Hiăng ai drêng ‘nâ, tíu tơkăng kong Ia H’Drai, kong pơlê Kontum cho tíu ki pêt kơxu kân má môi, ai rơpâu toăng kơmăi kơmok [a\ kuăn mơngế châ mơhnhôk veăng lăm mơdâ pêt. Bu tung 3 hơnăm, sap hơnăm 2011 troh hơnăm 2013 hiăng ai lối 17.000 hectar kơxu châ pêt akố. Tung mê ai khu tê mơdró, môi tiah Ko\ng ti tơlo liăn cheăng [a\ mơnhông mơdêk Duy Tân môi hơnăm pêt lối 2.600 hectar loăng kơxu. Tơdroăng tơbriât pêt kơxu mơni ôh tá tot to dâng mê [a\ deăng pêt lối 24.700 hectar kơxu a tíu tơkăng kong Ia H’Drai xuân tá hâi cho kơxo# ki má mơ’nui, tâng chhá kơxu ôh tá chu kơdroh yă ó. Tung pơla tơdroăng la ngiâ pá puât, 7 khu tê mơdró, Ko\ng ti pêt kơxu a Ia H’Drai thế pêi cheăng ton xo\n ‘’Kơd^ng ó’’ kơdroh hên ó kơxo# liăn mơ’no rak ngăn ăm rêm kơdrum deăng kơxu. Tơdroăng kố tơdjâk ó troh pêi lo liăn ngân dêi mơngế pêi cheăng. Pôa Huỳnh Ngọc Hưng, Kăn pho\ pơkuâ Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó, môi khu kơxu Chư\ Mang Mrai tối ăm ‘nâi:

‘’Kơxo# liăn mơ’no liăn cheăng dêi Grup pơkuâ pơcháu ăm Ko\ng ti hơnăm kố nah ối dâng 62 rơtuh liăn, tơdjâk troh hnoăng liăn mơhá, pêi lo liăn dêi ko\ng nhân. {a\ mâu kơdrum loăng kơxu ối kuăn dêi Ko\ng ti, mâu hơnăm kơ’nâi loăng hiăng kân, iâ tơdroăng cheăng, mê pro tơdroăng pêi lo liăn trâm pá puât’’.

{a\ kơlo hnoăng liăn tơdah rêm khế bu châ sap 2 troh lối 3 rơtuh liăn. Thăm nếo ai hên khu tê mơdró hrá mơhá liăn khế, che\n liăn khế, ki hên ko\ng nhân kơxu a Ia H’Drai tung mâu hơnăm kố nah thế ti tăng liăn tơ’nôm vâ tơniăn tơdroăng rêh ối rơpo\ng, thăm nếo pêi mâu tơdroăng ki xôi luât, môi tiah lăm lúa kuăn kiâ kong, kếo loăng, pro chiâk deăng ôh tá tro luât. Pak^ng mê, xuân ai mâu ko\ng nhân lôi tơdroăng kúa chhá kơxu, tăng pêi cheăng vâi vâ tơniăn tơdroăng rêh ối dêi rơpo\ng hngêi. Ngoh Nguyễn Tiến Bắc, mơngế ko\ng nhân tung khu tê mơdró pêt kơxu tối ăm ‘nâi:

‘’Pêi lo liăn ing kúa chhá kơxu á hlo tơdroăng rêh ối pá puât. Vâi krâ nho\ng o lăm tăng xêh tơdroăng cheăng, ngế tơdroăng kố ngế tơdroăng ki ê, pêi pôm lơ lăm tôm plâi hôt ăm mâu ngế ki ai loăng plâi hôt. Tung pơla tôm plâi hôt, dâng péa troh pái khế nếo ai liăn. Ing mê, veăng kơdroh tơdroăng pá puât tung rêh kâ ối’’.

Ing mâu loăng châ tối môi tiah mêa rơbông, pêt mơjiâng châ liăn laih, chiâng kro mơdro\ng, loăng kơxu hiăng chiâng tơdroăng ki pro pá ăm mâu tíu pêi cheăng, khu tê mơdró a tíu tơkăng kong Ia H’Drai drêng kơchơ tê mơdró chu kơdroh yă. Hiăng ai rơpâu hectar kơxu akố khu tê mơdró ôh tá ai liăn vâ rak ngăn, mê chiâng lôi gá môi tiah kong. Hr^ng hectar pro tơ’lêi tro on chếo kâ tung rơnó tô. Ki ‘nâ ai khu tê mơdró pơcháu ăm ngế ki ê pêi mê tơná vâi kơtâu hdâ, lơ ti tăng kok kơdrum kơxu vâ chêl che\n. Ki tô tuăn tâ tung pơla dế châ kúa xo chhá, loăng kơxu ôh tá châ rak ngăn tro tiô pơkâ, mê chiâng pro tơdjâk ton, châ xo chhá iâ. Rơkong tơpui dêi môi ngế kuăn pơlê ki kúa chhá kơxu hên hơnăm:

‘’Tối ‘na vêh pêt nếo loăng kơxu mê thế ai phon rơvât hên. Pêt tiah lâi hơnăm má môi gá xông rơdêi, hên tơkâng hlá. Tối tơchuâm thế pêi tiô kih thua#t, phon rơvât. Tâng pêt hơnăm má môi ôh tá dâi le\m, tá mâu hơnăm kơ’nâi kúa xo chhá kô ôh tá ai hên, mê troh hơnăm má 7 hiăng châ kúa chhá, mê loăng gá kuăn, ôh tá ai tơkâng, mê kô ôh tá ai chhá’’.

Drêng ai tơdroăng ‘’Pá puât’’ xua loăng kơxu, khu kăn pơkuâ tơring Ia H’Drai, kong pơlê Kontum hiăng [a\ dế ti tăng túa pêi pêt loăng plâi ki ê há vâ tơniăn tơdroăng rêh ối kuăn pơlê tung tơring, ki hên cho ko\ng nhân kơxu. Pôa Nguyễn Văn Lộc, Kăn hnê ngăn Vi [an tơring tối ăm ‘nâi:

‘’Drêng ai tơdroăng môi tiah mê Vi [an tơring hiăng tơru\m [a\ mâu khu tê mơdró pá kong mơhnhôk kuăn pơlê rak ngăn kơxu, xúa mâu tơnêi ki ôh tá chiâng pêt loăng kơxu mê pêt prá alâi tu\m túa xuân môi tiah ăm kuăn pơlê mung hngêi arak liăn pơlê pơla vâ mơnhông păn mơnăn mơnôa, pêi tơ’nôm cheăng pêi’’.

Klêi kơ’nâi ai tơdroăng pá puât tung môi rơnó, hơnăm kố ai vâ chê 5.400 hectar tung tâi tâng lối 24.700 hectar kơxu a tơring tíu tơkăng kong Ia H’Drai, kong pơlê Kon Tum mot hơnăm má môi [a\ hơnăm má péa dêi hneăng kúa xo chhá kơxu. Tơdroăng yă chhá kơxu tung kơchơ mâu khế achê kố pơtối tâk cho tơdroăng ki sôk ro ăm mâu khu cheăng, khu tê mơdró pêt kơxu [a\ mơngế pêi cheăng. Laga mâu tơdroăng pơloăng mơnúa [a\ loăng kơxu akố mơni nếo pơxiâm ai, ôh tá khên tối yă kơxu kô pơtối tâk [a\ tơniăn ton xo\ng. Tơdroăng ki ôh tá ‘nâi tối hdrối dêi loăng kơxu a tíu tơkăng kong Ia H’Drai mơni kô pơtối ai nếo.

Khoa Điềm chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng