Cho môi tung mâu rơpŏng ki djâ troăng ahdrối tung pơhlêh tơnêi tíu ki pêt tơmeăm ôh tá dâi, chiâng pêt kơtếo ing hơnăm 2016, troh nôkố rơpŏng pôa Rmah Bun, hdrông kuăn ngo Jarai, pơlê Kte, cheăm Ia Hrŭ, kong pơlê Gia lai hiăng po rơdâ lối 7ha. Pôa tối ăm ‘nâi, kơtếo ga tơ’lêi pêt. Tâng rak ngăn lĕm, mê kô châ 100 tâ̆n 1 ha 1 rơnó. Ƀă yă tê ai dâng 1 rơtuh liăn 1 tâ̆n, ôh tá riân liăn ‘no hrê, mê rêm ha xuân ối châ tơkâ ing 50 troh 60 rơtuh liăn, châ hên luâ tâ tâng vâ pơchông ngăn ƀă pêt alâi, pôm lơ prá. Pôa Rmah Bun ai tối tiah kố:

“Pêt kơtếo, pôm loăng châ tơkâ ôh tá ‘nhó hên, kơtếo mê ga tơtro ƀă tơnêi, ăm kuăn pơlê châ ko xo dêi hên. A kơpong tơnêi dêi cheăm H’Bông ton nah, ôh tá pêt kơtếo mê mơni kô pa vâ chiâng pêt mâu hdrê loăng ki ê. Hơnăm kố, ôh tá riân liăn ki mơhrê rôe ki kố ki mê, rơpŏng hngêi á ko dêi kơtếo châ xo dâng 450 rơtuh liăn. Hơnăm ah, rơpŏng a tối vâ mung tơ’nôm 3 troh 4 ha tơnêi vâ po rơdâ, la xuân ta hâi ai tŭm kơxô̆ liăn, pói tơngah Tơnêi têa ăm mung liăn ki kơjo lơ veăng gum ing tơdroăng 1719 kơxô̆ liăn ki kơdroh kơtiê vâ rôe hdrê, rôe phon vâ mơnhông pêt kơtếo, mơjiâng tơdroăng rêh kâ ối”.

Rơpŏng pôa Ksor Bớt, hdrông kuăn ngo Jarai, ối a thôn Ia Sa, cheăm Ia YHrŭ, kong pơlê Gia Lai kêi pêt 4 ha kơtếo. Pôa ai tối: vâ chê 10 hơnăm hiăng hmâ ƀă tơdroăng pêt kơtếo, rơpŏng pôa hiăng ai kế kâ, kế ‘măn kơdĭng.

“Ing tơdroăng pêt kơtếo kố mê á hiăng châ mơjiâng hngêi trăng, roăng 6 ngế kuăn mơhriâm ta troh kân, tăng mơjiâng on veăng. Môi toăng hngêi ki mê kơnâ châ lối 1 rotal liăn Têt kố ah kô mơjiâng pro klêi vâ koh tơdah Têt Lo hơnăm nếo. Tâi tâng mâu tơmeăm ki mơjiâng mê pơrá kơnôm ing pêt kơtếo. Rơnó la ngiâ kố ah, á kô tăng mung tơ’nôm tơnêi vâ pêt kơtếo, la xuân ta hâi teăm ai kơtếo, pói tơngah Tơnêi têa kô ai liăn ki vâ gum. Á pói rơhêng châ xo ing tơdroăng tŏng gum ing tơdroăng 1719 vâ rôe hdrê ƀă phon rơvât. Ai liăn ngân, vâi krâ-nhŏng o kô châ mơnhông pêi cheăng kâ ôh tá ai kơtiê xahpá xếo”.

Pôa Đỗ Văn Hoà, Kăn bô̆ ngăn ‘na Kŏng ti tơlo liăn cheăng Chiâk deăng Agris Gia Lai tối ăm ngin ‘nâi, ing hơnăm 2016 khu mơdró kâ hiăng tơrŭm ƀă lối 1.000 rơpŏng kuăn pơlê a cheăm Ia Hrŭ kêi pêt vâ chê 2.900 ha kơtiê. Vâ tŏng gum ăm vâi krâ-nhŏng o hmiân tuăn ing tơdroăng pêt kơtếo, mê Kŏng ti hiăng pơkâ pêi pro hên troăng hơlâ ki tơveăng gum ing khu hdrê, phon rơvât, mơngế pêi cheăng ko kơtếo troh a tơdroăng ki pơtối rak vế yă rôe kơtếo ăm i tơniăn:

“Kơnôm ing mâu tơdroăng ki tong gum ‘na liăn ngân, mê Kŏng ti dế tí tăng rôa  ƀă yă châ 1 rơtuh liăn 1 tâ̆n tung 3 rơnó la ngiâ. Hngêi kơmăi xuân tăng rah mơngế ki veăng lăm ko kơtếo, ăm mâu rơxế kơtâu prôk troh a chiâk deăng vâ rôe, vâi krâ-nhŏng o bu kal lăm troh a dêi a klâng chiâk vâ ngăn dêi kơtếo. Dế nôkố, hngêi kơmăi uâ châ 8.000 tâ̆n 1 hâi, la ngiâ tâk châ 10.000 tâ̆n 1 hâi, xua mê, tơnêi deăng kố xuân ối kal vâ po rơdâ. Ngin kô tơrum ƀă mâu khu râ, kơvâ cheăng mơhnhôk kuăn pơlê, maluâ cho vâi krâ-nhŏng o hdrông kuăn ngo, veăng pêt kơtếo vâ mơnhông pêi cheăng kâ, kơdroh tah kơklêa kơtiê xahpá”.

Tiô jâ Đinh Thị Hoan, Phŏ Kăn hnê ngăn Vi ƀan  cheăm Ia Hrŭ tối, ai dâng 1.000 rơpŏng ki hiăng hmâ ƀă tơdroăng pêt kơtếo hiăng ai tơdroăng rêh ối chia tơniăn, tơkéa vâ tối, ôh pa ai rơpŏng ki kơtiê. Cheăm dế tơrŭm ƀă khu mơdró kâ ‘na kơtếo tí tăng hriăn plĕng ngăn ‘na ƀăng tơnêi ki tơtro vâ pơhlêh tơ’nôm tơnêi ki ê; tơdrêng amê, mơhnhôk mâu khu râ, kơvâ cheăng kơjo gum lơ ai troăng hơlâ kơdroh kơtiê veăng gum ăm vâi krâ-nhŏng o mơ’no liăn cheăng, ki malối bă kơtếo. Jâ Đinh Thị Hoan ai tối ăm ‘nâi:

“Ƀă kơxô̆ liăn dó inâi 1719 veăng gum ăm mâu hdrông kuăn ngo ki iâ mơngế, tâng mâu rơpŏng ki mê kal vâ ai hdrê, mê Vi ƀan hnê ngăn cheăm kô mơjiâng troăng pơkâ veăng gum liăn rôe hdrế kơtếo ƀă phon rơvât. Ngin kô vêh mơnhên ngăn tơrêm rơpŏng hngêi, tơrêm tung kơpong; vêh mơnhên tối ‘na troăng hơlâ ki kal vâ păng ‘nâng, cheăm kố pơkâ pêi pro tơdroăng vâ xing xoăng liăn ngân ƀă mâu kơxô̆ ki veăng hum vâ rak vế tơniăn ăm hnoăng cheăng ăm rêm ngế tung rơpŏng hngêi”.

Kơtếo mê hiăng châ vêh mơnhên tối ki tơƀrê dêi tơdroăng pêi cheăng kâ ki nhên a kơpong tơnêi ki ai prêi, tơnêi khăng khoăng, gum ăm châ dâng chât rơpŏng hdrông kuăn ngo a Gia Lai châ mơnhông hluăn ing kơtiê. Drêng kuăn pơlê khŏm mơ-eăm, khu mơdró kâ rơtế veăng pêi pro ƀă khu kăn hnê ngăn veăng gum tro troăng hơlâ, kơtếo ôh tá xê tơtro to ƀă tơnêi, mê ối po troăng hơlâ vâ gum ăm kuăn pơlê ai cheăng pêi, pêi lo kế tơmeăm, liăn ngân. Pơtối ing troăng hơlâ kố, mâu rơnó kơtếo ki châ hên a roh kơ’nâi ah a kơpong hdrông kuăn ngo Gia Lai kô pơtối châ pêi pro ton la ngiâ.