VOV4.Sêdang - Kuăn pơlê ki pêi chiâk deăng Gia Lai dế mot tung rơnó krí, lâk hên tơmeăm ki pêi lo ing chiâk deăng. Laga, tơdroăng ki tơmeăm pêt ôh ti dâi le\m, kơdroh yă trâm nếo hiăng tơdjâk kân troh tơdroăng pêi lo liăn [ă ‘no liăn cheăng tung rơnó ki pơtối. Tung mê, pôm ló [ă kơphế cho 2 túa kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng tro tơdjâk hên má môi. Ti xê ôh tá dâi le\m mê yă tê xuân kơdroh ó, pá vâ tê.

A [a\ng deăng pêt pôm ló Lệ Cần dế lâk xo, pôa Hoàng Văn Trung (Thôn 3, cheăm Tân Bình, tơring Đăk Đoa, kong pơlê Gia Lai) khéa kho: rơnó kố, pôm ló bu châ xo dâng 8 ta#n/1 ha, kơdroh dâng 4 ta#n tâng pơchông [a\ rơnó hdrối. Xiâm kối cho drêng vâ ai pôm, kal têa tôh mê kong prâi khăng khoăng tung pơla ton. Ôh tá bê têa xua mê iâ pôm, pôm ku\n há, ôh tá tơniăn dâi le\m vâ tê ngi kong têa ê, yă tê xuân rơpâ.

Cho tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng ki má môi dêi cheăm, laga yă pôm ló hơnăm kố tá hâi châ 7 rơpâu liăn/1 kilô, mê kơxo# liăn pêi lo bu bê kơxo# liăn rak ngăn. Pôa Hoàng Văn Trung tối ăm ‘nâi, kố xuân cho tơdroăng tơdjuôm dêi kuăn pơlê a kơpong pêt 100 ha pôm ló Lệ Cần cheăm Tân Bình, tơring Đăk Đoa:

‘’Hơnăm nah, yă dâng 12 rơpâu liăn/1 kilô, pêi châ dâng 12 – 13 ta#n /ha. Hơnăm kố kong prâi ôh tá tơniăn, pơrea\ng [a\ kong prâi ôh tá tơniăn le\m môi tiah hơnăm nah. Tối tơdjuôm kuăn pơlê drêng lu\p, drêng châ tơkâ, hơnăm kố ôh tá châ mê hơnăm kơ’nâi pêi iâ, ôh tá pêt hên xếo’’.

Pôm ló lệ Cần (tơring Đăk Đoa) kơdroh pêi lo, yă chu rơpâ

Pôa Trương Minh Thắng – Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Tân Bình, tơring Đăk Đoa tối ăm ‘nâi: Pôm ló Lệ Cần ô eăng, laga kuăn pơlê dế trâm pá xua pêi lo kơdroh hên [a\ pá vâ tê. Hơnăm kố, lâp cheăm pêt dâng 100 ha, xua kong prâi ôh tá tơniăn pro pêi lo iâ tâng pơchông [a\ mâu hơnăm. Mâu roh hdrối châ 10 – 12 ta#n, laga hơnăm kố, tung 1 ha rơnó kố châ 6 – 7 ta#n.

Pôa Nguyễn Trình ối a thôn 3, cheăm Tân Bình cho ngế pêt pôm ló Lệ Cần hên má môi a  cheăm, rêm hơnăm pôa pêt dâng 30 ha. Laga, hơnăm kố, pôa bu pêt 17 ha, pêi lo pôm lo a mâu [a\ng pêt pơrá kơdroh 30 – 40%.

Tơdroăng pêi lo iâ xuân dế ai [a\ kơpong pêi kơphế a Gia Lai. Jâ Bùi Thị Thanh, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Ia Nan, tơring Đức Cơ tối ăm ‘nâi, cheăm ai vâ chê 600 ha kơphế tro kơdroh pêi lo xua kong tô khăng khoăng. Ki nhên, rêm ha kơphế bu pêi châ sap ing 12 troh 15 ta#n plâi drêh, kơdroh tơdế tâng pơchông [a\ hơnăm hdrối. Pêi lo kơdroh, yă mơngế lăm krí to kơnâ (lối 200 rơpâu liăn/ môi ngế môi hâi krí), pro rêm ha kơphế, kuăn pơlê pêi chiâk deăng bu châ rơkâ dâng 10 rơtuh liăn, ôh tá ai liăn vâ mơ’no cheăng ăm rơnó la ngiâ.

Ôh tá xê to tiah mê, tơdroăng ti tăng mơngế krí xuân trâm pá.

‘’Môi tiah hơnăm kố kong tô khăng khoăng tơdjâk 594,5 ha kơphế, tro lu\p sap ing 30 troh 50%. Ngin tơbleăng [a\ tơring, tơring hnê mơhno séa ngăn, mơhnhôk mâu rơpo\ng tăng troăng pêi, [a\ pro mơ-éa pâ thế tơnêi têa to\ng kum’’.

Kuăn pơlê Gia Lai trâm pá xua pêi lo kơdroh [a\ yă chu rơpâ, yă mơngế krí kơnâ

Kơphế tro lu\p ôh tá xê to [a\ [a\ng deăng dêi kuăn pơlê mê tá mâu ko\ng ti ối tung Ko\ng ti xiâm Kơphế Việt Nam pêi cheăng tung kong pơlê. Pôa Vũ Văn Đại – kăn pơkuâ Ko\ng ti kơphế Ia Sao 2 tối ăm ‘nâi: Ko\ng ti ai 464 ha pơcháu ăm kuăn pơlê pêi. Xua tơdjâk dêi kong prâi hiăng pro pêi lo kơphế hơnăm kố kơdroh ó tâng pơchông [a\ rơnó kố hơnăm hdrối.

Pak^ng mê, hên [a\ng deăng kơphế dêi Ko\ng ti hiăng krâ, ôh tá le\m xếo xuân tơdjâk kân troh pêi lo. Tiô tối hdrối, rơnó kơphế hơnăm 2020 – 2021, pêi lo kơphế dêi Ko\ng ti kơdroh 20% tâng pơchông [a\ rơnó hdrối.

{a\ pôa Nguyễn Quốc Tư, Kăn pơkuâ pêi chiâk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê tơring Đức Cơ, tối ăm ‘nâi, tiô xêo rơnó kố bu krê kơphế kơdroh pêi lo hiăng pro tro lu\p dâng 67 rơtal liăn. {a\ng kơphế tro tơdjâk ó má môi a mâu kơpong ki hơ’leh ing [a\ng kơxu, xua ôh tá bê têa tôh tung rơnó tô. Rơtế [a\ tơdroăng to\ng kum vâ kuăn pơlê kơdroh pá puât, ai kơxo# liăn vâ mơ’no cheăng, kong pơlê séa ngăn nhên mâu [a\ng kơphế ki pá puât, ai kơxo# liăn vêh mơ’no cheăng, khu râ kăn pơkuâ kô séa ngăn nhên mâu [a\ng deăng kơphế ki ôh tá châ tơ-[rê, hnê mơhno kuăn pơlê rah xo mâu loăng plâi ki tơtro tâ:

‘’Ngin kô séa ngăn pơkâ hơ’leh. Tâng kuăn pơlê kho\m mơ-eăm hơ’leh rơtế hnê mơhno dêi tơnêi têa mê kô to\ng kum mâu troăng hơlâ ki kum. Pơtih to\ng kum hdrê, kum liăn hdrê, mâu loăng plâi ki tơtro [a\ kong prâi, lơ to\ng kum tiô troăng tơru\m. Kho\m ôh tá ăm ai tơdroăng [a\ng loăng plâi tro khăng khoăng mê pơtối pêt nếo mê la ngiâ pơtối tro lu\p’’.

Tiô Khu pơkuâ ‘na pêi chiâk deăng [a\ mơnhông thôn pơlê kong pơlê Gia Lai, kong pơlê nôkố ai 97 rơpâu ha kơphế, tung mê, ai 83 rơpâu ha kơphế hiăng châ krí, ki ê dế pơxiâm kân [a\ nếo vêh pêt. {a\ng kơphế tơku\m ki hên a mâu tơring, môi tiah: Ia Grai, }ư\ Prông, }ư\ Păh, Đăk Đoa, ‘Mang Yang. Mơhé nếo krí châ dâng 40% [a\ng deăng laga ki hên kuăn pơlê pơrá tối, pêi lo kơphế hơnăm kố kơdroh hên tâng pơchông [a\ rơnó hdrối.

Nguyễn Thảo chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng