Ƀă kơmăi drone HD580 xúa tung pêi chiâk kơnâ 364 rơtuh liăn, ki hngăm gá lối 70kg, mâu hâi hdrối nah, ngoh Hoàng Văn Thiện (45 hơnăm, cheăm Ea Ô, kong pơlê Dak Lak) xo hên tơkêa phôn pơkeăng ‘mâi mơnhông lĕm ăm kơdrum plâi sầu riêng ƀă krui kơxái. Ƀăng tơnêi klâng kơdrum dêi rơpŏng ngoh troh 10 ha, mê kơmăi drone rế mơnhông ki pơxúa kân. Ngoh Thiện ăm ‘nâi:

“Á hmâ xôh pơkeăng, choi phon ăm kơdrum kơphế, krui kơxái. Pakĭng xúa drone xôh pơkeăng ăm kơdrum pêt hdrê loăng dêi rơpŏng, hâi ki ối xo xo ai vâi thế xôh pơkeăng ăm báu, kơphế, sầu riêng, krui kơxái á pơrá xo pêi tâi. Rêm hâi á xôh pơkeăng châ to lâi chât ha ƀă châ xo liăn sap ing 3 – 4 rơtuh tung môi hâ. Ai kơmăi kố gá hlâu, rế rak ngăn kơdrum pêt hdrê loăng tơƀrê rế chiâng vâ xôh ăm mâu rơpŏng ki ê pêi châ liăn tơ’nôm, xúa tung rêh ối rêm hâi”.

Ngoh Đinh Văn Nguyên, a cheăm Bờ Y, kong pơlê Quảng Ngãi, ăm ‘nâi, ngế pêi cheăng ôh tá ti ai, ngoh chiâng roê kế ki kneăng ôh tá ai ngế vê kố. Nếo xúa vâ chê 1 khế, ngoh hlo tơƀrê khât ‘na kế ki kố: kơdĭng hnoăng cheăng mê ối tơniăn tâ ăm tá rơpŏng hngêi.

“Pái ha sầu riêng tâng xôh pơkeăng ƀă kŏng mê athế ai 4 ngế xôh tung môi ha ƀă tâi tâng 3 ha mê athế ai troh 12 ngế xôh. Xúa tơƀai kơneăng kố tung pêi chiâk mê pakĭng kơdĭng têa, phon rơvât, ivá pêi cheăng gá ối tơ’lêi tâ nếo cho rak tơniăn ivá châ chăn ăm rêm ngế”.

Tây Nguyên cho kơpong pêt kơphế, tiu, sầu riêng kân má môi lâp tơnêi têa ƀă dâng 800 rơpâu ha, tá hâi tối lối hrĭng rơpâu ha pêt hdrê báu prá alâi. Tiô jâ Trịnh Thị Vân, Phŏ kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Ea Knuêč (Dak Lak), cheăm ai lối 10 rơpâu ha tơnêi pêi chiâk, tơdế cho pêt plâi sầu riêng. Ƀă ki xŏn loăng lối 10 met tung rôh krí, kal to lâi chât rôh rak ngăn xôh pơkeăng choi phon rêm hơnăm, tơdroăng ki xúa drone a cheăm kố rế hía rế hên.

“Cheăm hiăng tơkŭm po mâu rôh hnê hriâm, hnê ‘na kih thuât vâ vâi krâ kuăn pơlê xúa kế ki kơneăng ôh tá ai ngế vê tung pêi chiâk deăng môi tiah xôh pơkeăng, choi phon, mơdâ báu ƀă hên ki ê tiô túa ki tơƀrê khât. Tơdrêng amê hlối tơrŭm ƀă mâu tíu pêi cheăng tiâ mơnhên vâ troăng prôk, troăng hnê mơhno vâi krâ kuăn pơlê xúa kế ki kố tro kih thuât, chêh inâi kơpong kơneăng tiô pơkâ. Drêng kơneăng, vâi krâ nhŏng o xuân tơbleăng ăm kơ koan pơkuâ ngăn vâ tơdroăng rak ngăn hdrê pêt châ tơ’lêi hlâu ƀă tơniăn tâ”.

A rôh hôp Kuô̆k hô̆i, a hneăng hôp ki nếo kố nah, jâ Trần Thị Thu Phước (Quảng Ngãi) tối nhên: drone nôkố ôh ti xê cho tơmeăm ki xúa tung pêi chiâk deăng, mê ối cho hvêa chêng prôk mơnhông ‘na cheăng tŏng xo mơngế tung rôh kong mê khía mơhot têa kân lân lu. Drêng kong mê têa kơdrâ lân lu, drone hiăng châ tŏng xo mơngế tung têa ki hiu têi; djâ ếo đông, kế kâ, têa ôu ăm kuăn pơlê. Kố cho tơdroăng mơhno nhên ki tơƀrê dêi tơdroăng xúa khoa hok kong ngê̆ tung rêh ối. Jâ Trần Thị Thu Phước tối tiah kố kal pro tơ’lêi hlâu vâ kơvâ mơjiâng pro drone tung tơnêi têa mơnhông têi, pêi châ tiô tơdroăng púi vâ rế hía rế hên:

“Chin phuh kal ai troăng tŏng gum krê vâ mơhnhôk mâu khu mơdró kâ tung tơnêi têa hriăn pro mâu kơmăi kơmăi chal nếo tiô hên troăng. Pin kal mâu kơmăi kơmok ki tung pơla tơnêi têa hiăng hơniâp lĕm cho tơmeăm kal xúa tung mơnhông cheăng kâ pêi chiâk, pơto chơ tơmeăm, viễn thông, la drêng ai tơdroăng ki ôh tá tơniăn ‘na hyôh kong prâi lơ hnoăng cheăng lêng gâk kring mê chiâng vâ pơhlêh tơdroăng tơdrêng hlối môi tiah kế ki kơneăng ôh tá ai ngế vê kố”.

Rế hía rế hên kuăn pơlê Tây Nguyên xúa drone tung rak ngăn, xôh pơkeăng ăm hdrê loăng pêt, ăm hlo ki tơƀrê nhên drêng kơdĭng cheăng pêi ƀă mơdêk ki lĕm dêi mâu hdrê pêt. Mâu drone ki hngăm ối chiâng vâ tŏng rêh châ chăn mơngế tung pơla têa hiu têi. Tơdroăng pá kân má môi nôkố cho yă tê ối kơnâ luâ râ xua ki hên drone roê xo ing kong têa ê. Tâng ai troăng hơlâ mơdêk mơjiâng pro tung tơnêi têa, yă drone kô tơxup tơbriât tâ, pêi chiâk deăng châ gum tơniăn lĕm tâ ƀă cheăng tŏng xo mơngế drêng xâu xía gá xuân tơƀrê tâ.