Rơnó tô hiăng tâi, pôa Nguyễn An Sơn, ối a cheăm Čư̆ M' gar, kong pơlê Dak Lak chôa ngăn dêi pơ’lâng, rak ngăn dêi tơrêm klŏng tôh têa ki ăm lơ koto  tung lối 2 ha kơphế dêi rơpŏng hngêi. Pôa Sơn ăm ‘nâi, klŏng tôh têa mê hlối iâ hlối tâi liăn on tơhrik, hlối hmâ lĕm ƀă  xiâm têa tung pơla têa dế pá ai a rơnó tô mơdrăng:

“Hdrối nah, a tôh ƀă klŏng  mơ'nêk têa hên mơ’nhê têa, hlối mơdoh hên hâi chôu. Nôkố ai klŏng tôh têa ki ăm lo kơto xêh hlối kơdĭng têa, hlối kơdroh hâi pêi cheăng, hlối pơxúa tung cheăng kâ hên tâ”.

Tơdroăng hơ‘muăn tối dêi pôa Sơn tối tơdroăng ki ai khât dế hlo a Tây Nguyên: ƀai toăn mơnhông mơdêk pêi chiâk nôkố ôh ti xê to mơdêk tơmeăm pêi lo, mơdêk ki tơbrê lơ ki kơdroh kơxô̆ liăn ‘no  pêi pro, mê ối hmâ ƀă lĕm ăm kơnhŏng têa vâ mơnhông ton ta ah.

Tây Nguyên nôkố cho kơpong pêt loăng plâi lo ton hơnăm ƀă loăng plâi kâ hên má môi tung lâp tơnêi têa, veăng ‘no hnoăng ki pơxúa tê ăm kong têa ê tơmeăm pê lo ing chiâk deăng hên má môi. Laga, tơdroăng po rơdâ tơnêi pêt kơphế, sầu riêng thăm rế pá drêng  têa rế pá ai.

Hơnăm 2024, krê kong pơlê Dak Lak lŭp dâng 165 rơtal liăn xua kong tô mơdrăng, ôh tá ai têa vâ ôu kâ ƀă vâ toh báu loăng plâi. Tung rơnó xeăng tôu hơnăm 2024 - 2026, lâp kơpong Tây Nguyên ai sap 4.300 troh 7.000 ha loăng plâi tro tơdjâk hlâ răng hon xua ôh tá ai têa tôh. Hên mâu long kŭn têa xiâ troh a kơdó, hên mâu têa klôh, têa ki khuăng xiâ tâi ing apoăng rơnó. Ki tô tuăn tâ, a mâu kơpong  ôh tá ai tơdroăng chiâ klôh, kơdó têa mŏng xuân xiâ há.

Tiô pôa Chu Phạm Ngọc Hiển, Kăn hnê ngăn Khu rak têa ƀă Hyôh kong prâi Việt Nam tối, tung hên hơnăm, kuăn pơlê xuân ngăn têa cho xiâm tơmeăm khoăng xua “xeăng ăm” kô chiâng vâ chiâ xo ngăn to kâi. Xua tuăn tơmiât ti mê chiâng ai tơdroăng xúa têa ối mơ’nhê ƀă ôh tá vâ riân tơmiêt nhên hdrối tơdroăng ki vâ xúa ton hơnăm.

“Vâ xúa têa ai pơxúa hên, troăng hơlâ ki hdrối thế pơ’lêh ƀă mơdêk tơdroăng ki hlê plĕng ing kuăn pơlê ‘nôi, kuăn pơlê troh mâu khu rak ngăn ƀă khu mơdró kâ. Tơdroăng rak ngăn kơnhŏng têa nôkố thế ngăn tiô troăng achê tơkŭm hên tơdroăng. La lâi hiăng pêi pro tơdâng  tơ'mô mâu troăng hơlâ mê ah, pin nếo châ xúa tơmeăm khoăng têa ki châ kơdĭng, hlối châ pơ xúa tơƀrê ăm tơná pin".

Pơ’lêh tuăn tơmiât ƀă tơdroăng pêi pro xúa têa ăm Tây Nguyên kal thế pêi pro tơdrêng. Ƀă vâ ai mâu tơdroăng pơ’lêh ki kân, mê kal ai liăn ngân tơxâng. Ing kơmăi, klŏng tôh têa ‘nâi kơdĭng, long hdoăng têa ki kŭn troh túa pêi chiâk deăng lĕm krúa, tâi tâng mê kal thế ai kơxô̆ liăn ‘no apoăng ôh tá xê iâ, cho hên luâ kơ ivá dêi hên rơpŏng kuăn pơlê ƀă khu pêi cheăng tơrŭm. Pôa Nguyễn Quốc Hùng, Ngế chêh tôm xo rơkong Khu Hngêi rak liăn Việt Nam tối tiah kố, mơnhông pêi chiâk deăng krúa lĕm a kơpong tơdế tơnêi têa - Tây Nguyên kal ai luât pơkâ mung liăn ki hên vâ châ kơjo kum tung pơla pơ’lêh pêi cheăng:

“Ngin hiăng pơkâ chêh hlá mơ-eá mâu tơdroăng rak ngăn lơ ki ôh tá mơhúa xua hyôh kong prâi xuân môi tiah ôh tá mơhúa ‘na mung liăn vâ xúa pêi cheăng krúa lĕm. Mâu hngêi rak liăn xuân tơmâng khât ƀă ‘măn ăm liăn rơkâ tá ‘nhó hên ăm Khu ki mung vâ pêi cheăng kơvâ ki mê. Laga, nôkố xuân ối tơvâ hên tơdroăng ki tơdjâk troh khu pơkâ tơ’lêi hlâu mê mâu tôh ăm mung liăn rơnáu tung tơdroăng ăm xo liăn mung. Ngin hiăng tơkŭm tơdroăng chêh ‘măn tung kơmăi vâ tơbleăng ăm Hngêi rak liăn Tơnêi têa ƀă pâ thế Chin phuh rĕng pê klêi tơdroăng hnê pêi pro vâ po troăng ăm mung pêi cheăng krúa lĕm”.

Tây Nguyên ôh tá khuôt têa ‘na tâi tâng têa mêi rêm hơnăm, Ki ôh pá ai nôkố cho môi tuăn tơmiât rak ngăn tâi tâng, rêm kơpong ƀă pro ti lâi ăm tơtro tâ ƀă tơdroăng ki ai khât. Pơla tơdroăng ‘na têa  kơnhŏng têa ôh ti xê tơdroăng pêi pro krê dêi kơvâ ngăn tơmeăm khoăng lơ ‘na chiâk deăng, mê ối pro xiâm vâ rak tơniăn ‘na kế kâ, tơniăn nhâ loăng kong kế ƀă po troăng mơnhông pêi cheăng krúa, krá ton ăm lâp kơpong, tung pơla hyôh kong prâi hơ’lêh rế tô ó. Xua bú ‘nâi rak ngăn tơrêm kơto têa hâi kố, kơpong tơnêi nếo kố kô kâi râk têa mơnhông ăm xo ah hmôi.