Hngêi mơhno khôi túa lĕm tro pơlê pơla thôn Xí Thoại hâi kố kơdrâm phiu ro Mơdĭng xối Pâ rơnó, môi to kâng châ mơdâng tung dế plông hngêi mơhno khôi túa lĕm tro, pakĭng cho tơmeăm ki pleăng ƀă mâu tơmeăm pleăng châ pleăng ăm mâu xeăng mê cho drôu xiâm, plâi cau, hlá pơlêu, chu, í, môi hdro hmê,... klêi kơ’nâi tâi tâng tơmeăm châ hbrâ klêi, khu ngê̆ nhân tôu hơkâ, koăng 3 to, chêng 5 to mê châ tôu hơkâ ƀă koăng chêng vâ rơkâu khu xeăng ƀă tối tơbleăng pơlê pơla ‘na tơdroăng po mơdĭng a pơlê.

Ngế ki po mơdĭng sâp hmân ếo krip krih tiô khôi vâi krâ nah, rơtế ngế ki veăng gum po mơdĭng mot a kơpong ki po mơdĭng. Mơdĭng pâ rơnó dêi mơngế Bơhnéa pơxiâm păng ‘nâng pơxiâm:

Tung tơdroăng rêh ối khôi túa lĕm tro vâi krâ nah dêi mơngế Bơhnéa, kuăn mơngế, báu, ngo kong, kơnhŏng têa ƀă mâu xeăng đi đo ai tơrŭm achê dêi pó. Klêi rêm rơnó pêi cheăng ƀă hdrối rơnó nếo, kuăn pơlê tơkŭm po mơdĭng pleăng tơmeăm ăm Xeăng, mâu xeăng ƀă jâ nôa pôa pâ nah, pâ ivá mo sêi têi ‘răng, tơniăn, mêi tro tô ‘ló, pêi lo châ hên tơmeăm khoăng, rơpŏng hơtô ƀă pơlê tơrŭm môi tuăn. Pôa Xâu Dun Linh, ngế ki po mơdĭng xối Pâ rơnó thôn Xí Thoại, cheăm Xuân Lãnh tối ăm ‘nâi:

“Pâ rơnó kố cho ing jâ nôa pôa pâ nah. Rêm hơnăm, a khế 5 khế 6, mêi tro tô ‘ló cho pêt tơmeăm: pêt kơtếo, báu, pôm loăng ƀă hiá hé. Nah cho tiah mê, pơtroh ăm hâi kố, tiô khôi vâi krâ nah mê ôh tá la lâi lôi ôh. Rêm hơnăm xuân xối pleăng môi tiah kố, môi tiah khôi túa, vêa vong dêi hdrông kuăn ngo ngin’’.

Tung Tĭng xối Pâ rơnó dêi mơngế Bơhnéa, mâu jâ pôa pơchâu kô pêi pro pái xôh tơdroăng mơdĭng mê cho: Rơkâu xối ‘’Mâu Xeăng’’; Rơkâu xối ‘’Chiâk deăng’’ ƀă Rơkâu ‘’Xối pâ ivá mo sêi têi ‘răng’’. Tơdroăng xiâm tơpui pâ mê cho mâu tơdroăng ki kơnâ ki xiâm cho: Tơbleăng ƀă Xeăng ƀă mâu xeăng ‘na hâi tơkŭm po mơdĭng; krếo xeăng ngo, xeăng têa, xeăng têa plông, xeăng kong mêi ƀă mâu xeăng ki tŏng gum pơlê pơla troh mơnhên ngăn; krếo jâ pôa nôu pâ ƀă mâu ngế hiăng hlâ ai hnoăng ƀă pơlê rơtế vêh veăng mơdĭng; tơbleăng tơmeăm pleăng ki rơpŏng ƀă pơlê pơla hiăng hbrâ; mơhno ihiâm mơno pâ mơnê ƀă xeăng, jâ nôa pôa pâ, tơnêi tơníu, têa ƀă báu. Pôa Nguyễn Ngọc Trường, Krâ pơlê tối ăm ‘nâi, Mơdĭng xối pleăng pâ rơnó hmâ xua pơlê tơkŭm po a pơlê veăng gum dêi pơlê pơla.

“Ƀă kuăn pơlê mê drêng tối xối pleăng pâ rơnó kơbố xuân hâk vâ vâ pêi kâ chía hôm: păn chu, păn í, pêt pôm loăng, báu, pêt alâi, pêt pôm ló ƀă hiá hé, pâ pêi lo châ hên, tơmeăm xông ngiât lĕm, kuăn pơlê sôk ro’’.

A Xí Thoại, mâu ki kơnâ khôi túa lĕm tro vâi krâ nah tung kâ, ối, sâp, pêi pro tơdroăng mơdĭng châ kuăn pơlê mơ-eăm pêi pro, rak ƀă pơcháu hnê ăm. Tung rơpŏng mê ai leh pơkoăng ŏng mé, diâp ŏng mé, Leh sôk ro ivá mo sêi têi ‘răng, Leh hô̆i Hơkâ péa to – koăng pái to – chêng pơtăm to. Ki rơhêng vâ tối, sap ing Xí Thoại châ mơnhên cho pơlê mơhno khôi túa lĕm tro ôm hyô pơlê pơla, mâu tơdroăng leh tiô khôi vâi krâ nah dêi mơngế Bơhnéa xuân châ kuăn pơlê vêh pro mơđah tơbleăng a tíu mơđah tơbleăng vâ tơbleăng troh kuăn pơlê ƀă tơmối. Nâ La Thị Yến, ối a thôn Xí Thoại, tối:

“Xuân cho ngế ki pơtối rak tiô ton, mê đi đo mơhnhôk pơtâng tối kuăn pơlê tung thôn. Kố cho môi tơdroăng ki lĕm, môi tơdroăng ki lĕm tiô khôi vâi krâ nah dêi kuăn pơlê. Hơnăm ki lâi xuân châ tơkŭm po vâ ôh tá ăm hía lôi môi tơdroăng ki lĕm tiô khôi vâi krâ nah ki phá tơ-ê dêi kuăn pơlê mơngế Bơhnéa dêi thôn Xí Thoại’’.

Jâ Nguyễn Thụy Phương Hiếu, Phŏ kăn pơkuâ Khu pơkuâ Khôi túa lĕm tro, Tơ’noăng ivá ƀă Ôm hyô Dak Lak tối ăm ‘nâi, pêi pro Tơdroăng pơkâ 80 dêi Khu xiâm kal kí, Khu dế pêi pro hên tơdroăng, tơdroăng tơkêa bro, pơkâ pêi inhên vâ gum rak, mơnhông mâu ki kơnâ khôi túa lĕm tro mâu hdrông kuăn ngo, ƀă mơnhông ôm hyô.

“Khu pơkuâ cheăng xuân dế rơtế ƀă khu râ kăn pơkuâ mâu pơlê mơjiâng pơkâ pêi vâ pêi pro mâu tơdroăng pơkâ xiâm tơnêi têa xuân môi tiah mâu tơdroăng xiâm ki ê ăm troh hơnăm 2030. Ƀă tung mê, mê kô rơtế ƀă mâu khu, kơvâ cheăng rah pơkâ pêi dêi rêm hdrông kuăn ngo. Hdrông kuăn ngo ki lâi a pơlê, thôn ki lâi pin kô tơkŭm mơnhông tâi tâng, rak vế tâi tâng, tơdrêng amê cho mơnhông châ khôi túa lĕm dêi rêm hdrông kuăn ngo’’.

Mơdĭng xối  pâ rơnó dêi mơngế Bơhnéa a Xí Thoại ƀă hên tơdroăng mơdĭng tiô khôi vâi krâ nah dêi pơlê pơla mâu hdrông kuăn ngo a Dak Lak châ vêh  mơhno, vêh pro, pêi pro tung hyôh măng internet kô ro xiâm kối ki kal ăm tơdroăng rak, tơbleăng ƀă hnê pơtâng tối, gum rak vế, mơnhông mâu ki kơnâ khôi túa lĕm tro vâi krâ nah dêi kuăn pơlê mâu hdrông kuăn ngo tung kong pơlê Dak Lak hâi kố ƀă la ngiâ ah./.