Ƀă tuăn mơno hlối tiê phôn râng kŏng ki rơkê, kơmăi tôh têa ki chiâng tôh xêh a kơpong pêt 50ha krui kơxái dêi Khu pêi cheăng tơrŭm Xanh Cao Nguyên, cheăm Čư̆ Mgar, kong pơlê Dak Lak xúa hên hĭn. Têa tôh ƀă phon rơvât châ ‘mêng rơnêu tiô tơdroăng púi vâ xông kân dêi hdrê pêt teăng ăm xúa pêi tiô tơdroăng ki tơná rơkê môi tiah hdrối. Pôa Nguyễn Văn Thanh Bình, Kăn pơkuâ Khu pêi cheăng tơrŭm ăm ‘nâi, kong ngê̆ kơxô̆ gum ăm khu pêi cheăng tơrŭm pơkuâ ngăn tâi tâng túa pêt, sap ing rak ngăn, chêh mâu tơdroăng ‘măn tung mơ-éa troh tí tăng xiâm kố dêi kế tơmeăm pêt.

“Tơdroăng cheăng ứng dụng kong ngê̆ kơxô̆ hiăng veăng gum pro kơdroh kơxô̆ liăn mung mâu ngế pêi cheăng, mơdêk ki tơƀrê tung pơkuâ pêt mơjiâng ƀă séa ngăn ki dâi lĕm. Ƀă túa pơkâ rêm tíu pêt sap ing 5 – 10 ha, khu pêi cheăng tơrŭm tơ’lêi hlâu tung tơdroăng ki tơkŭm pêt, uâ pơliê, ‘măn rak ƀă uâ pơliê trâu tâ. Ing mê, krui kơxái kố châ mơdêk ki lĕm, pêi châ tiô tơdroăng pơkâ thế vâ tê ngi kong têa ê”.

Troăng tơmiât mơdêk ki kơnía tâk ing tơdroăng ứng dụng khoa hok kong ngê̆, pơhlêh xúa kong ngê̆ ƀă mơnhông pêi chiâk deăng tâ tá dế rế hía rế mơhno nhên a Dak Lak. Tiô pôa Đặng Bá Đàn, Phŏ pơkuâ Tíu pêi cheăng Hnê mơhnhôk pêi chiâk Tơnêi têa kơpong Tây Nguyên – Nam Trung Bộ, kố cho pơkâ thế ki kal ƀă kong pơlê ai tơnêi pêi chiâk kân xiâm tung lâp tơnêi têa drêng Dak lak ai dâng 214.000 ha tơnêi pêt kơphế ƀă kloăng kơphế châ xo vâ chê 590.000 tâ̆n rêm hơnăm, rơtế ƀă vâ chê 590.000 tâ̆n tơnêi pêt loăng plâi kâ ki tê yă kơnâ.

Pôa Đặng Bá Đàn tối tiah kố, nôkố troăng hơlâ tŏng gum ăm tơdroăng ki pơhlêh xúa kong ngê̆ tung pêi chiâk hiăng vâ chê tŭm, tơdroăng ki kal cho ăm mâu tơdroăng ki pêi pro tơƀrê ‘na hriăn ngăn ƀă túa pơkâ ứng dụng troh ƀă kuăn pơlê tiô túa ki rĕng tâ, tơ’lêi hlê tâ ƀă tơ’lêi pêi tâ.

“Pin athế tơdjêp ƀă tâi tâng vâ pro chiâng ivá rơdêi ƀă rĕng tâ vâ djâ tơdroăng ki pơhlêh xúa kong ngê̆ sap ing tơƀrê ki hriăn ngăn troh mâu túa pơkâ pêi troh ƀă kuăn pơlê tiô túa ki tro má môi ƀă tơ’lêi hlâu má môi vâ kuăn pơlê chiâng vâ ứng dụng pêi ngăn. Pin vâ choi phon ăm hdrê pêt ki lâi ‘lo, vâ ‘nâi tơmeăm mê gá môi tiah lâi mê bu kal ứng dụng kong ngê̆ kơxô̆ tăng ngăn xiâm kối vâ rak tơniăn mâu kơxô̆ mơhno ăm tro ‘ló khât ƀă kong ngê̆ nôkố ki Việt Nam ƀă kong têa ê dế xúa”.

Tiô pôa Nguyễn Thanh Hiền, Phŏ pơkuâ khu rak ngăn Kơpong pêi chiâk xúa Kong ngê̆ chal nếo Pơlê kong kân Hồ Chí Minh, pakĭng ki pơxúa ‘na tơnêi tơníu, hyôh kong prâi vâ mơnhông pêi chiâk deăng dâi lĕm, túa pơkâ pêi kân, tung pơla tơbleăng pêi Pơkâ kơxô̆ 57 dêi Khu xiâm cheăng kal kí ‘na mơnhông khoa hok, kong ngê̆, pơhlêh nếo tơmiât pêi rơkê ƀă pơhlêh xúa kong ngê̆ tơnêi têa, rơtế ƀă tơdroăng Pơkâ kơxô̆ 68 ‘na mơnhông cheăng kâ krê, Dak Lak ai tơ’nôm ivá pêt, mơjiâng pro, ứng dụng tuăn ngoâ rơkê kuăn mơngế pro AI, Internet tŭm túa tơmeăm IoT, tíu chêh ‘măn ‘noăng chư chêh tung pêt mơjiâng kế tơmeăm tung chiâk deăng.

“Dak Lak kal mơdêk rơdêi xúa ứng dụng khoa hok kong ngê̆, pơhlêh sap ing túa tơmiât pêi chiâk ngi cheăng kâ pêi chiâk. Mâu kơvâ cheăng malối cho Khu ngăn Khoa hok ƀă Kong ngê̆, Khu ngăn chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi thăm mơnhông cheăng hriăn ngăn, ứng dụng tung pêi chiâk, thăm mơdêk ki kơnía dêi kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng xuân môi tiah thăm mơnhông túa pơkâ mơjiâng pro kế tơmeăm ki kân mơni kô châ tê tung mâu kơchơ tê mơdró dêi mâu kong têa ki pin tê ngi kong têa ê môi tiah tơdroăng pơkâ dêi Tơnêi têa”.

Laga, vâ mơjiâng kơvâ pêi chiâk xúa kơmăi kơmok chal nếo khât, tơdroăng ki ứng dụng kong ngê̆ a rêm túa pơkâ pêi krê iâ êt tá hâi tŭm. Tơdroăng ki kal má môi cho mơjiâng mâu kơpong pêt tơkŭm, troăng prôk tơ’lêi hlâu ƀă tơnêi pêt kân rơdâ vâ tơ’mot khu mơdró kâ ‘no liăn uâ pơliê mơdiê.

Ƀă vâ chê 827.000 ha tơnêi pêi chiâk deăng rơtế ƀă tơnêi tơníu ki pêt hdrê loăng ki ê, Dak Lak ai hên tơdroăng ki tơ’lêi hlâu vâ mơjiâng ki kơnía dêi mâu kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng túa ki kân. Jâ Đặng Thị Thủy, Phŏ pơkuâ Khu ngăn chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi, Pơkâ Hneăng hôp Đảng ƀô̆ kong pơlê pơla hơnăm 2025-2030 mơnhên mơnhông pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok rơxông nếo, pêi chiâk krúa lĕm ƀă cheăng kâ tâ tá cho troăng prôk tung la ngiâ.

Kong pơlê dế tơkŭm túa pơkâ mâu kơpong pêt tơmeăm ứng dụng kong ngê̆ chal nếo tro ƀă ki pơxúa ăm rêm cheăm bêng, tơdrêng amê hlối hbrâ rơnáu troăng prôk ƀă tơnêi krúa vâ tơ’mot mâu khu ki ‘no liăn pêi cheăng ki kân.

“Ngin kơjo gum ăm tơdroăng ki tơ’mot ‘no liăn pêi cheăng, tơrŭm ‘na troăng prôk tung mâu tơdroăng ki tê, mâu kơxô̆ liăn vâ tŏng gum ‘na liăn ngân ‘no pêi cheăng, tŏng gum kơmăi kơmok uâ pơliê ƀă ‘măn rak, xuân môi tiah túa ki kơnía dêi mâu kế tơmeăm vâ ăm kế tơmeăm kô châ tiô tơdroăng pơkâ thế dêi kơchơ tê mơdró. Drêng mơjiâng châ môi troăng hơlâ tơdâng tơ’mô mê ki vâ pơkâ pêi tâk péa kơxô̆ cho gá kô tơƀrê, tơdrêng amê hlối pro ivá mơnhông cheăng kâ pêi chiâk deăng tung la ngiâ”.

Sap ing mâu túa pơkâ ứng dụng kong ngê̆ kơxô̆ a ƀăng klâng troh pơkâ túa mơjiâng mâu kơpong pêt kế tơmeăm ki kân ƀă ki kơnía dêi mâu kế tơmeăm, Dak Lak dế rế hía rế pơhlêh sap ing mơnhông tiô troăng trâu rơdâ ngi mơnhông chiâng ki rơdâ. Kố châ ngăn cho tơdroăng ki tơmiât troh vâ chiâng tíu xiâm pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok chal nếo dêi kơpong Tây Nguyên.