Klêi kơ’nâi Khu xiâm ngăn ‘na chiâk deăng [ă mơnhông pêt kong ai hlá mơ-éa 7.491 ‘na tơdroăng mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong ing tai khoản hngêi rak liăn lơ ăm [ă  đie#n tưh, sap hâi lơ 16/10/2018, Khu râng liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn [ă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon tum hiăng tí tă ng ‘nâi ple\ng [an kong pơlê Kon Tum pơkâ Hlá mơ-éa kơxo# 2887 ‘na tơdroăng mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong ing tai khoản hngêi rak liăn lơ ăm liăn ing đie#n tưh vâ hnê mơhno ăm mâu rơpo\ng rak ngăn kong, mâu ngế, kuăn pơlê a mâu thôn xo rak ngăn kong. Ngế chêh hlá tơbeăng ‘na tơdroăng Pơlê pơla rak ngăn [ă mơnhông pêt kong hiăng tí tăng ‘nâi ple\ng tơdroăng tối tơbleăng troăng hơlâ kố a mâu tơring cheăm tung kong pơlê.               

Pêi pro tiô  tiô troăng hơlâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong ing tài khoản hngêi rak liăn lơ ăm [ă đie#n tưh, mơ’nui hơnăm 2018 kuăn pơlê veăng rak ngăn kong pơlê Đăk Wăk, cheăm Đăk Kroong, tiring Đăk Glei hiăng po tài khoản a Hngêi rak liăn kum mâu kơtiê dêi tơring.  Pak^ng mê, 4 rơpo\ng kuăn pơlê tung pơlê ki xo rak ngăn kong tiô kô tơrêm rơpo\ng mâu ngế xuân châ po tài khoản a Hngêi rak liăn kum mâu kơtiê dêi tơring. Pôa A Tuỳ hlối veăng rak ngăn 153 ha kong, nếo châ xo rak ngăn 22 ha kong dêi tơná, ăm ‘nâii, tơdroăng po tai khoản a hngêi rak liăn vâ xo liăn ki mê tơvêh ăm mâu ngế rak ngăn kong tơ’lêi hlâu:

‘’Tiô a ing po tai khoản ăm liăn hnoăng rak ngăn kong a Hngêi rak liăn gá tơ’lêi ăm kuăn pơlê . Kơxo# liăn mê vâi kô ‘mot a tai khoản, klêi mê kuăn pơlê troh lăm troh  a tíu pro theh ATM vâ xo dêi liăn. Tâng vâi krâ nho\ng o prôk troh alâi ai ATM chiâng vâ xo dêi liăn  a tíu ki mê’’.

Pôa Lê Tiến Trung, kăn pho\ rak ngăn kong tơrin Đăk Glêi tối, tung pơla pro hlá mơ-éa po tài khoản [ă mơhá kiăn ăm hnoăng rak ngăn kong tâ ing tài khoản hngêi rak liăn gá tơ’lêi:

‘’Tơdroăng po tài khoản ing hngêi rak liăn pro hlá mơ-éa re\ng tơ’lêi. Tơdrăng ôh tá ai tơdroăng klâi ‘na kơxo# liăn ki kuăn pơlê châ xúa [ă peăng Khu râng liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn [ă mơnhông pêt kong dêi kong ăm kuăn pơlê. Mâu kơ koan khu râ pơkuâ cheăng môi tiah Khu  ăm liăn râ tơring xuân môi tiah mâu cheăm xuân ôh tá kal thế lăm ăm a ko\ng kuăn pơlê xếo. Xuân hiăng kơdroh chôu prôk lăm’’.

Pak^ng ki tơ’lêi hlâu, ki khât tung pơla po tài khoản [ă ăm liăn hnoăng rak ngăn kong tâ ing tai khoản vâ ăm kuăn pơlê [ă mâu rơpo\ng kuăn pơlê xuân trâm mâu tơdroăng ki pá tơvâ tơvân. Pôa Vũ Tuấn Hải, Ngế pho\ pơkuâ rak ngăn kong tơring Kon Plông, ăm ‘nâi a tơring kố gá kân rơdâ, mơngê ki hriâm hlê chư bú iâ tê mê cho tơdroăng ki pá tung pơkâ pro tiô troăng hơlâ kố.

‘’Nôkố kơpong hngế hngo mâu cheăm ki ối a hngế hngo môi tiah cheăm Đăk Nên, Đăk Rin vâ troh a kố châ 70km. Lăm troh a kố ah kuăn pơlê ôh tá hlê ple\ng, hâi chói ‘nâi ‘na kơmăi vâ xo liăn. Xuân thế ai tơdroăng hnê ăm kuăn pơlê ‘nôi mê kuăn pơlê nếo chiâng vâ xo dêi liăn a kơmăi mê’’.

{ă tâi tâng deăng kong châ pơcháu răk ngăn ing tơdroăng mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong tak troh 36.000ha, Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó môi tung khu rak ngăn kong Kon Plông pêi tơdroăng pơcháu hnoăng ăm 56 kuăn pơlê, khu rơpo\ng dêi 5 to cheăm, mê cho: Đăk Long, Măng Cành, Đăk Tăng, Măng Bút, Đăk Ring [ă mâu khu tơru\m rak ngăn [ă tâi tâng tơnêi kong 21.700 ha. Pôa Vũ Văn Bắc, Ngế pơkuâ Ko\ng ti ăm ‘nâi ki tơvâ tơvân dêi tơdroăng mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong tâ ing tài khoản hngêi rak liăn lơ ăm [ă điê#n tưh a tơring cheăm.

‘’Kố cho ki tơvâ tơvân cho ki vâ ăm kuăn pơlê liăn  a thôn trương khu pôa hlo, kơxo# liăn ki mê gá lối hên. Môi rôh xo a theh hiăn ‘nâi vêh troh a hngêi ah x^ng xoăng ăm kuăn pơlê vâi xâu, vâi lơ tro nhôm, ai tíu ki xôi hlo. Má péa nếo, ăm krê tơrêm rơpo\ng  ôh tá châ troh a hngêi rak liăn. Akố bú ai môi to tíu pro ATM dêi Hngêi rak liăn kum pêi chiâk deăng,  xua mê pá ‘nâng ăm kuăn pơlê vâ xo. Vâi prôk troăng hơngế sap 40-50 cây xo# nếo châ xo dêi liăn  cho pá khât ‘nâng’’.

Klêi tí tănng ‘nâi ple\ng ki khât ‘na tơdroănng pêi pro tiô pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong tâ ing tài khoản Hngêi rak liăn lơ ăm [ă đie#n tưh a mâu kơ koan rak ngăn Tơnêi têa, tíu pêi cheăng pơkuâ rak ngăn kong tung kong pơlê.  Ngế chêh hlá tơbleă ng ‘na tơdroăng Pơlê pơla  rak ngăn [ă mơnhông pêt kong’’ hiăng tơpui tơno [ă pôa Hồ Thanh Hoàng, Ngế pơkuâ  Khu râng liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn [ă mơnhông pêt kong dêi kong dêi kong pơlê Kon Tum vâ hlê nhên tâ mâu tơdroăng tơ’lêi hlâu, ki pá tơvâ tơvân [ă tơdroăng pơkâ tung pêi pro tiô troăng hơlâ mê.

Ô pôa, pêi pro troăng hơlâ mơhá liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăn hngêi arak liăn, mơhá [a\ kơmăi điên tưh, troh nôkố  Khu râng liăn mơhá gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong kong pơlê Kon Tum hiăng pêi pro troăng hơlâ kố môi tiah lâi?

Tiâ: Tơdroăng mơhá liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ăm mâu khu pơkuâ gâk ngăn kong cho khu tơru\m cheăng, Vi [an mâu cheăm, pơlê kân hiăng châ Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong kong pơlê Kon Tum pêi pro mơhá liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăng hngêi arak liăn sap hơnăm 2012 troh nôkố.

{a\ mâu rơpo\ng, khu môi ngế, pơlê pơla mê pêi pro Mơ-éa kơxo# 7491 hâi lơ 26/9/2018 dêi Khu xiâm pơkuâ ‘na pêi chiâk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê ‘na tơdroăng mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăng hngêi arak liăn, lơ mơhá ing kơmăi điên tưh. Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong kong pơlê Kon Tum hiăng tơbleăng Vi [an kong pơlê Kon Tum tơbleăng mơ-éa kơxo# 2887 hâi lơ 16/10/2018 ‘na tơdroăng mơhá liăn hnoăng gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăn hngêi arak liăn lơ mơhá ing kơmăi điên tiưh vâ hnê mơhno mâu khu pơkuâ kong cho khu pú hên, Vi [an mâu cheăm, pơlê kân po tai khoăng ăm mâu rơpo\ng, khu krê, pơlê pơla kuăn pơlê thôn tơdah pơkuâ, gâk ngăn kong. Tơdrêng amê Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong  kong pơlê Kon Tum hiăng tơbleăng mơ-éa  kơxo# 238 hâi lơ 29/10/2018 ‘na tơdroăng mơhá hnoăng liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăng hngêi arak liăn lơ mơhá ing kơmăi điên tưh vâ hnê mơhno mâu khu pơkuâ kong cho khu pú hên Tơnêi têa, Vi [an mâu cheăm, pơlê kân ai khoăn pơkuâ gâk ngăn kong po a tai khoăng hngêi arak liăn ăm mâu rơpo\ng, khu môi ngế, pơlê pơla, khu pú hên.

Tung hơnăm 2018, Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong kong pơlê Kon Tum hiăng tơru\m [a\ Hngêi arak liăn TMCP Tíu pơtroh kơthô Liên Việt tíu pêi cheăng a kong pơlê Kon Tum [a\ Hngêi arak liăn pêi chiâk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê tíu pêi cheăng a tơring Đăk Glei po tai khoăng ăm 2.107 rơpo\ng, khu môi ngế, pơlê pơla kuăn pơlê thôn pơlê châ Tơnêi têa pơcháu tơnêi, pơcháu kong pơkuâ kong a 03 tơring: Đăk Hà, Kon Braih, Đăk Glei [a\ pêi pro mơhá hnoăng liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong hơnăm 2018 ing tai khoăng hngêi arak liăn ăm 7 ngế kuăn pơlê a amâu cheăm Đăk Long, Đăk Kroong ối tung tơring Đăk Glei.

Ing tơbleăng tối dêi khu pơkuâ kong tung kong pơlê, pak^ng tơ’lêi mê tơdroăng pêi pro troăng hơlâ mơhá liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăng hngêi arak liăn, mơhá liăn ing điên tưh xuân trâm pá hên. Laga pá puât mê tiô pôa gá ti lâi?

Tiâ: Kon Tum cho môi kong pơlê kơtiê, mâu rơpo\ng, khu môi ngế châ Tơnêi têa pơcháu tơnêi, pơcháu kong gâk ngăn kong ki hên cho mơngế vâi krâ hdroâng kuăn ngo hriâm iâ, ki hên ối tung kong, achê kong, troăng prôk ‘mêi ‘mâk, pá puât, kơtăn pơlê troh tíu xiâm tơring 40 km tơdroăng kố pro tơdjâk tơdroăng mơhá hnoăng liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăng hngêi arak liăn.

Ple\ng nhên ‘na tơdroăng mơhá liăn hnoăng gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăng hngêi arak liăn trâm hên tơvâ tơvân pá puât, môi tiah tơdroăng ki hmâ xúa liăn hiăng kâ trâu hơhngế tung tơdroăng tơmiât dêi kuăn pơlê, tơdroăng ki hriâm ối iâ, thăm nếo ai ngế ôh tá ‘nâi chư.

Tung tơdroăng pêi pro po tai khoăn, ki hên mơ-éa tung châ dêi kuăn pơlê ki nhên cho mơ-éa kiêm tra hiăng tâi hâi khế pơkâ, hiăng tơ’nhê lơ hía. Inâi tung mơ-éa kiêm tra ôh tá môi tiah mơ-éa mơnhên, pro pá tung tơdroăng pro mơ-éa vâ po tai khoăng.

Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong  kong pơlê [a\ mâu tíu cheăng, kong pơlê hiăng tơku\m po hôp pơtâng tối, mơhnhôk mâu rơpo\ng, khu môi ngế krê, ‘na tơdroăng mơhá liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong, liăn pơcháu pơkuâ, gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăn hngêi arak liăn. Laga xua pá puât môi tiah mê: mâu cheăm hơhngế tíu pêi cheăng hngêi arak liăn, pá puât ‘na tơdroăng troh a hngêi kơmăi ATM; mâu khu tơru\m cheăng tung rơpo\ng, khu môi ngế, khu rơpo\ng, pơlê pơla pá pơkuâ kơxo# liăn mơhá rêm roh; ai mâu pơlê kuăn pơlê ôh tá hlê ple\ng hên xua mê ôh tá djâ mơ-éa kiêm tra vâ po tai khoăng mê pơkâ tơdah liăn môi tiah mâu hơnăm hdrối nah.

