VOV4.Sêdang - Tá hâi ai la lâi kơxo# ngế ki pơkuâ kong a kơpong Tây Nguyên gá hên môi tiah nôkố: 55 to ko\ng ti pêt kong Tơnêi têa, lối hr^ng khu mơdró kâ krê [ă khu mơdró kâ tơlo liăn, hên Vi [an hnê ngăn cheăm, khu rơpo\ng [ă lối chât rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê. Ngế ki pơkuâ ngăn kong rế hên, la ôh ti tơ-[rê tung tơdroăng rak ngăn. Mâu ngế ki pơkuâ ngăn kong kố cho tíu ki pro kơtoâ pơkí tơdroăng hía kong [ă mâu tơdroăng ki tối ôh ti tro. Pơtối ‘’Kong Tây Nguyên tung tơdroăng ki pơklât athế tối cho mêa’’, tơdroăng hâi kố ai [ai chêh ‘’Pá ro\ng mâu kong ki tối le\m to pa ngiâ’’.

Mâu loăng hngó hiăng lối 10 hơnăm tro vâi uâ kơdong, to lâi to hngêi hiăng hlo to nhâ huăn êa í, rơtôh, mê cho ki hơ’leh má môi kô hlo a tíu Tíu Păn roăng [ă  kơjo kum mâu vâi o ki chó chêng tơvê ko\ng plôm mâ pơxá inâi Thiên Phước, cheăm Tân Thành, tơring Đức Trọng (Lâm Đồng), kơ’nâi 12 hơnăm Vi [an kong pơlê pơcháu kong ăm Tíu kố pro xiâm rak ngăn. 107 ha xuân ai kong drêng mê nah châ pơcháu ăm rak ngăn vâ pêi pro tơdroăng tơkêa Mơjiâng tíu pro kơdroăng păn roăng mơnăn mơnôa, pêt kong [ă păn roăng mâu vâi ‘ne\ng ki chó chêng tơvê ko\ng, plôm mâ, nôkố bú ối lối 60 ha tê.

Laga, kơxo# ki lu\p mê ôh tá châ Tíu pêi cheăng Thiên Phước chêh ‘mot tung hlá mơ-éa tơbleăng ăm Tíu rak ngăn kong Đức Trọng. Tơdroăng ki xiâm, xua Tíu păn roăng vâi ‘ne\ng mê ôh tá séa ngăn ‘na loăng kong. Mâu ngế pêi cheăng amê pêi cheăng to a  tíu rak ngăn kong ôh tá ai hnoăng cheăng séa ngăn [ă tối tơbleăng:

‘’A mot akố bú to gak ngăn hngêi to lâi hâi tê, tơdroăng cheăng a bú ti mê tê. Tơdroăng kố mâu vâi ngoh thế pêi cheăng [ă mâu kơ koan, khu râ, kơvâ cheăng, mê á ôh tá ‘nâi bú pêi tơdroăng cheăng gak ngăn hngêi trăng á ôh tá tơdjâk tơdroăng klâi [ă ôh tá ‘nâi ki klâi’’.

Kong châ pơcháu ăm môi tơdroăng tơkêa pro a Dak Lak hiăng tro ko ‘nhê tâi

Mâu kong a 750 tơdroăng tơkêa ki mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên ăm mung pêi, iâ hlo tối tơbleăng ‘na ki lu\p, pro mâu kơxo# ki chêh hmôu pơ ối ‘măn lôi ton ing hơnăm kố troh hơnăm ki tá. Pôa Nguyễn Như Hoàng, Ngế pơkuâ rak ngăn kong tơring Ea Sup, cho tíu tơku\m hên tơdroăng tơkêa ăm mung pêt kong má môi a kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi: Ôh tá xê to ôh tá rơkê, mâu khu mơdró ối plong kol, oh tá hlê tơdroăng cheăng:

‘’Châ khât tâi tâng ôh tá chiâng pêi pro, kong tro ko ‘nhiê. K^ ăm vâi akố pro, vâi ôh tá pêi pro, lôi amê, kong tro ko ‘nhiê, kuăn pơlê hdi xo tâi, nôkố hnoăng cheăng mê cho ngế ki lâi, ngế ki lâi pê tơdroăng mê. Á hlo nhên, tá tơring xuân ngăn hlo ôh tá rơhéa, ti lâi lơ lôi ti mê’’.

