Mâu tơdroăng ki pêi cheăng a mâu tíu pro hngêi trung phôh thong ai tíu kâ koi ối pơtê péa râ a cheăm tơkăng kong Ea Súp, kong pơlê Dak Lak mơni kô hrá pro klêi xua kong prâi ôh tá tơniăn. Laga, ƀă “tơdroăng pơkâ thế sap ing plâi nuih” mâu mố đô̆i dêi mâu tíu pêi cheăng a Dak Lak hiăng teăm ai mâ tơdrêng, dế hâi măng tơkâ luâ kong prâi ki ôh tá tơniăn tŏng gum pro hngêi, vâ rĕng pro klêi mâu hngêi trung tro tiô pơkâ.

Pôa Nguyễn Ngọc Quý, Phŏ pơkuâ Kŏng ti Tơlo liăn Mơjiâng pro tơmeăm Dak Lak, khu mơdró kâ kô châ xo pro 2 toăng hngêi trung kơpong tơkăng kong ƀă kal troh 450 ngế pêi cheăng pro. Pôa Quy tối, sap ing xo pro hngêi trung kố, tíu pêi cheăng ki tăng châ 300 ngế pêi cheăng  pro. Kơxô̆ ngế ki ối kal cho 30 ngế pro râ ki a ‘ngêi, 20 ngế vê rơxế ƀen, vê rơxế mui ƀă dâng 100 ngế pêi cheăng ki ê.

“Kŏng ti ối kal dâng 150 ngế kŏng nhân pro a tíu ki pro hngêi trung. Nôkố, tiô yă vâi mung, khu ki xo pro athế mung mâu kŏng nhân pro hngêi kơlo má 4 ƀă kơlo liăn mơhá dâng 600 – 700 rơpâu liăn môi hâi tung môi ngế la xuân ôh tá ai mơngế pêi, ôh tá tŭm mâu ngế pêi cheăng pro. Rôh kố, mâu tơdroăng tơkêa bro kố châ pro a kong pơlê Dak Lak tơleăng pro hên, tung pơla mâu ngế pêi cheăng pro rế hía rế iâ”.

A 3 to kong pơlê Gia Lai, Dak Lak, Lâm Đồng ai 15 toăng hngêi trung hdrông kuăn ngo ai tíu kâ koi ối pơtê péa râ a tíu tơkăng kong dế pro, tơdroăng ki kal vâ mâu ngế cheăng pro vâ rĕng pro klêi dâng 2.200 ngế, mê kŏng nhân kih thuât, ngế ki cheăng ‘na ngăn kơmăi, kih sư ƀă ngế pêi cheăng ƀă kŏng. Kố tá hâi cho kơxô̆ ki hên ngế, la hiăng tơkâ luâ tơdroăng ki pơkâ thế dêi mâu khu ki xo pro hngêi trung. Tơdroăng kố chiâng pro pá ăm kơlo pơkâ pêi thăm mơnhông tâk 2 kơxô̆ dêi mâu kong pơlê, drêng kong pơlê ki lâi xuân dế hbrâ rơnáu vâ pro mâu tơdroăng tơkêa bro ai hên lối rơpâu rơtal liăn.

Khu xiâm ngăn troăng prôk Việt Nam tối, troh apoăng khế 7, Tơdroăng tơkêa bro ki má 2 a Tơdroăng tơkêa bro troăng kân ăm rơxế kơtâu têi Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột nếo pro klêi lối 70,6% tơdroăng tơkêa. Klêi kơ’nâi lối môi khế sap ing rôh lăm ngăn a hâi lơ 22/5/2026, tơdroăng cheăng pêi bu tâk tơ’nôm 3,62%, tơ’mô ƀă dâng 307 rơtal liăn. Pôa Dương Văn Đắc, Ngế pơkuâ môi tíu ki pro hngêi trung akố ăm ‘nâi, ối kal ngế pêi cheăng cho môi tung mâu xiâm kối pro chiâng hrá klêi hngêi trung kố.

“Mâu ngế cheăng nôkố ki khât ôh tá ai, xơpá vâ mung. Mâu ngế pêi cheăng a kong pơlê nôkố xơpá vâ châ mung vâi pêi cheăng. Nôkố, drêng kal ngế pêi cheăng, kŏng ti athế pơtroh ngế pêi cheăng sap ing mâu tíu pro ki ê a kong pơlê Nghệ An lơ mâu kong pơlê ki ê lăm troh pêi akố. Mâu ngế pêi cheăng ki hiăng hmâ pêi rơkê xuân tiah mê há athế pơtroh ing tíu pro ki ê tung kŏng ti”.

Tơdrốu khế apoăng hơnăm 2026, mơdêk cheăng kâ a Dak Lak, Gia Lai, Lâm Đồng, Khánh Hòa ƀă hên kong pơlê ki ê pơrá ôh tá châ pêi tơƀrê tiô pơkâ. Xiâm kối tiô tơdroăng ki hlo dêi mâu kong pơlê cho hrá xo tơnêi, pro mâu tơdroăng tơkêa bro tá hâi châ tơbleăng pro. Laga, ngăn sap ing tung mâu ngế cheăng, tá drêng hiăng lêi tah tơvâ tơvân ‘na tơnêi pro, mâu kong pơlê xuân rak tơniăn kơxô̆ ngế pêi cheăng vâ pro mâu tơdroăng tơkêa bro. Tơdroăng kố kô rế hía rế tơdjâk drêng mâu tơdroăng tơkêa mot tung rôh pêi cheăng.

Jâ Trương Thị Trí, Ngế pơkuâ tơdroăng pơkuâ Kŏng ti pêi cheăng tiô rơnó WGR Industries kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi, ƀă kơxô̆ liăn ‘no pêi cheăng dêi kong têa ê FDI lối 1.500 rơtal liăn, khu mơdró kâ dế kal lối 1.100 ngế pêi cheăng. Laga, maluâ hiăng xúa hên troăng hơlâ ki kơjo gum vâ tơ’mot, râng chêng xuân bu rah xo 800 ngế.

“Tâ tá hngêi kơmăi, tung pơla sap ing 70 km, kŏng ti hiăng tơbleăng mâu rôh rah xo ngế pêi cheăng ƀă nôkố hiăng tâi kơxô̆ ngế pêi cheăng. Nôkố, kŏng ti dế tơbleăng troăng hơlâ rah xo tung kong pơlê ing mâu vâi ngoh nâ nhŏng o dế pêi cheăng akố ai nhŏng o, mâu ngế ki vâi ‘nâi a mâu kong pơlê peăng Kơnhŏng ƀă peăng Hdroh. Pakĭng mê, kŏng ti ối mơdêk rah xo ngế pêi cheăng tung mâu Zalo, Facebook ƀă tá TikTok”.

Kal mâu ngế pêi cheăng ôh tá xê trâm to a kơpong tíu pêi cheăng, mơjiâng pro kal tơdroăng ki pơkâ pêi xiâm. A mâu kơpong tíu ki pêt hdrê loăng tơkŭm ki kân, cho tíu dêi mâu kong pơlê Tây Nguyên, tơdroăng ki kal mâu ngế pêi cheăng xuân rế hía rế hên. Pôa Trần Văn Muôn, a thôn 1, cheăm Sơn Hòa, kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi, maluâ yă mung ngế pêi cheăng rế hía rế tâk, la hơnăm kố ngế ki pêt kơtếo xuân ối xơpá mung mâu ngế cheăng ko kơtếo:

“Yă mung vâi ko kơtếo á hmâ mung vâi ko cho 1.500 liăn tung môi kât, ƀă kơtếo ki tro on chếo vâi ki mung troh 2.000 – 2.500 liăn tung môi kât. Môi kât hmâ sap ing 10 - 12 kg. Tâng vâ pơchông ƀă hơnăm nah yă mung vâi ko kơnâ tâ 20%, la tối tơdjuôm tơdroăng ki vâ mung vâi pêi cheăng xuân ối pá”.

Tây Nguyên nôkố ai dâng 655.000 ha kơphế, 102.000 ha tiu ƀă 105.000 ha sầu riêng, 120.000 ha kơtếo, mâu kong pơlê tung kơpong kal troh lối chât rơtuh hâi pêi cheăng, tơ’mô lối tơdế rơtuh ngế pêi cheăng tung plâ rơnó ko kơtếo. Tung pơla mê, mâu ngế pêi cheăng kố ôh tá ai tŭm ƀă tơdroăng ki kal ngế pêi cheăng bu ai dâng 2/3.

Pôa Nguyễn Phú Lập, Phŏ kăn hnê ngăn Liên đoân Lao đô̆ng kong pơlê Dak Lak tối tiah kố, mâu hơnăm hdrối, mâu ngế pêi cheăng tung mâu rơnó ko kơtếo châ mung vâi sap ing kong pơlê peăng Kơnhŏng ƀă peăng Tơdế. Laga, kuăn pơlê rế hía rế ôh tá vâ xếo ƀă kơxô̆ liăn pêi lo iâ tiô rơnó, mê hiăng lăm troh pêi cheăng a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh ƀă mâu kong pơlê peăng mâ hâi Lo peăng Hdroh vâ pêi châ liăn tơniăn tâ:

“Rơnó krí kơphế ton troh 60 hâi, ƀă hâi mung vâi krí sap ing 450 – 500 rơpâu liăn tung môi hâi, tâi tâng kơxô̆ liăn châ xo dêi ngế cheăng krí dâng 28 – 30 rơtuh liăn tung môi rơnó. Kơlo pêi lo liăn kố bu tơ’mô ƀă kơxô̆ liăn vâ pêi a mâu kơpong tíu pêi cheăng ƀă kơmăi kơmok tung 2 khế. Krí kơphế tơbrêi tâ, bu iâ hâi há, mê mâu ngế pêi cheăng vâi lăm cheăng pro kŏng nhân vâi vâ tâ. Dak Lak mê kơpong, tíu pêi cheăng ƀă kơmăi kơmok pêi tá hâi hên, ƀă pêi lo liăn xuân tá hâi hên môi tiah a mâu kong pơlê, pơlê kong kân peăng Hdroh”.

Mâu ƀăng tơnêi pêt kơtếo dế ối têng dêi tơná a tôu xua ôh tá ai ngế ko, tíu pro troăng kân xŏn tơdrăng athế tơbriât mung vâi pêi cheăng pro sap ing peăng Tơdế lơ peăng Kơnhŏng, mâu tơdroăng cheăng tung hngêi kơmăi tá hâi xúa ƀă tơdroăng ki tro kreăng tung pơla pro a mâu tíu pro hngêi trung hdrông kuăn ngo ai tíu kâ koi ối pơtê kơpong tơkăng kong dế châ kuăn pơlê tơkôm. Tâi tâng pơrá ăm hlo: ối kal mâu ngế cheăng a mâu kong pơlê Tây Nguyên cho kal hên khât. Tơdroăng ki kal vâi pêi cheăng kố ôh tá xê krê to a rơnó krí xo tơmeăm lơ a mâu khu ki xo pro mâu tơmeăm ki kân mê chiâng tơdroăng ki tro kreăng tung la ngiâ, mơnhâu troh pơkâ pêi thăm mơnhông cheăng kâ dêi hơnăm 2026 ƀă tá hneăng ki mơnhông la ngiâ dêi kơpong.