Xua mê, pak^ng Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong kong pơlê [a\ mâu tíu cheăng pơkuâ kong hiăng pêi pro, ki ê maua khu cheăng, kong pơlê trâm pá puât, tơvâ tơvân xua mê pêi pro tơdroăng mơhá liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong tơdâng ing tai khoăng hngêi arak liăn.

Tiô pôa, mâu khu pơkuâ kong xuân môi tiah Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong dêi kong pơlê Kon Tum kal ai túa pêi ki lâi vâ pêi pro tơtro troăng hơlâ gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăng hngêi arak liăn, mơhá liăn ing kơmăi điên tưh?

Tiâ: Vâ tơniăn tơdroăng mơhá hnoăng liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăng hngêi arak liăn ăm tâi tâng mâu khu pơkuâ kong cho rơpo\ng, khu môi ngế, pơlê pơla thôn pơlê [a\ mâu ngế tơdah pơkuâ, gâk ngăn kong, tung la ngiâ, Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong kong pơlê Kon Tum hiăng [a\ dế pêi pro mâu túa pêi môi tiah kơ’nâi:

Tơku\m po hnê mơhno, pơtâng tối troăng hơlâ mơhá gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong hlối po tai khoăng ăm mâu rơpo\ng, khu môi ngế, pơlê pơla thôn pơlê a mâu pơlê pơla ối tung kơpong ki mơhá hnoăng liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong kong pơlê Kon Tum.

Tơbleăng Vi [an kong pơlê séa ngăn, hnê mơhno mâu khu pơkuâ kong cho khu tơru\m cheăng po tai khoăn hngêi arak liăn ăm tâi tâng mâu rơpo\ng, khu môi ngế, pơlê pơla thôn tơdah pơkuâ, gâk ngăn kong.

Pơkâ thế Vi [an mâu cheăm, pơlê kân to\ng kum séa ngăn mơ-éa kiêm tra, mơ-éa mơnhên hnoăng xúa tơnêi ăm mâu rơpo\ng, khu môi ngế, pơlê pơla thôn pơlê châ tơnêi têa pơcháu tơnêi, pơcháu kong vâ tơniăn pro mơ-éa po tai khoăng hngêi arak liăn tơdah liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong.

{a\ mâu pơlê ki hơhngế tíu xiâm tơring, pơkâ mâu khu pơkuâ kong cho khu tơru\m cheăng, Vi [an mâu cheăm, pơlê kân ai tơdah gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong tơru\m [a\ hngêi arak liăn pêi pro mơhá liăn ăm kuăn pơlê lơ mơhá  ing kơmăi điên tưh ki ê.

Pôa hôm chiâng tối ‘na pơkâ Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong  dêi kong pơlê Kon Tum pơkâ tung tơdroăng pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăng hngêi arak liăn, mơhá ing kơmăi điên tưh?

Tiâ: Pơkâ xiâm ki Khu râng liăn mơhá hnoăng gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong kong pơlê Kon Tum pơkâ tung tơdroăng pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăng hngêi arak liăn, mơhá hnoăng liăn [a\ kơmăi điên tưh cho mơhá tơdâng tơ’mô 100% liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng  kong ing tai khoăn hngêi arak liăn, mơhá liăn ing điên tưh ki ê. Ki nhên:

Tung hơnăm 2019 kố, Khu pơkuâ gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong kong pơlê Kon Tum pơtối pêi pro po tai khoăng hngêi arak liăn ăm mâu rơpo\ng, khu môi ngế, pơlê pơla kuăn pơlê a mâu tơring ki ê: Sa Thầy, Kon Plông, Tu Mrông, Ngọc Hồi [a\ pơlê kong kơdrâm Kon Tum.

Đi đo mơhnhôk, hnê mơhno mâu khu pơkuâ gâk ngăn kong cho khu tơru\m cheăng, Vi [an mâu cheăm, pơlê kân ai tơdah pơkuâ, gâk ngăn kong thâ pêi pro tơdroăng mơhá hnoăng liăn gâk ngăn [a\ pêt mơjiâng kong ing tai khoăng hngêi arak liăn  lơ mơhá hnoăng liăn ing kơmăi điên tưh ki ê ăm mâu rơpo\ng, khu môi ngế, pơlê pơla thôn pơlê, khu pú hên tơdah pơkuâ gâk ngăn kong.

Thanh Hoàng

            Khoa Điềm  rah chêh

Gương-A Sa Ly tơplôu [ă tơbleăng