Tơdrêng [ă tơdroăng rak ngăn ôh tá rơkê, ôh tá ple\ng ‘na kong, ki khât gá ăm hlo mâu kăn rêm râ ai tơdjâk troh ai tơru\m krá [ă mâu tơdroăng ‘na kong đi đo hơngế [ă tơdroăng ki ai khât. Kong a xiâm ing kơnho\ng a cheăm Sró, tơring Kông Chro, kong pơlê Gia Lai tro ko ‘nhiê ó, hên loăng kân tro vâi ko, xiâm loăng châ mâu rak ngăn kong cheăm hdró ngăn a mơ’nui hơnăm 2019, la tung hlá mơ-éa chêh tơbleăng dêi Vi [an cheăm Sró ôh tá hlo chêh kơxo# ki lu\p.

Nếo achê kố, klêi tối rôh má 3 ‘na ko kong a môi tíu ki ê a Sró, pôa Huỳnh Ngọc Ẩn, kăn pho\ hnê ngăn Vi [an tơring nếo hlo ai tơdroăng ki ôh tá tro tung rak ngăn kong dêi tơring:

‘’Ai hên rôh hôp, hên rôh pêi cheăng vâ mơdêk re\ng tơdroăng séa ngăn. La xua hên tơdroăng mê á xuân thế tơkôm. Tơdroăng ton nah hâi châ pro tơkâ luâ, tơdroăng ki nếo hiăng hlo ai nếo a tíu ton mê cho ai tơdroăng [ă mâu ngế rơhêng vâ rak ngăn - kring vế. Ngin kô séa ngăn tơdroăng mê’’.

Môi tơdroăng tơkêa pơcháu kong a kong pơlê Dak Nông xuân tro ko ‘nhiê tâi

Khu mơdró châ pơcháu kong lôi oh tá vâ rak ngăn [ă ôh tá tơbleăng ki tro lu\p loăng kong, mâu kăn ví ôh tá vâ tơmâng tơdroăng ki vâi hdi kong hên, cho tơdroăng ki xiâm pro mâu kơxo# ki chêh ôh tá ai khât mê xuân u ối ti mê tung hên hơnăm kố. Bú troh drêng ki lu\p khât hên luâ râ, tơdroăng kô nếo ‘nâi, la loăng hiăng lu\p hên. La  mâu tíu ki vâi ko loăng kong ôh tá ai, mê mâu kong pơlê ai hên tơdroăng ki tơpui kơtôa. Môi tiah a Dak Lak, bú troh hneăng hôp ‘’Mơdêk tơdroăng rak ngăn kong, tah ki xahpá tơvâ tơvân, mơnhông pêt kong a mâu kong pơlê Tây Nguyên’’.

Khế 6 kố nah, Vi [an kong pơlê Dak Lak nếo tối ‘na kơxo# 7 rơpâu ha kong a 3 tơring peăng mâ hâi lo kong pơlê hiăng hía tâi bú tung 3 hơnăm. Pôa Y Giang Gry Niê Knơng, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an kong pơlê tối tiah kố, ki xiâm cho xua ing kong prâi pro ôh tá tơniăn:

‘’Ki xiâm xua ing khía kân rôh má 12 plong mot a hơnăm 2017 nah, tiô po ngăn tung hlá mơ-éa chêh ‘na tơnêi kong rế tâi hên. Malối cho mâu tơring môi tiah M’Drăk, Ea Kar, Krông Bông lu\p lôi 7.000 ha, châ dâng 68% tung tâi tâng tơnêi kong ki kơdroh tung kong pơlê Dak Lak‘’ .

Achê kố, tung rôh hôp má 10, Kuo#k ho#i hneăng 14 ăm hlo,  tơdroăng xúa kơxo# ki ôh tá khât [ă kơtôa,  kơtôa ‘na kong rế kơdroh ó hlo bê troh a râ xiâm. Tơbleăng a ngiâ Kuo#k ho#i, pôa Nguyễn Xuân Cường, Ngế xiâm ngăn ‘na chiâk deăng [ă mơnhông thôn pơlê tối, kong hiăng tâk lối 1 rơtuh ha tung 30 hơnăm hdrối nah; ki xâp dêi kong châ 46%. Mơni, Kăn xiâm ngăn ‘na chiâk deăng – mơnhông thôn pơlê hiăng piu, a Hneăng hôp ‘’Mơdêk tơdroăng rak ngăn kong, kơdroh ki xahpá, mơnhông pêt kong a mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên‘’. Tơdroăng kố hía lối 1 rơtuh ha kong tung pơla 30 hơnăm hdrối hiăng châ Kăn xiâm [ă mâu kăn kong pơlê tối, vâ hlo mâu kơxo# tối tơbleăng cho mâu kơxo# ki ôh tá ai khât.

Công Bắc chêh

 Gương tơplôu [ă tơbleăng