Pêi tung ƀăng chiâk ai 1 ha 5 plâi sầu riêng, pêt tơvât ƀă loăng kơphế ai dâng 200 xiâm ta hâi ai mah kơxô̆ ki hdró kơpong pêt, jâ H’Myka Mlô, ối a cheăm Ea Knuêč, kong pơlê Dak Lak hdrối nah ki hên tê dêi plâi ăm mâu khu mơdró pá kong. Kơlo yă, tơdroăng mơ’no tê kơnôm tơngah to mâu ki tí tăng lăm rôe mê xo. Drêng hiăng châ khu kăn hnê ngăn tơveăng gum ăm mah kơxô̆ kơpong chiâk deăng pêt, jâ H’Myka Mlô  tơngah dêi kơdrum chiâk deăng rơpŏng hngêi tơná kô ai mrô kơxô̆, ai tíu ki mơnhên tung măng ki chêh tối ‘na kơpong pêt, ing mê, tơveăng gum vâ khu mơdró châ ‘nâi, châ hlo vâ tơrŭm tê rôe, hnối tơpui ƀă dêi pó tơdrêng, châ mơnhông yă tê ƀă tơniăn vâ châ tê mơ’no dêi.

“Nôkố mê Vi ƀan cheăm ai mâu kăn ƀô̆ lăm hnê ngin ‘na chêh ‘măn tung kơmăi, ‘na kơvâ pêi chiâk pêi deăng, mâu ngế kuăn pơlê pêi chiâk ngin kố pói tơngah, hâk vâ ‘nâng, ƀă vâ môi tuăn. Tâi tâng rơpŏng hngêi hbrâ vâ pêi pro, hbrâ dêi tŭm mâu túa hlá mơ-eá vâ chêh ‘măn tung kơmăi, mơnhên hdró kơpong chiâk deăng ki pêt mơjiâng”.

Xuân tối rơpŏng jâ H’Myka Mlô, ai hên rơpŏng pêi chiâk deăng ƀă Khu ngăn ‘na pêi cheăng tơrŭm a kong pơlê Dak Lak xuân hiăng hbrâ rơnáu vâ pơtroh hô sơ, mâu tơdroăng ki nếo ai ‘na ƀăng tơnêi chiâk deăng, ‘na tíu ki hdró ƀă tung pơla pêi pêt vâ chêh tối ăm i tơtrro khât, chêh bro mah kơxô̆ kơpong ki pêt. Pôa Trần Văn Thắng, Kăn hnê ngăn Khu pêi cheăng tơrŭm Nông nghiệp Xanh Krông Pač tối tiah kố, tŭm tơdroăng ki pêi pro kố ki păng ‘nâng cho hvêa chêng ki vâ thăm mơnhông túa cheăng ki tơkŭm pêi chiâk pêi deăng ƀă pơkuâ ngăn, rak vế ki kơnía ki dế châ khu ki pơkuâ hnê tơdjâ. A Khu ngăn ‘na pêi cheăng tơrŭm, ai lối 70 troh 80% kơxô̆ ƀăng tơnêi chiâk deăng hiăng châ mơnhên inâi VietGAP, tơdrêng amê, hnối xúa tơdroăng ki hiăng ‘măn tung điê̆n tưh tung hên hơnăm. Tơdroăng ki ‘mâi chêh bro tơtro tơdroăng ki nếo ai roh kố veăng gum plâi dêi kuăn pơlê pêt mê thăm châ mơnhên nhên khât cho hdrê plâi ki dâi lĕm, po rơdâ kơchơ ki tơrŭm tê mơdró ƀă hnối tơbriât tơdroăng ki khoh vâ châ tê mơ’no dêi tơmeăm pêt.

“Ngin hiăng hbrâ dêi tŭm têk mâu tơdroăng ki chêh ‘măn tung điê̆n tưh, kơpong ki pêt ƀă pêi pro tiô VietGAP ing hên hơnăm kố, ôh tá xê nếo uân nôkố nếo pêi. Ngin kô pơtối thăm mơdêk chêh ‘măn tung kơmăi. Drêng ai roh ki tơ’lêi vâ châ mơ’no tê dêi plâi, mâu khu mơdró kâ kô chiâng vâ mơ’no tê dêi troh kơchơ lâp plâi tơnêi. Á loi tơngah ivá ki tơbriât tê plâi sầu riêng Việt Nam kô chôa ‘lâng châ mơdêk luâ tâ kơ mê”.

Dak Lak dế nốkố ai lối 410 mah kơxô̆ ki pêt plâi sầu riêng, tâi tâng ai ƀăng tơnêi dâng 11.000 ha ƀă 73 tíu ki tâ, kơxu plâi sầu riêng châ hbru ăm mah kơxô̆. Tung pơla mê, tâi tâng ƀăng tơnêi chiâk deăng pêt plâi sầu riêng dêi kong pơlê kố châ dâng 44.000ha, plâi sầu riêng tiô tối ahdrối tung hơnăm 2026 kô châ dâng 500.000 tâ̆n. Tơdroăng cheăng kal athế seá mơnhên ngăn, châ pêi pro tro tâ, chêh ‘măn tung kơmăi, tung măng ƀă hnối châ tơrŭm tê mơdró kâ ki kân. Méluâ ti mê, kong pơlê kal athế kơdo mơ-eăm athế pêi pro kêi hnoăng cheăng ki kố.

Jâ Đặng Thị Thuỷ, Phŏ kăn ngăn ‘na Chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi kong pơlê Dak Lak tối ăm ngin ‘nâi, ki xiâm dêi tơdroăng cheăng kố ôh tá xê tot pơtê to dâng lêi tah lôi tơdroăng ki kreăng, tơvâ tơvân ‘na tơdroăng ki chêh bro hlá mơ-eá lơ vêh mơnhên xiâm kối dêi hdrê loăng plâi. Ki kal luâ tâ kơ mê, kố cho roh ki vâ pơhlêh túa cheăng mơdâ, pêi pêt, rak ngăn, pơkuâ ngăn ƀă hnối tơdjêp, tơrŭm ƀă tê mơdró, ing mê, mơjiâng chiâng ivá cheăng ki xiâm vâ plâi sầu riêng châ mơnhông tơdrăng lĕm, krá tơniăn ƀă thăm mơdêk ivá ki vâ châ tê mơ’no troh a kơchơ dêi lâp plâi tơnêi.

“Khu kăn hnê ngăn hiăng hnê tối ngin troh a hơnăm 2030 ah, kơvâ ngăn ‘na chiâk deăng athế pêi pro ki iâ hlái châ 30% kơlo ki xúa vâ chêh ‘măn tung kơmăi, chêh ‘măn tung điê̆n tưh tung lâp kơvâ cheăng. Tơdroăng ki chêh tối mê kô pơtroh tơdroăng ki nếo ai mê tung kơmăi, tung điê̆n tưh cho hvêa chêng ki kal khât vâ thăm mơdêk ki tơdrăng khât, cho khât tung tâi tâng tơdroăng ki mơdâ, pêt, rak ngăn xuân troh a tơdroăng ki vâ mơnhên ki dâi lĕm dêi plâi, tơtro khât tiô tơdroăng pâ thế dêi tơrêm kơvâ mơ’no tê kế tơmeăm tung la ngiâ ah”.

Ki xiâm dêi tơdroăng kal mê ôh tá xê mơ’no hô sơ mê tâ măn tung kơmăi, tung điê̆n tưh, mê mơjiâng khu chư chêh, tơmeăm ki vâ mơnhên nhên khât inâi, vêh mơnhên, chêh ‘măn tối ƀă xing xoăng dêi rơpó, hnối tơrŭm tơdjêp ƀă rêm kơpong pêt, tíu ki kơxu tâ, tâ tung kơxâk ƀă tơdroăng ki ai nếo ki vâ mơdâ, pêt mơjiâng ki vâ mơnhên xiâm. Kố xuân cho túa ki vâ mơnhên hiâm mơno hiăng Pơkâ dêi tơdroăng kơxô̆ 57 dêi Khu xiâm ngăn ‘na cheăng kal kí, xo khoa hok kŏng ngê̆, pơhlêh nếo ki hloh hlê rơkê plĕng ƀă mâu kơxô̆, ‘noăng chư ki thăm vâ mơjiâng chiâng ivá ki mơnhông.

Veăng gum Dak Lak ƀă mâu kong pơlê ki ê pêi pro hnoăng cheăng ki kố, Khu xiâm ngăn’na Chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi dế ăm dêi khu ki lăm mơnhên ngăn a tíu cheăng, tung pơla hnoăng cheăng ki châ pơcháu apoăng ăm cheăm chiâng ăm phep ‘na mah kơxô̆ kơpong ki mơdâ pêt. Pôa Nguyễn Quang Tin, Phŏ Ngăn ‘na Vụ Khoa hok ƀă Kŏng ngê̆, ối tung Khu xiâm ngăn ‘na Chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi, tối tiah kố, drêng mâu tơmeăm kố châ tơdjêp, tơdroăng nếo ai ki châ mơnhên kơpong ki pêt ôh tá xê to hô sơ ki vâ ‘măn rak vế ton troh la ngiâ mê hiăng chiâng tơmeăm khoăng ki vâ xúa tơdjuôm, vâ mơnhông ‘na pêi chiâk deăng, mơnhên ngăn ki dâi lĕm, uâ mơdiê, kơxu tâ tung tơdrong, tung kơxâk, tơrŭm tê mơdró ƀă mơ’no tê plâi.   

“Kố châ ngăn cho môi tung mâu tơdroăng ki kal: inâi kơxô̆ định danh ƀă châ vêh mơnhên kế tơmeăm, klêi mê kô chiâng vâ tí tăng ngăn xiâm rêi dêi plâi troh a tơrêm tơdroăng. Mâu kơlo ki chêh ‘măn ƀă kơxô̆, ‘noăng chư mê tiô tối ahdrối kố ai 5 kơlo pơrá phá dêi pó, ing Tíu xiâm rak vế kế tơmeăm dêi tơnêi têa troh a mâu khu râ, mâu kơvâ cheăng, kong pơlê; khu mơdró kâ, cheăm, khu ngăn ‘na cheăng tơrŭm ƀă kuăn pơlê. Drêng ai mâu tơdroăng ki chêh tối tơrŭm cheăng, mâu tơdroăng ki ai chêh tối tung pơla mơdâ, pêi pêt, tê mơdró, tê rôe, pơkuâ rak ngăn, hnê tối xuân chiâng chêh tối ăm i tơtro khât ƀă tơdroăng nhên”.

Dak Lak dế khŏm mơ-eăm pơhlêh ing túa ki pơkuâ ngăn nếo ƀă kơvâ mơdâ, pêt plâi sầu riêng. Drêng rêm kơpong ki pêt, tíu ki tâ, kơxu plâi ƀă tơmeăm ki mê pơrá châ chêh tối nhên tơdroăng tro khât, nhên khât ƀă ai tơdjêp, mâu chư chêh. ‘Noăng chư kô chiâng mâu tơmeăm ki kal vâ pơkuâ ngăn, vêh mơnhên, pêi pro tơdrăng khât vâ chiâng tơdroăng ki tơveăng gum ƀă thăm mơdêk ki kơnía dêi kế tơmeăm kong pơlê.

-Tơdroăng pơkâ 36/2026 dêi Chin phuh tơ’lêi hlâu pro hlá mơ-éa ăm mah kơpong pêt, tíu pêi cheăng tâ tung kơthung, gum pro hlâu tâ ăm kuăn pơlê ƀă khu mơdró. Laga, vâ mâu  tơdroăng pơkâ ki nếo châ xúa khât, ối kal ai mâu ngế hnê mơhnho, rơtế pêi ƀă kuăn pơlê. Tung tơdroăng hâi kố, ngế chêh hlá tơbeăng ‘na tơdroăng mê ai kơ-êng pôa Lê Quốc Thanh, Ngế pơkuâ Tíu xiâm hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng Tơnêi têa tối ‘na tơdroăng cheăng dêi Khu hnê  mơhnhôk pêi chiâk deăngtung pơla mê.

-Ô pôa, pêi pro tiô pơkâ dêi Hlá mơ-éa Kơxô̆ 36/2026 dêi Chin phuh, mâu ngế mơhnhôk pêi chiâk ai hnoăng cheăng pêi môi tiah lâi tung tơdroăng veăng kum kong pơlê ƀă kuăn pơlê ki pêi chiâk pêi pro mâu pơkâ vâ ăm mah kơpong pêt, tíu tâ tung kơthung?

Pôa Lê Quốc Thanh: Chin phuh tơbleăng Hlá mơ-éa chêh pơkâ luât 36 tơ’lêi hlâu pro hlá mơ-éa ăm mah kơpong pêt xuân môi tiah kơxuô, tâ tung kơthung. Laga, ing hlá mơ-éa chêh troh mâu luât pơkâ pêi cheăng ƀă kong ngê̆ drêng xúa pêi pro xuân ối ki kơtăn phá tơ-ê dêi pó. Mơni pin thế ai môi khu rơtế tơrŭm ƀă.

Tơdrêng mê, Khu xiâm Hnê mơhnhôk ‘na chiâk deăng tơnêi têa hiăng chêh tung mâu hlá mơ-éa  hnê mơhno vâ kum kuăn pơlê chêh inâi vâ châ mah kơpong kơxô̆. Má péa, hnê pêi pro tiô hlá mơ-éa chêh pơkâ luât 36 pro ti lâi vâ pơ’lêh ing tơdroăng chêh tung hlá mơ-éa chiâng mâu tơdroăng pêi nhên vâ kuăn pơlê tăng ‘nâi plĕng.

Pơtối mê, ngin kô hnê mâu khu hnê mơhnhôk ‘na chiâk deăng, hriâm tâp ôh ti xê to hnê ăm mâu khu hnê mơhnhôk ‘na chiâk deăng mê hnê tá mâu khu hnê mơhnhôk pêi chiêk deăng tung kuăn pơlê. Tung mê, kuăn pơlê tâng ai púi vâ châ hnê hriâm, hriâm pêi  mê ngin kô hnê. Nôkố,  kô chiâng tơrŭm tơkŭm hriâm tâp tơdrêng ƀă mơhriâm tơdrêng tung măng internet, kuăn pơlê kô chiâng vâ chêh inâi hriâm.

La ngiâ, ngin kô tơkŭm po hnê hriâm ăm mâu Khu cheăng mơhnhôk ‘na chiâk deăng tung lâp tơnêi têa vâ môi tuăn hlê tro tiô troăng, môi tuăn tơdroăng pơkâ pêi, chiâng mâu khu ki xiâm vâ hnê kuăn pơlê a pơlê cheăm.

-Ngin xuân púi vâ mâu khu cheăng mơhnhôk ‘na chiâk deăng tung kuăn pơlê sap mâu khu tơrŭm dêi khu grup, pơtih mâu droh rơtăm, Măt trâ̆n, mâu ngế ki chiâng vâ kơjo kum kuăn pơlê, rơtế veăng pêi ƀă kuăn pơlê. Mâu kăn cheăm bêng xuân thế tơmâng khât troh tơdroăng kố, thế ai mâu ngế ki chiâng vâ kơjo kum kuăn pơlê, ai troăng kal krếo tơdrêng, ai kơxô̆ phôn vâ kuăn pơlê kơ-êng tŭm tơdroăng ki lâi kal vâ ‘nâi.

 -Nôkố, mâu hlá mơ-éa chêh hiăng châ ngin đăng tung website dêi Khu xiâm mơhnhôk ‘na chiâk deăng Tơnêi têa xuân môi tiah dêi mâu kong pơlê.

-Krê ƀă Dak Lak, môi tung mâu kong pơlê châ ngăn cho ai tơnêi pêt sầu riêng kân rơdâ má môi nôkố. Tíu xiâm Hnê mơhnhôk ‘na chiâk deăng Tơnêi hiăng tơbleăng mâu tơdroăng kơjo gum ki lâi ƀă pơkâ tung la ngiâ ti lâi, ô pôa?

Pôa Lê Quốc Thanh: Ƀă Dak Lak, ngin hiăng ai môi lâm hnê hriâm ‘na xúa, chêh inâi mah kơxô̆, mâu tơdroăng pơkâ ƀă Hlá mơ-éa chêh pơkâ 36 xuân môi tiah tơdroăng pêi cheăng krá ton ƀă plâi sầu riêng ƀă mâu loăng plâi ki ê.

-Ngin hiăng chêh tung hlá mơ-éa ƀă pơtroh ăm mâu cheăm bêng tung kong pơlê Dak Lak. La ngiâ kố ah, ngin kô pơtối po lâm hnê, hnê pơtâp ăm mâu ngế cheăng mơhnhôk ‘na chiâk deăng rơtế ƀă Khu mơhnhôk cheăng ‘na chiâk deăng tung kuăn pơlê, kăn ƀô̆ khu pêi cheăng tơrŭm cheăm xuân môi tiah kuăn pơlê ki pêt sầu riêng ai kal vâ.

-Ngin xuân pâ thế ai veăng tơrŭm pơla mâu kăn cheăm bêng kong pơlê ƀă mâu khu mơhnhôk ‘na chiâk deăng tung kong pơlê. Ngin hiăng môi tuăn tơdroăng pơkâ pêi pro, pro ti lâi vâ ai mâu ngế rơtế veăng ƀă kuăn pơlê a pơlê cheăm. Pơkâ pêi mê cho  môi tơdroăng, la mâu ngế rơtế veăng pêi ƀă kuăn pơlê a cheăm bêng mê cho mâu ki kal. Pin athế ai môi khu ki hbrâ vâ veăng kơjo pêi ƀă kuăn pơlê drêng kuăn pơlê kal vâ.

-Ô pôa, tung mâu tơdroăng pêi pro mơhnhôk ‘na chiâk deăng nôkố ai veăng kơhnâ khât dêi Khu mơhnhôk ‘na chiâk deăng dêi khu mơdró. Pôa tối ti lâi ‘na hnoăng cheăng ƀă ki rơkê dêi mâu ngế ki mê tung tơdroăng veăng kơjo gum xúa ứng dụng khoa hok kih thuât, kong ngê̆ tối tơdjuôm ƀă pêi pro ăm mah kơxô̆ kơpong pêt, tíu pêi kơxuô, tâ tung kơthung tối krê?

Pôa Lê Quốc Thanh: Ngin tối tiah kố, nôkố Khu xiâm ngăn chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi hiăng pơkâ troăng hơlâ mơnhông ‘na mơhnhôk chiâk pêi chiâk. Tung mê, ngin ngăn mâu khu mơhnhôk ‘na chiâk deăng dêi khu mơdró xuân môi tiah mâu khu mơhnhôk chiâk deăng rêm râ xuân cho mơhnhôk ‘na chiâk deăng.

-Pin thế ‘nâi hnoăng cheăng tơná kơjo kum kuăn pơlê, rơtế ƀă kuăn pơlê tăng troăng tah ki xơpá ki kuăn pơlê trâm drêng pêi pêt, tăng xiâm rêi pêt troh mah kơxô̆ kơpong.

-Mê luâ tâ nếo, thế rơtế ƀă kuăn pơlê tung pơla pêi pê, tơkŭm chêh xo mâu troăng hơlâ tơleăng mơnhên ƀă kong ngê̆. Mâu tơdroăng pơkâ ƀă pêi chiâk, ki lâi cho tơdroăng ‘na rơlối hên, ki lâi ‘na tơdroăng ki lĕm dêi tơmeăm pê lo, ki lâi cho ối rơlối hên pơkeăng tung tơmeăm ki pêi kâ, pin đi đo thế tơbleăng ăm mơngế ki pêi pêt, đi đo rơtế ƀă mơngế ki pêi pêt vâ tơmeăm pê lo châ ai tiô pơkâ ki kơchơ mơdró kal vâ.

-Mơnê kơ pôa hiăng tối tơno mâu tơdroăng mê âi?