Mâu troăng ƀê tong ki xŏn tơkâ luâ thôn Gia Bắc 1, cheăm Bảo Thuận. Péa pâ troăng, hngêi trăng rế hía rế châ pro lĕm, kơdrum deăng, kơnâng châ ‘mêng pro krúa lĕm. A mâu troăng ki hdrối nah prôk lăm ối pá puât, nôkố rơxế pơto tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng chiâng prôk troh a kơpong kuăn pơlê rêh ối, vâi hdrêng troh hngêi trung tơ'lêi hlâu tâ. Ƀă jâ Ka Hôm, thôn Gia Bắc 1, troăng prôk tơ'lêi hlâu xuân môi tiah tơdroăng pêi cheăng kâ, hriâm tâp ƀă tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê chía tơ'lêi hlâu tâ:

“Ai troăng prôk tơ'lêi hlâu, vâi krâ nhŏng o pơto chơ kế tơmeăm tơ'lêi hlâu tâ, hok tro lăm hriâm xuân tơ'lêi hlâu, cheăng kâ ai ivá mơnhông mơdêk. Tơnêi têa tơmâng ngăn, pro tơ'lêi hlâu ăm vâi krâ nhŏng o hên 'nâng, malối cho vâi krâ nhŏng o hdroâng kuăn ngo. Ai troăng prôk nếo prôk lăm tơ'lêi hlâu mê vâi krâ nhŏng o phiu ro 'nâng, mơnê Đảng, Tơnêi têa hiăng tơmâng ngăn 'no liăn pro troăng ăm vâi krâ nhŏng o”.

Tơdroăng ki hơ'lêh a Gia Bắc 1 xuân cho môi tơdroăng tung um méa thôn pơlê dêi cheăm Bảo Thuận. Cheăm ai 31 thôn mê 15 thôn cho kơpong hdroâng kuăn ngo, ki hên cho mơngế K'ho, châ vâ chê tơdế pơ'leăng mâ mơngế cheăm.

Krê tung hơnăm kố nah, rơtế ƀă kơxô̆ liăn Tơnêi têa, kuăn pơlê hiăng pleăng lối 2.000m² tơnêi, dâng 1,2 rơtal liăn ƀă hên hâi pêi cheăng; lối 1,5 rơtal liăn mơjiâng, 'mâi rơnêu hngêi ăm rơpŏng kơtiê, vâ chê kơtiê. Troh nôkố, 17/31 kơpong kuăn pơlê rêh ối châ kơpong kuăn pơlê rêh ối tiô túa nếo, châ 55%; 21/31 kơpong kuăn pơlê rêh ối châ kơpong kuăn pơlê rêh ối tiô túa pơkâ, châ 68%.

Kơ'nâi mâu kơxô̆ ki kố cho tơdroăng mơhnhôk vâ kuăn pơlê hlê, môi tuăn ƀă chiâng ngế ki xiâm dêi mơjiâng thôn pơlê nếo. A Gia Bắc 1, krâ pơlê K'Đôi, Kăn pơkuâ thôn, cho môi tung mâu ngế ki tơdrêng pêi tơdroăng cheăng mê. 'Nâi khôi túa, vêa vong ƀă tơdroăng rêh ối rêm rơpŏng hngêi, pôa kơdo mơ-eăm hnê tối vâ vâi krâ nhŏng o hlê plĕng tiah kố mơjiâng thôn pơlê nếo ôh tá xê tơdroăng ki krê dêi Tơnêi têa. Kuăn pơlê rế veăng kum, rế châ pơxúa ing mâu tơmeăm khoăng ƀă tơdroăng ki hơ'lêh dêi pơlê cheăm.

“Sap ing tơbleăng tơdroăng mơjiâng thôn pơlê nếo, châ Tơnêi têa tơmâng ngăn 'no liăn ƀă khu kăn pơkuâ tơring tơbleăng mâu tơdroăng pêi pro nhên, ngin tơkŭm hnê tối, mơhnhôk kuăn pơlê rơtế veăng. Vâi krâ nhŏng o veăng kơhnâ khât, veăng kum hâi pêi cheăng, pleăng tơnêi po troăng, rơtế ƀă dêi rơpó tơrŭm pêi cheăng mê ngiâ méa thôn pơlê hơ'lêh hên khât. Malối, kuăn pơlê châ 'nâi, châ tơpui, châ séa ngăn, châ xúa mê vâi krâ nhŏng o vâ môi tuăn khât”.

Ing tơdroăng ki vâ môi tuăn vâ pơlê pơla rơtế pêi, hnoăng cheăng dêi ngế ki châ kuăn pơlê loi tơngah ối mơhno a tơdroăng ki mơhnhôk pơ'lêh túa tơmiât, túa pêi vâ rêm rơpŏng hngêi mơ-eăm xêh. A thôn B'Đơr, cheăm Bảo Lâm 2, Kăn pơkuâ thôn K'Juyên đi đo troh rêm rơpŏng hnê tối, mơhnhôk. Xông rêh ối, xông kân tung pơlê pơla, pôa hlê ai mâu troăng hơlâ ki ôh tá chiâng tơpui tối môi hdroh tung rôh hôp mê athế kơdo mơ-eăm hnê tối, mơhnhôk ƀă rơkong dêi kuăn ngo tơná.

Sap ing rak vế tơrŭm, mơgrúa lĕm troăng prôk troh pêi chiâk deăng, kơdroh kơtiê, pôa K'Juyên pơrá mơhnhôk vâi krâ nhŏng o rơtế kum dêi rơpó, malối tơmâng mâu rơpŏng ki ối pá puât. Xua ƀă pôa, môi kơpong kuăn pơlê rêh ối mơnhông ôh tá xê kal troăng lĕm, kong prâi krúa mê kuăn pơlê athế ai cheăng pêi, tơdroăng rêh ối rế hía rế chía niân:

“Ƀă hnoăng cheăng cho kăn pơkuâ thôn, á đi đo ai hnoăng cheăng mơhnhôk vâi krâ nhŏng o tơrŭm, môi tuăn, rơtế kum dêi rơpó vâ mơjiâng thôn pơlê rơkê, ngiât, krúa, lĕm. Ƀă mâu rơpŏng ki ối xơpá, ngin đi đo hnê tối, mơhnhôk vâi krâ nhŏng o tơkŭm pêi chiâk deăng, chôa 'lâng mơ-eăm xêh”.

Hneăng hơnăm 2026-2030, kong pơlê Lâm Đồng mơ-eăm ai 42 to cheăm pêi klêi thôn pơlê nếo, 2 to cheăm pêi klêi thôn pơlê nếo tiô túa nếo; kơdroh rơpŏng kơtiê kơpong hdroâng kuăn ngo, kong ngo 2 troh 3% rêm hơnăm, djâ 50% kơxô̆ cheăm, kơxô̆ thôn lo ing kơpong ki malối xơpá. Khu pơkâ nếo pơkâ thế hên tâ 'na khoa hok kŏng ngê̆, pơhlêh nếo tơmiât pêi rơkê, pơhlêh xúa internet.

A cheăm Tà Năng, jâ Ka Să K'Hiêr, Kăn pơkuâ hnê ngăn chi ƀô̆ thôn Ma Bó, dế djâ troăng ahdrối tung mâu tơdroăng cheăng. Ing tơdroăng pêi lo liăn kơphế, krui kơxái, păn mơnăn mơnoâ, jâ mơhnhôk kuăn pơlê hơ'lêh túa pêi cheăng; tơdrêng amê hlối hnê mơhno mâu rơpŏng xúa VNeID, tơdroăng cheăng tơnêi têa tiô troăng hyôh măng, châ ‘nâi mâu tơdroăng, troăng hơlâ tŏng gum ing troăng hyôh internet”.

“Ƀă hnoăng cheăng kăn pơkuâ chi ƀô̆ thôn, á đi đo tơmâng hnê tối, mơhnhôk vâi krâ nhŏng o pêi pro tro mâu troăng hơlâ, luât dêi Đảng, Tơnêi têa, malối cho tơdroăng ki xúa kŏng ngê̆. Mâu kuăn pơlê ki 'nâ ôh tá rơkê 'na kŏng ngê̆ mê á hmâ lăm troh a rêm rơpŏng hnê xúa VNeID, pêi pro tơdroăng cheăng ƀă kŏng ngê̆ ƀă tí tăng 'nâi mâu tơdroăng 'na tơnêi tơníu, ƀaoh hiêm khăm pơlât, tŏng kum rêh ối pơlê pơla".

Ing mơhnhôk kuăn pơlê pleăng tơnêi, tơdjuôm ivá mơjiâng kơpong kuăn pơlê rêh ối, mơnhông cheăng kâ troh djâ troăng ahdrối xúa khoa hok kih thuât, pơ'lêh kơxô̆, hnoăng cheăng dêi krâ pơlê, ngế ki kuăn pơlê loi tơngah tung mơjiâng thôn pơlê nếo rế hía rế hlo nhên. Ƀă rơkong tơpui châ pơlê pơla loi tơngah ƀă tơdroăng ki djâ troăng ahdrối, vâi veăng kum mơhnhôk ivá kuăn pơlê, djâ mâu tơdroăng pơkâ tung tơdroăng rêh ối, mơjiâng mâu pơlê cheăm kơpong hdroâng kuăn ngo Lâm Đồng rế hía rế mơnhông.