VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ-nho\ng o [ă pú hmâ! Cho kong pơlê ki ai lối 42% pơ’leăng mâ mơngế cho hdroâng kuăn ngo K’ho, mâu hơnăm hdrối nah, maluâ cheăm Phú Hội, tơring Đức Trọng, kong pơlê Lâm Đồng hiăng châ pêi [ă mâu kơmăi kơmok ki dâi le\m tung pêi chiâk deăng, la xua tơdroăng ki tê mơ’no kế tơmeăm ing chiâk deăng ôh tá tơniăn, mê tơdroăng rêh ối, pêi cheăng kâ dêi hên ngế kuăn pơlê trâm hên xahpá. 3 hơnăm vêh ngi kố, xua hlo tơdroăng ki tơdjêp tung pêi chiâk pêi deăng tiô kơ mơdêk ki kơnía dêi kế tơmeăm, cho tơdroăng ki xiâm, Phú Hội hiăng thâ re\ng teăm pêi pro [ă mơhnhôk kuăn pơlê veăng kơhnâ khât tung mâu hnoăng cheăng tơru\m [ă châ mơ’no tê dêi mâu tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng.

Sap ing mê, tơdroăng ki ‘’châ pêi lo kế tơmeăm la yă ôh tá kơnâ’’ chôa ‘lâng châ kơdroh, tê mơdró kâ rơtế tung môi [ăng tơnêi mê hiăng tâk hên ‘nâng, tâng vâ riân vâ chê 255 rơtuh liăn 1 ha 1 hơnăm, tâk châ péa hdroh tâng pơchông ngăn [ă  hơnăm 2018. Tơdroăng rêh kâ ối, pêi cheăng kâ hiăng chía tơtêk hên mê vâi krâ-nho\ng o a tíu kố dế tơku\m po tơdah rơnó hơngui tung pơla ai hên tơdroăng ki phâi tơtô, ai hên tơdroăng ki hơniâp ro niân nok. Quang Sáng, Ngế chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jíu Việt Nam a kơpong Tây Nguyên ai chêh tối ‘na tơdroăng mê.

Lăm troh a cheăm Phú Hội, tơring Đức Trọng, kong pơlê Lâm Đồng tung mâu hâi apoăng rơnó hơngui, ngin hlo chiâng [riê phoih tung hiâm mơno xua tơbăng klâng ki lôi chúa mâu hơnăm hdrối mê hía nah, la nôkố hiăng drêh ngiât dêi kơchâi [ă ai hên hdrê reăng ki mơngiơk le\m [ă hên mâu tơdroăng ki ê, tơdroăng mê mơhno tối kơlo rêh kâ ối dêi kuăn pơlê a tíu kố hiăng păng ‘nâng châ phâi tơtô [ă mơnhông mơdêk rêm hâi.

Tơdah ngin tung môi toăng hngêi ki ku\n, tơtô achê hngêi nhe\ng ki pêi pêt plâi tô mât tiô kơ tơdroăng xúa kơmăi kơmok chal nếo, ngoh K’Hoàng, mơngế hdroâng K’ho a thôn Phú Bình, cheăm Phú Hội, tơring Đức Trọng tối ăm ‘nâi, sap ing hâi ki veăng tơru\m cheăng [ă mâu khu râ a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh, mê mâu tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng ôh tá xê tô tuăn môi tiah hdrối nah. Xua pêt plâi tô mât tiô troăng hơlâ ki krúa le\m, pêi pêt tiô kơ tơdroăng ki hiăng ai tu\m hlâu [ă pêi [ă kơmăi ô tô ma-tik, xua mê tơdroăng pêi mơjiâng kế tơmeăm hiăng châ tơtêk khât. Tung hơnăm nah, tâng vâ riân rêm hâi ngoh tê ăm kơchơ ki vâ iâ ai 150kg plâi tô mât ki dâi le\m, tê [ă yă kơnâ châ 30.000 liăn 1 kg hiăng pro pơxúa kân khât ăm rơpo\ng hngêi. Tiô ngoh K’Hoàng, tơdrêng [ă tơdroăng ki pêi lo hên kế tơmeăm dâi le\m, mê ki châ tơ-[rê kô kơnôm tung tơdroăng pêi pêt mơjiâng kế tơmeăm tiô hlá mơ-éa ki vâi hiăng pâ ahdrối.

‘’Vâ khoh mơjiâng chiâng ki kơnâ dêi tơmeăm ki pêi lo mê pin athế châ pơkuâ 4 tơdroăng ki kal má môi, ki mê cho kơchơ ki tê mơ’no, yă tê mê tro tiô tơdroăng ki vâi hiăng chêh inâi vâ rôe; ai pơkâ tơdroăng pêi chiâk pêi deăng; pơkuâ ngăn ing tơdroăng ki rôe ‘mot dêi tơná cho phon rơvât ki mơ’no tê tung pêi chiâk pêi deăng; [ă châ pơkuâ ngăn dêi kơxo# liăn mơ’no tung pêi chiâk pêi deăng. Tê mơdró tiô hlá mơ-éa chêh tối mê pin ôh tá ai tô tuăn ki klâi ‘na tơdroăng pêi lo hên kế tơmeăm la yă ôh tá kơnâ, tơdroăng ki hơ’leh yă tê mơdró tung kơchơ ga ti lâi, akố bu kal pin hmiân tuăn vâ pêi chiâk pêi deăng, rak vế ki tơniăn, dâi le\m vâ pơcháu kế tơmeăm ăm tơmối tê’’.

Ti xê krê to ngoh K’Hoàng rah xo túa ki pêi pêt tro tiô tơdroăng ki pói vâ ahdrối, veăng mot cheăng tung khu tơru\m tung tê mơdró kâ [ă mơ’no tê kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng hiăng châ kuăn pơlê akố ngăn kal khât. Pôa Ha Nan Tham My, Kăn hnê ngăn Khu kuăn pơlê pêi chiâk pêi deăng cheăm Phú Hội, tơring Đức Trọng tối ăm ‘nâi, lâp cheăm dế nôkố ai lối 780 rơpo\ng ki veăng pêi, mot tung khu tơru\m pêt kơchâi, reăng, pôm, plâi [ă hên mâu ko\ng ti, khu mơdró kâ [ă khu pêi cheăng tơru\m, 87% tung kơxo# ki mê k^ tơkêa pêi chiâk pêi deăng tiô kơ tơdroăng ki krá ton, châ 28% kơxo# rơpo\ng pêi chiâk pêi deăng tung lâp cheăm. Kơnôm ai tơdroăng ki hơ’leh tung hlê ple\ng, tung tơdroăng pơkâ pêi pêt, hbeăng ngăn troh tơdroăng ki kal vâ dêi kơchơ [ă luât ki mơ’no tê - tí tăng rôe, mê tơmeăm pêi lo pơrá tê [ă yă tơniăn, mê tơdroăng rêh kâ ối, hiâm tuăn dêi kuăn pơlê hiăng châ mơdêk hên tâ, tơdroăng kố hiăng hlo nhên. Pôa Ha Nan Tham My hơ’muăn tối:

‘’Sap ing hâi ki kuăn pơlê thăm mơdêk ki hloh hlê rơkê ple\ng tung pêi chiâk pêi deăng, ngăn khât tơdroăng ki hơ’leh hdrê loăng pêt, klêi mê, vâi hlo nhên vâ pêi chiâk deăng krá tơniăn [ă ton xo\n la ngiâ mê kal athế ai khu mơdró kâ, ko\ng ti, athế veăng mot tung khu pêi cheăng tơru\m, mâu ki cheăng tơchôam. Troh nôkố, a kong pơlê hiăng ai hên mâu rơpo\ng kuăn pơlê ki pêi pro tiô túa ki tơru\m pêi chiâk pêi deăng. Rak vế tơniăn kế tơmeăm ki mơ’no tê, ai tơniăn kơxo# liăn ki vâ pêi kâ [ă thăm mơdêk ki châ tơ-[rê tung pêi chiâk pêi deăng tơniăn ton tiô túa ki xúa kơmăi kơmok chal nếo’’.

Pêi chiâk pêi deăng, mơjiâng kế tơmeăm tro tiô tơdroăng ki hngêi kơchơ kal vâ, tê mơ’no kế tơmeăm tơniăn hiăng veăng kum mơdêk ki kơnâ dêi kế tơmeăm a tơnêi tíu ki pêt mơjiâng tơmeăm dêi Phú Hội tâng vâ riân ngăn rêm ngế pêi lo châ 255 rơtuh liăn 1 ha 1 hơnăm, tâk châ 55 rơtuh liăn 1 ha 1 hơnăm tâng vâ pơchông ngăn [ă hơnăm nah. Pôa Nguyễn Công Hinh, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm Phú Hội, tơring Đức Trọng tối ăm ‘nâi, chôu phut kố tâi tâng cheăm tâng vâ ngăn ôh tá ai ngế ki lâi châ pơtê, rơpo\ng ki lâi xuân kơhnâ tung pêi chiâk pêi deăng, kơhnâ khât tung mơhriâm, kơhnâ tung pêi pêt mơjiâng kế tơmeăm vâ pêi lo châ tơ-[rê ăm tơdroăng pêi chiâk pêi deăng châ tơtêk mơnhông tâ, ôh tá ai hiâm tuăn ki tơkôm, tơngah to tơdroăng ki to\ng kum dêi tơnêi têa môi tiah hdrối nah, xua mê, kơxo# rơpo\ng kơtiê dêi cheăm hiăng chu kơdroh hên ‘nâng, bu ối 0,5%. Ki tơ-[rê kố cho ai môi tơdroăng ki hơ’leh ‘na tuăn tơmiât tung kuăn pơlê, malối tơdroăng ki pơkâ pêi pro tơtro khât tung tơku\m hnê tơdjâ tung pêi chiâk pêi deăng dêi khu râ Đảng [ă khu kăn pơkuâ ngăn kong pơlê, tơring, cheăm.

‘’Klêi kơ’nâi tơru\m tung pêi chiâk pêi deăng mê ki tơ-[rê tung pêi cheăng kâ hiăng tâk hên hlo nhên ’nâng. Kuăn pơlê bu tơku\m tơmiât tung tơdroăng ki pêi mơjiâng hdrê pêt, pêi tiô khoa hok kih thuât mê mâu khu râ kô tơru\m vâ veăng kum kơ kuăn pơlê. {ă mâu hdroâng kuăn ngo mê hiăng ai mâu rơpo\ng ki chía kro mơdro\ng, pêi lo châ tâk hên tâ tâng vâ pơchông ngăn tiô troăng hơlâ ki hmâ pêi hdrối mê hía nah, pêi tiô chal vâi krâ, tung hngêi nhe\ng tiô riân ngăn châ xúa lối 2 rơtal liăn 1 ha 1 hơnăm, ôh ti ai xếo tơdroăng ki yă lối rơpâ môi tiah hdrối nah. {ă tơdroăng ki tơru\m pêi chiâk pêi deăng mê kơdo mơ-eăm dêi khu râ Đảng, khu kăn pơkuâ kong pơlê tung hơnăm 2021 kố, kô ai lối 40% kơxo# rơpo\ng ki pêi chiâk pêi deăng tung lâp kong pơlê”.

Phú Hội dế kố ai 6 rơpâu 700 ha tơnêi pêi chiâk pêi deăng, tung mê, ai lối 2 rơpâu 700 ha tơnêi pêi chiâk deăng tiô troăng ki pêi [ă kơmăi chal nếo. Mê cho tơdroăng ki kal vâ Phú Hội pơtối po rơdâ tơ’nôm hên túa pêi cheăng tơru\m tung pêi chiâk pêi deăng pơla kuăn pơlê [ă khu mơdró kâ, hiăng chiâng troăng prôk ki xiâm vâ cheăm kố kâi trâng mơnhông prôk ngi ‘ngêi, veăng kum pêi pro klêi tro tiô hnoăng cheăng cho thôn pơlê nếo a hơnăm 2022.

Quang Sáng chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng