Rêm hâi a kơxo má, Y Noen Lào, 9 hơnăm, ối a buôn Tun, cheăm Ea Wer, tơring Buôn Đôn dung dá re\ng kâ hmê ki ngê klêi mê pông dêi 13 to ro mot tung kong. Y Noen ăm ‘nâi, a rơnó pơtê hriâm hơnăm ki lâi xuân tiah mê. Y Noen [ă ngoh kơnốu 10 hơnăm thế veăng pêi cheăng kum dêi nôu pâ tơdroăng cheăng tung hngêi. Tâng ngế ngoh tiô lăm chiâk mê ngế o thế lăm kơ’nêi ro, tâng ngế ngoh kơ’nêi ro ngế o kô pêi tơdroăng cheăng tung hngêi. Xah hêi tung mâu hâi rơnó pơtê hriâm cho tơdroăng ki hâi chói tơmiêt troh:

‘’Rơnó pơtê hriâm hơnăm kố a thế lăm kơ’nêi ro kum dêi nôu pâ, môi ngế a thế kơ’nêi 13 to ro. A prôk xap 7 chôu kơxo, vêh 4 chôu peăng kơxêi ah, kơnâi dế ât tá kâ ki klâi, kơxêi măng vêh a hngêi ah nếo kâ hmê’’.

Tối ’na o Huỳnh Chí Thuận, 12 hơnăm, ối a thôn Sân bay, cheăm Bông Krang, tơring Lak, mâu hâi rơnó pơtê hriâm dêi a xuân bú ối to tung hngêi pêi mâu tơdroăng cheăng kum dêi nôu pâ tung hngêi, pơla chôu toh iâ a xah game ’nâ hía ngăn um tivi.

Y Noen Lao veăng kum dêi nôu pâ lăm kơ’nêi ro tung mâu hâi dêi rơnó pơtê hriâm.

‘’Rơno pơtê hriâm a bú ối to tung hngêi pêi chiăng kum dêi nôu pâ tê, kum xut hngêi, kơpuih hngêi, pế hmê, lông o. Kơpong hngêi a ôh tá ai kông vâ xah plo, ôh tá ai tíu xah hêi, ôh tá ai long pro klê têa. Xua ôh tá ai mâu tíu vâ xah hêi  mê a bú ôi to tung hngêi veăng pêi cheăng kum dêi nôu pâ, chôu ki toh a ngăn um tivi [ă xah game tê. A púi vâ ai tíu xah hêi, ai kông xah plo, ai long xah klêi têa’’.

Ôh tá ai tíu vâ xah hêi cho ki xiâm pro hên ngế vâi ‘ne\ng thế ối toi tung hngêi plâ hâi, ối to tung tíu ki hâ ho dêi rơpo\ng hngêi, ngăn tivi, ngăn kơmăi tính hên luâ râ. Xua mê, ki tro gá a rơnó pơtê  thế ai chôu xah hêi, hên ki pơxúa  pro ăm vâi chiâng khéa, ối oh tá ro. Ing mê kơdrâ pro vâ o chiâng xah hêi hên đie#n tưh, ngăn tivi, kơmăi tính ‘nâ hía lăm hêi u ê oh tá vâ kum dêi nôu pâ, brôk dêi rơpó lăm hum têa pro têa krơng têa long chiâng trâm tơdroăng xía vâ, [ă tơdjâk troh tơdroăng ki ê. Pôa Trần Văn Sơn, ối a buôn Ea Mar, cheăm Krông Na, tơring Buôn Đôn ăm ‘nâi:

A rêm tíu tung kong pơlê Dak Lak prôk alâi xuân hlo vâi o kơ’nêi ro tung pơla rơnó pơtê hriâm.

‘’Tối tơchoâm a a kố ki hên vâi lăm hum tê, vâi ‘ne\ng lăm kơ’nêi kơpôu, kơ ‘nêi ro vâi hmâ lăm hum hên. A xuân môi tiah mâu nôu pâ ki ê há, bú rơhêng vâ cheăm ai pơkâ pơtâp ăm vâi ‘ne\ng chiâng klê têa vâ xo ah hmôi drêng vâi lo lăm xêh a têa  long têa krơng vâi kô chiâng vâ klê têa. Ki khât gá a thôn pơlê ôh tá ai kơbố hnê klê têa vâi ‘ne\ng xah pơtâp klê xêh ah kô chiâng, hlo to vâi hdâ hmuâ nôu pâ lăm hum têa, ki khât gá vâi ôh tá ‘nâi klê vâi ôh tá chiâng klê têa klêi mê hlối klâk têa ‘’.

Tơdroăng ôh tá ai plông, tíu xah hêi ăm vâi o vâ hêi tung rơnó pơtê hriâm ôh tá xê to a tơring buôn Đôn, tơring Lak mê kố xuân cho tơdroăng pá tơchoâm dêi hên tơring cheăm tung kong pơlê Dak Lak. Mơhé a rơnó pơtê hriâm mâu kăn dêi mâu tơring cheăm hiăng hbrâ mơjiâng mâu pơkâ vâ pêi vâ tơku\m mâu vâi o po ăm vâi xah hêi la môi pâ xua ôh tá ai tơnêi ki vâ mơjiâng pro plông, tíu xah hêi ăm vâi o vâi ‘ne\ng, môi pâ mâu vâi o thế veăng kum dêi nôu pâ pêi tơdroăng cheăng tung hngêi kơxo# mâu vâi o ki châ xah hêi ôh tá hên. Ngoh Nguyễn Quang Trung- Kăn pho\ hnê ngăn đoân tơring Buôn đôn tối tơdroăng ki pá:

Klêi chôu veăng kum nôu pâ pêi cheăng a chiâk deăng, vâi o kô brôk dêi rơpó lăm hum têa kroăng, têa prí.

‘’ Buôn Đôn cho môi tung mâu tơring xahpá má môi dêi kong pơlê Dak Lak  tơdroăng pro plông xah hêi ăm mâu vâi o vâi muăn a mâu cheăm tơring ối trâm hên xahpá, malối cho vâ pro tíu xah hêi ăm vâi o. Xiâm liăn vâ mơjiâng pro mâu tơmeăm khoăng mê thế hên mê Khu pơkuâ ngăn đoân tơring hâi kâi vâ pêi tâi. Má péa nếo [ă mâu vâi muăn kuăn cháu ki hên to rơpo\ng kơtiê xahpá, ‘na pơlê cheăm thế veăng kum mâu rơpo\ng, nôu pâ, tiah mê tơdroăng pêi vâ tơku\m vâi o rơnó pơtê hriâm, malối cho tơdroăng hnê tối ăm mâu vâi muăn kuăn cháu hbrâ ví xía vâ xua klâk têa lơ mâu tơdroăng hnê ‘nâi rêh ối tro, ki mê ối trâm hên xahpá.

Tiô khu ngăn cheăng pêi mô đo#i tro rong [ă rêh ối pơlê pơla kong pơlê Dak Lak, sap apoăng hơnăm troh nôkố, lap tung kong pơlê hiăng ai 19 ngế vâi ‘ne\ng hlâ klâk têa, tung mê ai 118 ngế vâi ‘ne\ng hâi tro hơnăm la hiăng pêi cheăng hngăm, re\ng pêi cheăng tiah mê ôh tá tro luât pơkâ. Tơdroăng vâi ‘ne\ng trâm xía vâ rong râ môi tiah puih on, kơtong hlối rong râ, trâm xía vâ thế mot pơlât a hngêi pơkeăng tung pơla mâu hâi dêi rơnó pơtê hriâm vâ tối hâi ki lâi xuân ai. Jâ Lại Thị Loan, Ngế pho\ pơkuâ ngăn ‘na khu ngăn cheăng pêi, Mô đo#i tro rong [ă rêh ối pơlê pơla kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi, mơhế tung mâu hơnăm hiăng luâ mâu khu râ kăn hiăng to\ng kum hên vâ mơjiâng pro plông xah hêi ăm vâi ‘ne\ng, malối vâi ‘ne#ng ki ối pơlê cheăm hngế hngo, kơtiê xahpá. Laga mâu tơdroăng mơ-eăm mê xuân hâi tơxâng [ă tơdroăng ki púi vâ dêi mâu vâi ‘ne\ng

Tơdroăng ki xah hêi ro  ku\n tê dêi vâi o a kong pơlê Dak Lak tung mâu hâi rơnó pơtê hriâm.

‘’Plông xah hêi ăm vâi ‘ne\ng nôkố xuân dế cho môi tung mâu tơdroăng châ mâu kăn, khu râ Đảng tơmâng dế tăng troăng tu\m tơdroăng vâ kơdroh tah pin ‘nâi tiah kố nôkố xuân hiăng ‘no liăn mơjiâng pro hên  xo liăn ngân tơnêi têa tá ing mâi kơ koan rêm râ kơvâ cheăng ki ai tơdjâk troh, mâu khu tơru\m cheăng xuân hiăng krếo mâu khu mơdró, mâu ki ai tuăng hơ ui ‘nmo liăn mơjiâng pro mâu kơpong xah hêi ăm vâi ‘ne\ng la ki khât gá xuân hâi ai tiô púi vâ dêi vâi ‘ne#ng mê chiâng ai tơdroăng vâi ‘ne\ng hâi ai tíu xah hêi, ôh tá ai tíu vâ xah mê  vâi o chiâng brôk dêi rơpó lăm hum têa long, têa kroăng ‘na hía xah hêi tơdroăng ki rơ iô pro chiâng rong râ, ‘na hía klâk têa’’.

Tơdroăng tơku\m po xah hêi a rơnó pơtê hriâm a pơlê cheăm, tơring cho  tơdroăng pêi pro ki ai pơxúa khât, ôh tá xê to veăng kum ai plông ăm vâi o xah hêi vâ ai ivá mo le\m, mê xuân ối veăng kum rơpo\ng hngêi [ă  pơlê cheăm tơring ki rak ngăn mâu vâi o  tung mâu khế pơtê hriâm. Vâ pêi tro tơdroăng  kố kal veăng ai khu râ pơkuâ cheăng, mâu kăn cheăm tơring kong pơlê [ă mâu khu râ pơkuâ cheăng veăng tơmâng pêi mơhno tơnêi ki vâ mơjiâng pro mâu tíu tơku\m xah hêi pú hên ăm vâi o.

Nam Trang chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng