Pôa Điểu Khánh Tin, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Dak NDrung tối ăm ‘nâi, hơnăm nếo cheăm kô hơ’leh môi iâ [a\ng deăng kơphế ki hiăng krâ [a\ tiu ki ôh tá dâi le\m xếo vâ pêt loăng plâi kâ, lơ pêt mâu prá alâi môi tiah kơchâi [a\ hăng, kơte\m.

‘’Hơnăm nếo, Khu pơkuâ hnê ngăn Đảng [a\ khu râ kăn pơkuâ ai troăng hơ’leh hdrê pêt vâ tơniăn tơdroăng rêh ối, kum vâi krâ xăm kơklêa kơdroh kơtiê. Ahdrối cho pơtâng tối ăm vâi krâ ‘nâi ‘na khoa hok kih thuât. Troăng hơlâ ngin pơchân vâi krâ pêt loăng plâi kâ, hơ’leh hdrê pêt môi tiah hăng kơte\m vâ re\ng pêi lo liăn. Má péa nếo cho kơphế, kơxu, rah hdrê ki pêi lo châ hên liăn; hdrê ton pêi lo iâ mê thế hơ’leh [a\ mâu hdrê nếo. Nôkố, ngin dế hnê mơhno vâi krâ hơ’leh. Hnoăng cheăng xiâm hơnăm nếo dêi khu râ kăn pơkuâ cheăm cho hnê mơhno ‘na vâ mơnhông mơdêk cheăng kâ’’.

*** Hơnăm 2020, maluâ trâm hên xơpá, pơloăng mơnúa, tơdjâk troh tơdroăng mơjiâng pro, tê mơdró [ă tơdroăng rêh ối kuăn pơlê la [ă ivá mơ-eăm dêi khu pơkuâ tơdroăng kal kí rơtế môi hiâm mơno, kuăn pơlê pêi pro tơdroăng cheăng kâ rêh ối pơlê pơla, kring vế, rak ngăn cheăm bêng a tơring Krông {uk xuân pơtối mơnhông tơniăn [ă pêi châ hên tơdroăng ki kal. Hơnăm nếo troh, nâ H’Mik Niê, [uôn Drơng, cheăm }ư\ Pơng, tơring Krông {uk, kong pơlê Dak Lak rơhêng vâ mâu tơdroăng ki pon mơhúa troh [ă rơpo\ng hngêi xuân môi tiah pơlê, cheăm Tây Nguyên.

’’Hơnăm 2020 rơpo\ng á châ vâ chê 3 ta#n kơphế kloăng [ă [ăng tơnêi ai 1 ha. Kloăng kơphế kơdroh lối 5 tă tâng vâ pơchông [ă hơnăm nah. Tung hơnăm nếo kố, rơhêng vâ kơphế kô châ hên tâ, tê châ yă kơnâ vâ vâi krâ nho\ng o kơdroh iâ ki xơpá. Rơkâu pơlê, cheăm pin hơnăm nếo trâm hên tơdroăng pon mơhúa, đi đo hơniâp ro [ă tơ-[rê tâ’’.

*** Klêi kơ’nâi lối 10 hơnăm pêi pro hnoăng mơjiâng thôn pơlê nếo, ngiâ méa pêi chiâk deăng, thôn pơlê tơring Ea Kar, kong pơlê Dak Lak ai hên tơdroăng ki xông tơtêk, tơdroăng rêh ối ‘na kế tơmeăm khoăng, hiâm mơno dêi kuăn pơlê rế hía rế châ mơnhông tơtêk. Tung mâu hâi phiu ro a rơnó hơngui, kuăn pơlê lâp lu mâu pơlê kơdrâm phiu ro koh tơdah Têt. Nâ H’Úc {ya\, pơlê Sưk, cheăm Ea Đar, tơring Ea Kar tối ăm ‘nâi, Têt tiô khôi hmâ cho rơnó ki kal má môi tung hơnăm. Mâu ngế pêi cheăng kâ hơngế, mơhé pá puât troh tơkéa lâi, xuân mơ-eăm vêh tơku\m [a\ rơpo\ng, nho\ng o:

‘’Nah mơngế Rơđế ôh tá tơdah Têt hâi mâ khế môi tiah nôkố. Nôkố mê kuăn pơlê ‘nâi hbrâ tu\m kế tơmeăm khoăng, mơgrúa hngêi trăng vâ tơdah Têt. Ai pơlê ối tơku\m po tơdroăng xah hêi hơdruê xuâng tung mâu hâi Têt. Kuăn pơlê ối a hngêi ôh tá lăm chiâk deăng, ối a hngêi tơpui tơno rơtế [ă nho\ng o. Pói tơngah hơnăm nếo pơlê ngin ai hên tơdroăng ki phiu ro tâ’’.

*** Mâu tơdroăng ki hơ’leh a pơlê, cheăm, xuân pro kuăn pơlê hơniâp ro tâ drêng Têt troh, rơnó Hơngui vêh. Pôa Triết Y Biêng, ối a thôn Păng Pế Dơng, cheăm Dă Rsal, tơring Dam Rong, kong pơlê Lâm Đồng, hơnăm kố hiăng 75 hơnăm, cho kăn [o# pêi cheăng sap ing klêi kơ’nâi hâi tơnêi têa châ tơleăng le\m troh nôkố, mê pôa hlo nhên khât ‘na tơdroăng ki hơ’leh a kơpong tơnêi ki kố:

‘’Hdrối nah, cheăm Roh Men kố kơtiê khât. Drêng tá hâi ai troăng prôk, môi pu\m po athế tơkâ luâ troăng kong xo\n xơpá troh Lâm Hà, Lạc Dương nếo ai po vâ kâ. Kơ’nâi mê, kơnôm ai Đảng – Tơnêi têa tơmâng ngăn pro troăng kân kơxo# 27. Kơnôm nho\ng o Xuăn rêh ối tơvât mê vâi krâ nho\ng o hiăng hlê ple\ng tung rêh ối, môi tiah rak ngăn kơphế, pêt loăng păn hdrong, pêt alâi ki dâi le\m, kuăn ‘ne\ng châ xúa mâu tơdroăng ki rơkê ple\ng. Sap ing hâi ai troăng kân kơxo# 27 prôk tơkâ luâ, tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ nho\ng o hiăng chía châ tơniăn tâ, hngêi trăng hiăng le\m, krê tung thôn hiăng ai lối 15 toăng rơxế pơchoh chiâk, châ tơdroăng kố cho kơnôm ing kơphế mê kuăn ‘ne\ng châ hriâm tâp troh tui lui, môi tiah rơpo\ng á kố ai 2 ngế kuăn hiăng hriâm klêi đăi hok’’.

*** Thôn Dà Mpao, cheăm Dà Dờng, tơring Lâm Hà, kong pơlê Lâm Đồng ai lối 446 rơpo\ng, tung mê, mơngế hdroâng kuăn ngo châ vâ chê tơdế, ai tơdroăng rêh ối hơ’leh nhên. Pôa Long Đinh Ha Brong – Krâ pơlê thôn Dà Mpao tối ăm ‘nâi:

‘’Nôkố, tơdroăng rêh ối vâi krâ-nho\ng o hiăng tơtêk nhên, droh rơtăm tung thôn hiăng châ hriâm tâp, ôh tá tơ’noăng rơxế [a gai xếo. Kăch măng hiăng djâ troăng, séa bâ eăng ăm vâi krâ-nho\ng o  hdroâng kuăn ngo ngin, ngin hiăng ‘nâi xúa khoa hok kih thuât tung pêi kâ, môi tiah kơphế mê rơvât phon tu\m vâ mơnhông tơdroăng rêh ối rơpo\ng, ki má lối cho troăng kân châ mơ’no liăn pro krúa le\m, droh rơtăm mơ-eăm tung hriâm tâp’’.

A Sa Ly - Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng