A Tíu pêi cheăng tơdjuôm dêi cheăm Tây Sơn, kong pơlê Gia Lai, tíu pêi cheăng ki tơdah xo hồ sơ tơnêi tơníu đi đo ai hên kơdrâm mơngế tâ a mâu tíu pêi cheăng chêh pro hlá mơ-éa ki ê. Kuăn pơlê troh pro hên mâu mơéa: hbru ăm hlá mơ-éa mơnhên, pơhlêh xúa, ngế ki pơtó ‘na hlá mơ-éa hnoăng rak xúa tơnêi, ‘mêng rơnêu mâu inâi ki chêh tung mơ-éa ƀă hên ki ê.

A tíu pêi cheăng tơdah xo, kăn ƀô̆ xúa tuăn ngoâ rơkê AI vâ séa ngăn hlá mơ-éa, pơchông ngăn pơkâ, vâ hlo mâu tơdroăng ki tá hâi ai tŭm hdrối vâ tơdah xo. Drêng hồ sơ châ pơtroh troh a Ƀơrô ngăn ‘na Cheăng kâ, ngế ki pêi cheăng ‘na tơnêi tơníu xúa AI vâ pơchuât, xo tâi mâu hlá mơ-éa ki kal, séa ngăn hôm tro luât há ƀă tăng ngăn troăng ki chêh pro.

Ing 3 khế kố, AI tơnêi tơníu rơtế môi xôh châ xúa a hên ƀơrô pêi cheăng, hên tơdroăng a cheăm Tây Nguyên, sap ing tơdah xo, chêh pro tơdroăng cheăng troh séa ngăn mâu hlá mơ-éa. Kơnôm mê, maluâ rêm khế tơdah xo dâng môi rơpâu kơxop hồ sơ, ki hên cho tơdjâk troh tơnêi, la cheăm ôh tá hrá hâi pơkâ. Pôa Võ Ngọc Thương, chuyên viên séa ngăn hlá mơ-éa, Tíu pêi cheăng tơdjuôm cheăm Tây Sơn ăm ‘nâi:

“Sap ing tơbleăng, rêm ƀơrô cheăng ai tơdjâk hiăng hbrâ rơnáu AI ƀản quyền vâ xúa tơƀrê tung pêi cheăng. AI gá tơƀrê khât, gum ăm cheăm pêi klêi hên tơdroăng cheăng, gum ăm tíu ki tơdah xo hồ sơ hâi chôu hriăn ngăn gá chiâng ối iâ tâ. Drêng pơkâ hồ sơ, AI hlo mâu tơdroăng ki kal ‘mot tơ’nôm. Ƀă kăn ƀô̆ séa ngăn hlá mơ-éa, tâng mâu hồ sơ peăng pa ƀơrô cheăng tơbleăng tơdroăng pơtê lơ ôh tá chêh pro xếo, kơnôm AI tăng xo, vêh pơkâ. Tơdroăng kố mơdêk tơƀrê tung tơdroăng cheăng”.

Vâ ai tơmeăm khoăng tuăn ngoâ rơkê xua kuăn mơngế pro dế châ kăn ƀô̆ cheăm Tây Sơn ƀă mâu cheăm ki ê tung kong pơlê Gia Lai xúa môi tiah nôkố, sap ing apoăng hơnăm 2026, mâu kăn ƀô̆ Tíu pêi cheăng chêh pro mơ-éa tơdjuôm ƀă Ƀơrô cheăng Chêh inâi tơnêi tơníu kong pơlê Gia Lai hiăng rơtế hiăng ngăn, mơjiâng. Khu hiăng xúa lối hrĭng hlá mơ-éa ‘na túa pêi cheăng, luât, pơkâ tơdjâk troh kơvâ cheăng tơnêi tơníu rơtế ƀă hên mâu hồ sơ châ rah xo vâ “hnê hriâm” tuăn ngoâ rơkê xua kuăn mơngế pro.

Pôa Đặng Hữu Bình, Kăn pơkuâ Ƀơrô Chêh inâi tơnêi tơníu kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi, ư̆ng yŭng kố nôkố hiăng tơtro khât ƀă tơdroăng cheăng ki ai khât:

“AI tơnêi tơníu tơkŭm chêh pro klêi péa tơdroăng ki kân: Môi, mơnhên tối mâu hồ sơ hiăng tro hiăng tŭm há lơ ôh. Péa cho tơdroăng ki tro luât pơkâ dêi hồ sơ vâ mơ’no mâu pơkâ chêh pro klêi rĕng má môi. Malối cho a túa pêi cheăng kăn pơkuâ péa râ, nhŏng o cheăng 'na tơnêi tơníu, kăn ƀô̆ cheăng a ƀơrô cheăng kinh tê̆ râ cheăm, ai ngế ki cheăng hdrối nah, ai ngế ki nếo pêi cheăng, tơdroăng ki pơchuât ăm gá ‘nâi tâi tâng vâ mơ’no tối túa pơkâ chêh pro klêi hồ sơ gá mơdoh hên hâi chôu. Kơnôm AI, hâi chôu chêh pro hồ sơ gá chiâng ‘nâng ‘nâi, iâ tâ. Klêi kơ’nâi ư̆ng yŭng ngế gum cheăng AI, mâu hồ sơ ki hrá chêh pro klêi hiăng iâ tâ”.

Ôh tâ xê to pêi pro klêi ivá tŏng gum tơdroăng cheăng, khu ki mơjiâng pro kố ối tơtrŏng troh pơkâ thế rak pơkí, tơniăn tơdroăng kal. Tơmeăm ki châ chêh ‘măn dêi ki vâ chêh pro, ‘măn rak tung kơmăi a Ƀơrô cheăng Vi ƀan hnê ngăn kong pơlê Gia Lai, rơtế ƀă mâu troăng hơlâ rak vế tơdroăng kal dêi ngế krê tung hồ sơ. Troh nôkố ư̆ng yŭng tuăn ngoâ rơkê xua kuăn mơngế pro AI tơnêi tơníu dêi Gia Lai hiăng châ séa ngăn ki rơkê ƀă tơdroăng ki pơkí.

Kong pơlê hiăng tơkŭm po hnê mơhriâm, ăm ư̆ng yŭng kố troh tâi tâng a 135 to cheăm, bêng ƀă hiăng rĕng tŏng gum chêh pro klêi lối rơpâu to hồ sơ; kơxô̆ mâu hồ sơ ki hrá pro klêi tiô hâi pơkâ kơdroh 1/3 bu klêi kơ’nâi 3 khế xúa. Ing ki tơƀrê kố, Gia Lai dế pơtối xúa túa pêi ki bô bố mê vâ mơjiâng pro mâu kế khoăng tuăn ngoâ rơkê xua kuăn mơngế pro AI chêh pro klêi mâu tơdroăng cheăng tung mâu kơvâ cheăng ki ê. Pôa Lê Dũng Linh, Kăn pơkuâ tíu pêi cheăng tơdjuôm kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi:

“Klêi kơ’nâi hiăng pro klêi AI tơnêi tơníu, Kăn hnê ngăn Vi ƀan kong pơlê pơcháu Gia Lai pơcháu ăm Tíu pêi cheăng tơdjuôm tơrŭm rơtế ƀă mâu kơvâ cheăng mâu túa pêi cheăng ki ê xuân ối môi tiah mê. Tiô tối hdrối Tíu pêi cheăng kô mơjiâng pro môi ƀơrô cheăng tí tăng ‘nâi plĕng ăm mâu kơvâ cheăng tung cheăng kâ rêh ối pơlê pơla. Kố cho túa pêi ki châ rah xo ngăn tung hlá mơ-éa ki kal ƀă AI kô gum pro ăm kăn pơkuâ, mơ’no tối mâu tơdroăng pơkâ ngăn tung kơvâ cheăng kâ rêh ối pơlê pơla”.

Ƀă AI tơnêi tơníu, Gia Lai ôh tá xê to pro chiâng môi kế khoăng gum kăn ƀô̆, mê ối ai túa mơjiâng pro môi túa pêi nếo. Sap ing mâu tơdroăng ki xơpá ki ai khât, kong pơlê hbrâ rơnáu tăng mâu troăng hơlâ pêi pro nếo vâ pơhlêh tiô túa pêi cheăng ki ton, vâ gum ăm kăn pơkuâ péa râ xúa pêi cheăng pơkuâ ngăn tơniăn lĕm, tơƀrê ƀă gum kuăn pơlê chêh pro mơ-éa tơniăn lĕm tâ.