Tung kơdrum ki kân rơdâ ai 6 ha a cheăm Mang Deang, kong pơlê Quảng Ngãi, jâ Đào Thị Hương hiăng pêt dêi hên hdrê kơphế Arabica. Tung mê, 4 ha hiăng châ krí xo plâi, 2 ha dế pơtối châ po rơdâ. Pêt tơvât ƀă mâu hdrê loăng kơphế mê cho plâi krui ngeăm, krui chôu, plâi ƀŏng, plâi ối, plâi bơr ƀă hên hdrê loăng ki ê, ing mê, mơjiâng chiâng túa pêi chiâk pêi deăng ki hên hdrê loăng, rế vâ tơ’lêi châ pêt kế tơmeăm tung môi ƀăng tơnêi, rế châ pêi lo hên kế tơmeăm plâ rơnó, plâ hơnăm.       

Tiô jâ Hương tối ăm ngin ‘nâi, kơphế Arabica a Mang Deang tơ’lêi chiâng xua hyôh kong prâi ƀă tơnêi tíu akố tơtro. Ing mê, rơpŏng jâ khoh rah xo hdrê kơphế ki dâi lĕm, krí tro rơnó ki plâi hiăng tum tâi tâng ƀă hnối krí têng tro tiô tơdroăng ki kal vâ dêi kơchơ.

Dế kố ai 4 ha kơphế châ xo dêi dâng 24 troh 25 tâ̆n rêm hơnăm. Kơnôm yă tê kơnâ tâ tiô tơdroăng ki pơkâ yă tơdjuôm, kơphế hiăng chiâng tơmeăm khoăng ki kơnâ khât dêi rơpŏng hngêi. Ki rơhêng vâ tối, kơdrum deăng kơphế ki hiăng kêi pêt châ dâng 17 hơnăm la loăng xuân ối chiâng dâi lĕm, ai plâi kơtốu tơniăn.

Xua kơphế cho tơmeăm ki vâ tê mơ’no hên troh a châu Âu, mê rơpŏng jâ Hương athế krí dêi plâi ki hiăng tum tâi tâng, tum khât ôh tá xê ối kơbâng, ối drêh ki tá hâi teăm tum. Plâi ki châ krí mê athế krí hên roh, tăng rah xo nhên plâi ki hiăng tum, ôh tá khoh krí tơdrêng môi hdroh. Tuá pêi pro kố ga mơdoh hên ivá cheăng la gum ăm  pơ’leăng kơphế chiâng dâi lĕm, tơtrỏ tiô tơdroăng púi vâ dêi kuăn pơlê ki vâ rôe.

Vâ khoh ai tơnêi chiâk deăng kơphế trối hâi kố cho kơnôm ing kơxô̆ liăn ki mung ing hngêi rak liăn Agribank hiăng veăng gum ăm rơpŏng jâ Hương ing mâu hơnăm apoăng ki pơxiâm mơnhông pêi kâ. Hơnăm 2011, rơpŏng jâ hiăng châ mung liăn dâng 1 rơal liăn, pơtối mê châ mung tơ’nôm kơxô̆ liăn ki ê nếo. Troh nôkố, tâi tâng kơxô̆ liăn ki jâ châ mung hiăng châ dâng 1 rơtal 700 rơtuh liăn, ki hên, jâ hiăng po rơdâ dêi tơnêi chiâk deăng ƀă mơ’no dêi liăn rak ngăn hdrê loăng. Jâ Đào Thị Hương tối mơnhên:

“Kơxô̆ liăn dêi Hngêi rak liăn gum ‘na Chiâk deăng ƀă Mơnhông thôn pơlê kố vâ po rơdâ tơ’nôm ăm kơvâ pêi chiâk pêi deăng, mê ki xiâm cho athế pêi pro tiô kơvâ ‘na chiâk deăng ăm ta troh hơnăm ki kơphế hiăng krâ, hiăng tum. Vâ pơtih, trối pơ’leăng kơphế ki mơ’no tê dêi á nôkố cho tơniăn. Ki krá tơniăn akố kơphế á hiăng châ tê mơ’no troh a châu Âu. Ing mê râ, khoh chiâng gum á, pro ti lâi tơdroăng ki hâk mơnâ mê kô mot tung kloăng kơphế kố”.

Pakĭng kơphế, rơpŏng jâ Hương ối pêt hên hdrê loăng plâi kâ ƀă hiăng châ mơ’no tê dêi, hiăng chơ dêi plâi troh hên a tíu ê. Méluâ ti mê, tơdroăng ki pêi ton xŏn la ngiâ xuân kal athế tơkŭm mơnhông cheăng chiâk deăng, ki má lôi mơnhông pêt kơphế Arabica ki dâi lĕm. Ing tơdroăng hơ’muăn tối dêi rơpŏng jâ Hương, mê pin kô chiâng châ hlo, kơxô̆ liăn ki ăm mung ôh tá xê to tơveăng gum ăm kuăn pơlê ai tơ’nôm kơxô̆ liăn ki vâ pêi cheăng kâ mê ối châ roh ki tơ’lêi vâ pơhlêh ing túa cheăng kâ iâ êt chiâng túa cheăng kâ tê mơdró, plâi kơphế rế hiá rế dâi lĕm ƀă kơnâ hên tâ.

Agribank ki cheăng ăm mung liăn a Kon Rẫy pơkuâ ngăn 2 tơring Kon Rẫy ƀă Kon Plông dêi kong pơlê Kon Tum ton nah. Dế kố, kơvâ ki pơkuâ ngăn tơdroăng cheăng ăm mung liăn a mâu cheăm Kon Braih, Đăk Rơve, măng Deăng, Mang Buk ƀă Kon Plông.

Hdrê loăng ki ton hơnăm kố cho môi tung mâu kơvâ ki châ Agribank kơjo gum má môi xua plâi ga tê châ yă tơniăn, thăm nếo yă ki mê krá ton ta ah. Ngăn tiô kơ tơdroăng pêi pêt hên lơ iâ, ƀă tơdroăng ki pói rơhêng vâ dêi tơrêm rơpŏng, hngêi rak liăn vêh mơnhên ngăn ăm mung i tơtro, tơdrêng amê, hnối ăm mâu kăn ƀô̆ ki pơkuâ ngăn cheăng ăm mung liăn a cheăm vâ mô mơnêi châ hlê plĕng tơdroăng, tơveăng gum ăm kuăn pơlê.

Ƀă kơpong tơnêi dêi Kon Rẫy, loăng kơxu dế kố xuân cho hdrê loăng ki xiâm. Kơphế Arabica xuân hiăng ai hên kuăn pơlê kal vâ pêi pêt, malối ƀă mâu tíu ki ai tơnêi chía kân rơdâ, hyôh kong prâi tơtro. Laga, kố cho hdrê loăng ki pơkal ai kih thuât rak ngăn krâu khât, túa ki mơ’no liăn cheăng tơtro mê plâi ga nếo kơtốu, dâi lĕm. Pôa Nghiêm Minh Tuấn, Phŏ Kăn hnê ngăn hngêi rak liăn Agribank cheăng ăm mung liăn a Kon Rẫy tối ăm ngin ‘nâi, nôkố, tâi tâng kơxô̆ liăn ki hngêi rak liăn kố hiăng ăm kuăn pơlê mung châ dâng 1.730 rơtal liăn, tâk 86 rơtal liăn tâng vâ pơchông ngăn bă apoăng hơnăm. Tung túa cheăng mê kơxô̆ liăn ki gum ăm pêi cheăng kâ ‘na chiâk deăng, pêt hdrê loăng ton hơnăm ƀă păn mơnăn mơnôa cho tơdroăng cheăng ki pêi lo hên.

“Kăn ƀô̆ cheăng a hngêi rak liăn xuân hiăng hbrâ tŭm kơxô̆ liăn ƀă tŏng gum tơ’lêi hlâu má môi ăm kuăn pơlê. Ƀă mâu ngế ki dế trâm xahpá ‘na chêh bro tung điê̆n tưh mê kăn ƀô̆ hngêi rak liăn xuân ai hnê tối ăm vâi. Pakĭng mê, Hgêi rak liăn Agribank xuân xing xoăng ăm tơrêm ngế kăn ƀô̆ pơkuâ ngăn tơrêm kơpong ki pơrá phá. Klêi mê, rêm khế ai vêh mơnhên tối tơdroăng ki pêi lo kế tơmeăm dêi kơpong mê vâ pin ai troăng hơlâ, tối tơbleăng ăm Khu kăn hnê ngăn vâ ai troăng hơlâ hnê ăm mâu kăn ƀô̆, mơngế cheăng ‘na tơdroăng gum kuăn pơlê hlê plĕng nhên tơdroăng vâ pêi kâ”.

Ing tơdroăng ki ai khât tung pêi chiâk deăng dêi kuăn pơlê, Agribank Kon Tum vêh mơnhên, hiăng rơtế ƀă kuăn pơlê, ôh tá xê to ăm mung liăn ngân, mê ối lăm pôu ngăn vâ tí tăng ‘nâi ‘na túa rêh ối, cheăng kâ, hlê plĕng ‘na tuăn mơno ƀă hnê tối ăm kuăn pơlê xúa kơxô̆ liăn ki mê pêi kâ tro tơdroăng. Drêng kơxô̆ liăn mê ai tơdjâk troh hdrê loăng pêt ƀă túa cheăng kâ châ tơƀrê, mê kuăn pơlê kô ai tơ’nôm roh ki tơ’lêi hlâu vâ mơ’no liăn ăm mung ton hơnăm, po rơdâ túa ăm mung ƀă veăng hnê tối ăm kuăn pơlê thăm pêi lo hên kế tơmeăm, liăn ngân.

Dế nôkố, lâp kong pơlê Quảng Ngãi hiăng kêi pêt lối 5.000 ha kơphế hyôh kong hơngíu, tơkŭm hên a mâu cheăm Tu Mrông, Măng Ri, Mang Deang, Kon Plông, Mang Buk, Đak Blô ƀă Xốp. Kơphế kong hơgíu châ vêh mơnhên cho môi tung mâu hdrê loăng pêt ki tơ’lêi, tơtro ƀă hyôh kong prâi, tơnêi tíu a kơpong peăng mâ hâi Lu Quảng Ngãi. Tơdroăng ki po rơdâ tơnêi chiâk deăng hnối pêi mơjiâng tơmeăm ki dâi lĕm khât dế po troăng prôk ki nếo vâ mơnhông cheăng kâ nếo, veăng gum kuăn pơlê châ pêi lo liăn ngân, kế tơmeăm.

Tơdrêng ƀă kơphế, ai mâu hdrê loăng ki kơnâ liăn trối sầu riêng, kơxu ƀă hên hĕng mâu hdrê loăng ki ê xuân hiăng châ mơnhông pêt thăm rế hên a mâu  pơlê cheăm peăng mâ hâi Lu kong pơlê. Kố châ ngăn cho mâu hdrê loăng ki xiâm, tơveăng gum pơhlêh túa pêi chiâk pêi deăng, ing mê, mơjiâng túa rêh kâ ối krá tơniăn ăm kuăn pơlê a kơpong kong ngo.