Mâu nâl, rơkong ki koh mê hiăng chiâng hmâ ƀă hên khu rơxông hdrông kuăn ngo a Tây Nguyên plâ to lâi chât hơnăm hdrối mê hía nah. Ai mâu ‘nâ tơmâng drêng lo lăm a chiâk deăng, ai mâu ‘nâ tơmâng drêng kơto rơxế prôk a troăng hơngế. Hâi kố, mâu rơkong ki koh mê xuân ối pơtối tâng chuât a mâu trang măng pơlê pơla, a kŏng ngê̆, tung măng inernet, tơdjêp troh a tơrêm pơlê cheăm bă mâu tơdroăng ki pơhlêh nếo, ki nếo ai dêi tơnêi têa.

Hâi lơ 1 khế 7 hơnăm 1993, tơdroăng tơpui mơ’no nâl Rơđế dêi Rơ’jíu Việt Nam a Tây Nguyên hiăng pơxiâm tơpui roh apoăng. Kơ’nâi mê, troh mâu rơkong tơpui ‘mot tung rơ’jíu cho Jarai, Bơhnéa, Rơteăng, K’Ho ƀă M’Nông xuân trối mê, hiăng chiâng pú hmâ ki hmâ tâng, hmâ ‘nâi dêi mâu kuăn pơlê a kơpong kố.

Vâ khoh châ ai to lâi phut tơpui mơ’no mê, cho troăng hơlâ ki krá kâk lăm tăng ‘noăng chư chêh, rak vế nâl dêi kuăn ngo tơná. Mâu hâi apoăng tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât nâl Jarai, ngế rah chêh cho Nay Jet rơtế ƀă pú hmâ tung khu trâm hên ‘nâi to lâi tơdroăng pá puât. Ai hên mâu tơdroăng ki tơpui tối ‘na khoa hok, hnê mơhriâm, ‘na pơkeăng, ‘na luât lơ mâu tơdroăng nếo ai tiah chal nếo nôkố, tá hâi châ trâm hlo, ta hâi châ ai a mâu pơlê cheăm. Ôh tá xê to mâu ‘noăng chư ki pá, ki trâu hơngế, tá mâu ‘noăng chư, mâu nâl tơpui ki tối troh a mơngiơk lơ mâu tơdroăng ki hmâ tối tiah hmâ tung rêh kâ ối xuân kal athế tí tăng nâi, ‘mâi bro vâ ga tơtro, tơ’lêi hlê plĕng.

“Troăng prôk tung hnoăng cheăng châ lối 30 hơnăm hiăng hmâ ƀă nâl Jarai, hiăng hmâ tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât mơ’no a hyôh Rơ’jíu Việt Nam, apoăng nah, ngin trâm hêm tơdroăng pá puât. Xua ga, mâu nâl tơpi rêm hâi tung pơlê pơla mê ôh tá hâi ai tŭm vâ ngin tơplôu tơbleăng, chêh tối tro tiô nâl Xuăn, vâ ga ăm vâi krâ-nhŏng o Jarai ngin tơ’lêi hlê plĕng, ki má lối mâu nâl ki ai tơdjâk troh khoa hok kih thuât. Ngin athế lăm kơ-êng krâ pơlê, lăm êng mâu ngế ki hloh hlê rơkê plĕng, êng mâu ngế ki hlê, ki ‘nâi, rơkê nâl Jarai. Ai nâl ki lâi ki tro, ki hôm tiah vâi krâ hmâ tơpui trối nah, mê ngin chêh ‘măn tung hlá mơ-éa. Tơkéa vâ tối, ngin athế tí tăng mâu nâl tơpui, ‘noăng chư chêh ing apoăng nếo”.

Tâng tối rơkong tơpui cho mơhúa dêi túa lĕm tro mê chư chêh cho tíu ki rak vế tơdroăng kơnía git roh vâi krâ nah. Tung pơla pơhlêh cheăng ƀă măng internet, mâu ngế ki cheăng tung Rơ’jíu nâl kuăn ngo a Tây Nguyên pơtối trâm hên tơdroăng ki pơloăng, tơdroăng ki pá puât ki phá krê. Ai hên chư chêh ki phá krê tung chư chêh dêi mâu hdrông kuăn ngo Tây Nguyên ôh ta ai tung kơƀăng phĭm dêi kơmăi vi tĭnh. Tơdroăng mê, pro pá puât ăm tơdroăng ki po chư, chêh chư, chôu ‘măn ƀă tâ ‘măn, krâ chôu mâu tơdroăng chêh tung măng internet. Vâ khoh châ ‘mâi rơnêu bro hlâu ăm tơdroăng kố, mâu ngế rah chêh ƀă kih sư kŏng ngê̆ hiăng hriăn plĕng mơjiâng túa chư chêh TaynguyenKey. Ing mê, tơdroăng ki po chư ai mâu mrô ki pá a chư dêi kơƀăng phĭm kơmăi vi tĭnh kô tơ’lêi tâ.

“Xuân a Kơ koan teăng mâ a Tây Nguyên dêi Rơ’jíu Việt Nam ai đề tài khoa hok ki apoăng, á rơtế ƀă Kih sư Võ Ngọc Hiệp pêi pro mơjiâng khu chư chêh TaynguyenKey vâ khoh ai mâu mrô, chư chêh ki tơtro ƀă mâu chư chêh dêi mâu hdrông kuăn ngo Tây Nguyên, tâ ‘mot tung phân mêm kơmăi vi tĭnh, po a kơƀâng phĭm mê kô chiâng lo mâu mrô, mâu chư ki mê; kơ’nâi mê, ngin hiăng chiâng tâ chư chêh mê a website. Mê cho hnoăng cheăng ki tơ’lêi hlâu tung tơdroăng chêh chư mâu hdrông kuăn ngo a kơmăi vi tĭnh”.

Ing mâu tơdroăng ki kal ai păng ‘nâng ing tơdroăng ki nhên mê, hên tơdroăng cheăng ki kơnâ hiăng châ mơjiâng pro tối cho khu chư chêh Tây Nguyên, ing hlá mơ-eá tơplôu péa nâl Jarai-Xuăn, Xuăn - Jarai, rơtế bă lối chât rơpâu ‘noăng chư ki hiăng châ chêh tối tơtro khât. Mâu tơdroăng cheăng pêi ki mê hiăng veăng pro ăm nâl tơpui, chư chêh dêi mâu hdrông kuăn ngo Tây Nguyên châ chêh ‘măn, tâ chôu tung măng internet, gum tơ’lêi ăm khu rơxông nếo châ hlê plĕng, xúa ƀă chêh dêi chư hdrông kuăn ngo tơná troh a hâi kố.

Tơdrêng ƀă tơdroăng ki chôu ‘măn, rak vế chư chêh, nâl tơpui, mâu tơdroăng tơpui nâl kuăn ngo tung rơ’jíu ối veăng rak vế tung tíu ki mơhno tối tơmeăm khoăng kơnía git dêi Tây Nguyên. Tung rêm rơkong tơpui dêi kuăn ngo, idrâp chêng, idrâp prôa không, klŏng put, mâu tơdrá rơngê ting ting lơ mâu tơdroăng xôi kiâ, hơ’muăn xuân ối châ rak vế ƀă tối tơbleăng pơtroh ăm mơngế ki tơmâng. Ngoh Nhat Lisa - Phŏ ngăn Ƀơrô nâl Kuăn ngo-xuân cho Ngế pơkuâ ngăn rơkong tơpui nâl Rơteăng ai tối: Hnoăng cheăng ‘na nâl kuăn ngo ôh tá xê pơtroh to tơdroăng ki nếo ai, mê ối rak vế rơkong tơpui, chư chêh, rak vế túa rêh ối, rak vế hiâm mơno túa lĕm tro dêi pơlê cheăm tung hyôh dêi rơ’jíu. Vâ khoh châ ai mâu idrâp chuât mê, nâl tơpui mê, hên khu chêh hlá tơbeăng, mơngế rah chêh hiăng prôk châ chât km troăng kong, lăm troh a pơlê cheăm hơngế hơngo trâm mâu vâi krâ ki rơkê plĕng ‘na nâl, rơkong, chư chêh dêi kuăn ngo.

“Mâu tơdrá rơngê ting ting, idrâp chêng koăng cho mơhúa ki trâu hơngế, ki krê xêh, ôh tá ai ki lâi chiâng pơhlêh. Tơdrá prôa, rơkong rơngê ting ting đi đo tiah môi pâ mơheăm chhá dêi pơlê pơla. Xua ing tơdroăng ki mê, rơkong tơpui kuăn ngo tung rơ’jíu ôh tá xê to pro lĕm ăm tơdroăng ki ăm mơngế tơmâng, mê ối cho kông ki vâ tơ’mot idrâp, rơkong dêi nâl kuăn ngo mot tung hiâm mơno kuăn mơngế. Ngin hiăng prôk hên tíu, trâm hên mâu vâi krâ vâ thâo hrik mâu ƀai rơngê ting ting, mâu tơdrá chêng vâi krâ nah. Ai drêng ‘nâ, troh amê, vâi krâ lo lăm a chiâk, nhŏng o ngin pơtối tơkôm, lo tí tăng lăm troh a chiâk deăng. Ai mâu roh ki thâo hrik pá puât ó khât mê nếo châ hrik xo nâl tơpui, rơkong rơngê ting ting, la ngin đi đo kơdo mơ-eăm rak vế ăm ga i tơniăn”.

Mâu tơdrá rơngê ting ting, mâu tơdroăng rơngê rơngối, hơ’muăn hdrôu lơ mâu prôa tiô khôi hmâ vâi krâ nah hiăng châ thâo hrik, ôh tá xê to vâ mơ’no to tung rơ’jíu mê ối tơveăng gum rak vế khôi túa lĕm tro chal vâi krâ nah troh a rơxông la ngiâ.

Tung tơdroăng rêh ối chal nếo nôkố, tơdroăng ki rak vế, chôu ‘măn chư chêh, nâl kuăn ngo dế trâm hên tơdroăng pá puât. Xua nôkố hiăng ai phôn râng kŏng, măng pơlê pơla ƀă mâu hyôh um, hyôh idrâp chuât mơnhông ó rơdêi, nâl Xuăn ulâi ulâ xuân hiăng hmâ xúa hên, tơpui hên. A hên pơlê cheăm dêi Tây Nguyên, hên hĕng mâu vâi o phô̆m vâ xông kân, vâi vâi droh rơtăm hlê dêi nâl kuăn ngo tơná, la preăng vâ tơpui tơno rêm hâi. Tơdroăng ki mê pro hên ngế ki mơjo hâk nâl kuăn ngo đi đo tô tuăn, tăng troăng vâ djâ nâl kuăn ngo mê troh achê tâ ƀă khu rơxông nếo. Ngế rah chêh, ngế ki tơpui tung rơ’jíu  inâi cho H’Za Wut Ƀyă, cheăng tung Khu tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât nâl Rơđế dêi Rơ’jíu Việt Nam cho môi tung mâu ngế ki dế pêi pro hnoăng cheăng ki mê. Pakĭng tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât nâl Rơđế, mê nâ ối veăng chêh bro hlá mơ-eá tơplôu lo nâl Xuăn, po lâm ki hnê nâl kuăn ngo ăm pơlê pơla ƀă mâu tơdroăng xah ôm hêi ăm vâi o hdrêng a rơnó pơtê mơhrriâm.

“Á tơmiât tiah kố, rêm ngế pêi cheăng ‘na kơvâ tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât nâl kuăn ngo hâi kố, ôh tá xê to veăng rak vế nâl tơpui mê ối kal athế pro ăm nâl kuăn ngo mê châ pơtối mơnhông hên tâ. Mâu tơdroăng ki tơpui mơ’no tung rơ’jíu gum ngin châ troh ƀă pơlê pơla, la tiah mê tá hâi teăm tŭm. Ai hên mâu vâi o, vâi muăn hlê nâl Rơđế la ôh tá kơxiâm tơpui. Ai mâu vâi o chiâng tơpui la ôh tá hâi khên vâ tơpui hên. Xua ti mê, á hiăng chêh bro kơxop hlá mơ-eá nâl kuăn ngo, tơkŭm hnê ăm khu vâi o, vâi muăn tung pơla pơtê mơhriâm a pơlê pơla dêi tơná. Tơná á xuân rơhêng vâ mơ’no dêi tơdroăng cheăng kố vâ tơ’lêi hlê plĕng tâ ăm mâu vâi o, vâi muăn rĕng ‘nâi, rĕng hlê nâl Rơđế hên tâ”.