A Tíu păn Sản Việt, cheăm Nam Ninh Hòa, păn oăng xo têa kơdruâ châ tơkŭm chiâng môi tíu ƀă hên rơpŏng kuăn pơlê tơrŭm păn. Tíu păn xuân tơkŭm po tơdroăng lăm ngăn, triê hrik têa ngeăm tíu ăm mâu khu kuăn pơlê pêi chiâk troh trâm mâ, tơpui tơno ki rơkê plĕng. Nâ Nguyễn Thị Linh, a bêng Ninh Hòa, kong pơlê Khánh Hòa, ăm ‘nâi, rôh lăm ngăn kố gum nâ ai tơ’nôm rôh ki châ lăm ngăn ƀă ki rơkê vâ tăng ngăn, xúa tung păn oăng xo têa kơdruâ dêi rơpŏng.

“Hlo vâi tơbleăng dêi mâu tơmeăm akố mê lăm troh akố vâ hriâm ƀối, lăm ngăn, ‘nâi tơ’nôm tíu păn a kơpong kố túa păn môi tiah lâi vâ hriâm ƀối tơ’nôm. Rôh apoăng á hlo oăng ki kŭn môi tiah kố la têa kơdruâ gá xú hŏm lĕm”.

Vâ păn oăng xo têa kơdruâ tơniăn, kuăn pơlê kal tơmâng ngăn troh ki lĕm dêi hdrê păn, tíu păn, hyôh kong prâi, xo têa kơdruâ ƀă tê xuân kal châ tơmiât nhên ăm tơtro ƀă tơdroăng ki ai khât, ví păn tiô túa ki păn hên hĭn.

Pôa Nguyễn Minh Thành, ngế ki rak ngăn tíu păn oăng Sản Việt ăm ‘nâi, túa păn oăng châ tíu kố păn ing pái hơnăm hdrối nah. Troh nôkố, túa păn a tíu kố hiăng tâk troh 300 kơthung, tơdrêng amê hlối pơcháu hdrê ƀă hnê kih thuât păn ăm mâu rơpŏng kuăn pơlê tung cheăm. Tiô pôa Thành, tơdroăng ki hbrâ rơnáu po rơdâ hdrê gum kuăn pơlê păn rế hía rế po rơdâ túa păn ƀă pêi lo tơ’nôm liăn:

“Rôh mê nah á pơcháu ăm vâi 20 kơthung, nôkố hiăng châ dâng 70 kơthung. Hơnăm kơ’nâi ah 60 kơthung gá châ 40 lit têa kơdruâ mê rêm hơnăm vâi châ xo 40 rơtuh liăn. Vâi păn tơ’nôm dâng 150 kơthung, 1 hơnăm lối 100 lit têa kơdruâ châ lối 100 rơtuh liăn. Oăng kố păn la ôh tá êa ăm kâ, gá ôh tá triê xik mê têa kơdruâ gá ngeăm, chôu iâ”.

Sap ing tơdroăng ai khât kố, hlo păn oăng mơni kô châ tơ’nôm liăn pêi lo tâng kuăn pơlê rak vế hdrê lĕm, mo, reăng tơniăn ƀă tơkŭm xo têa kơdruâ tơtro. Laga, tơƀrê ‘na liăn ngân ối tơ’kôm tung ki lĕm dêi têa kơdruâ, liăn ‘no hrê roê kơthung, hnoăng rak ngăn, ivá vâ pro tơ’nôm hdrê ƀă tíu tê. Pôa Lê Quốc Toàn, Phŏ kăn hnê ngăn Hô̆i đong Kuăn pơlê pêi chiâk kong pơlê Khánh Hòa, mơnhên tối, tơdroăng ki tơkŭm pêt, răn ngăn, păn oăng ƀă mâu tơdroăng ki lăm ngăn xuân po rôh tơ’lêi hlâu mơdêk ki lĕm dêi têa kơdruâ, tro ƀă mơjiâng pro dêi kơchơ tê mơdró ƀă ki rơkê plĕng dêi kong pơlê.

“Akố ai ƀăng tơnêi lối 120 hectar, ai tŭm túa pêi chiâk deăng xiâm tung lâp tơnêi têa. Kố cho túa pêi chiâk deăng ôm hyô hưh cơ ki tâ tá pêi mơjiâng pêi lo nếo. Tơmối rế lăm ngăn, châ ôu ngăn têa kơdruâ krê dêi Khánh Hòa gá tơniăn khât. Hlối ai kơpong vâ ăm tơmối ôu ngăn têa kơdruâ kố”.

Pó tí tăng hlê plĕng nhên tâ ‘na túa ki rêh ối, kih thuât păn roăng, rak ngăn ƀă ivá vâ mơnhông cheăng kâ ing oăng klêa trĭng păn a kơdrum deăng Sản Việt, kong pơlê Khánh Hoà.

-Ô pôa, oăng ki mơjiâng têa kơdruâ ga ai túa ki rêh tiah lâi, ga phá ki klâi ƀă mâu oăng ki ê?

Pôa Nguyễn Tiến Lực: Oăng mơjiâng têa kơdruâ ga ai hên túa pơrá phá, châ ngiâ ‘nhông xuân phá. A kơpong Khánh Hoà ƀă mâu kong pơlê ối peăng Hdroh ga ai xêh hdrê oăng mơjiâng têa kơdruâ ki phá krê xêh, tung mê, ai hdrê oăng ki kuăn pơlê hmâ păn roăng, rak ngăn, cho oăng ki ai klêa mơngiơk trĭng. Kố cho khu oăng ki châ kŭn, ôh tá ai hơnui vâ xoi, ga hmâ kơneăng hdâ rĕng ƀă rak ngăn dêi kơdruâ phá tâ ƀă mâu oăng ki hmâ trâm hlo.

Tung rêm khu oăng mê ga ai môi to oăng ki kân, cho kăn ga, bu ối môi tíu, ai kơtâ, ai kuăn, oăng ki ê vâi hmâ kơneăng lăm tăng hrik tơpoăng reăng, triê têa ngeăm reăng ƀă rak ngăn dêi khu. Têa kơdruâ dêi oăng klêa trĭng kố tâng pin mơnúa tế ngăn ga vâ chôu iâ, xuân tâ ngăm iâ há, ôh tá lối ngeăm trối mâu têa kơdruâ ki ê. Pâu oăng xuân phá tâ mâu pâu oăng ki ê, tung pâu ki vâ dâ têa kơdruâ mê, tung mê ai tá pêt, um ga trối méa elip, hroi a ko, puk kân a tơdế, ‘nhíu pá krí, vâi hmâ tối elip.

Ki vâ ăm pin ‘nâi nhên tâ, khu hdrê oăng ki kố drêng ai kuăn mơngế lơ kuăn mơnăn ki ê siêm troh achê, khu oăng ki kố ti dât kâ, ga ôh tá xoi ƀă hơnui, la ga kâ ôh tá tâ châi, ôh tá ai pâk hơnui kreăng tung kéa trối mâu oăng ki ê. Tâng ai khu kuăn kiâ ki ê ‘nêk pâu ga, khu oăng ki kố kô lăm tăng triê chhá loăng, malối chhá loăng nhĕn vâ rak ngăn dêi pâu. Tâng pâu tro tơ’nhê khu oăng kô kơneăng hdâ tíu ê.

-Ƀă mâu rơpŏng ki pơxiâm păn oăng ki vâ xo têa kơdruâ kố, mê pôa kô hnê tối ăm ngin i nhên túa ki chôu ‘măn kơthung pâu oăng, túa ki pro kơthung păn ƀă rak ngăn khu oăng ăm ga i rĕng chiâng hmâ ƀă kơthung, vâ ga xông kân dâi lĕm tơniăn?

Pôa Nguyễn Tiến Lực: Ngin ai tơngah mâu vâi krâ-nhŏng o kuăn ngo ki hmâ mot tung kong, lăm tăng ngăn khu hdrê oăng ki ai klêa trĭng, khu oăng ki kố hmâ ối a kơlá, a plông loăng. Drêng djâ khu oăng ki kố vêh păn a hngêi, mơngế ki păn xuân chiâng xúa kơmăi vâ uâ, xo pâu oăng tâ tung kơthung loăng vâ tơ’lêi ăm tơdroăng pă roăng rak ngăn, vâ châ xo têa kơdruâ ga.

A kơdrum chiâk deăng, ngin ai xúa mâu loăng ki chiâng xêh tung kong trối căm-xe, loăng kơchiâk vâ uâ pro tâl, tiăng pro kơthung tâ pâu oăng. Drêng pơhlêh kơthung oăng, kơ’nâi dâng 1 troh 2 khế, khu oăng kô chôa ‘lâng tơniăn. Tung mâu hâi apoăng, kal athế mơnhên ngăn tơdroăng rêh kâ ối dêi khu oăng, ngăn ga hôm ai kăn ga lơ ôh tá ai kăn ga, ai túa ki păn roăng troh tơdroăng, ƀă xuân athế rah xo kăn oăng ki ê vâ gum pro khu oăng kố thăm rế hngâ ăm kơtâ, ai kuăn hên tâ, tơ’lêi xông kân.

-Tung pơla păn oăng klêa trĭng kố, kăn oăng cho ngế ki ai hnoăng kân pơkâ mâu tơdroăng ki pơtối mơdêk ki vâ mơnhông khu oăng. Tiah mê, mơngế ki păn oăng kal athế ‘nâi plĕng nhên tơdroăng ki ăm hlo khu oăng ôh tá kâi chiâng kân hdrah, lơ ôh tá ai kăn ga, ƀă túa ki xúa kih thuât mê vâ pơtối rak ngăn, vâ rế hía khu oăng rế hngâ hên luâ tâ kơ mê?

Pôa Nguyễn Tiến Lực: Tiah hmâ trâm hlo, rêm khu oăng mê ai 1 to kăn, hơnăm ga ing 1 troh 2 hơnăm, drêng mê kăn ga kô ai kơtâ, xê kuăn. Pin rak ngăn kuăn ga tiô troăng hơlâ ki phá krê, chĕm ăm ga kâ 3 troh 4 xoh tâng vâ ngăn ƀă mâu kuăn oăng ki ê. Pin athế păn roăng kuăn oăng ki mê lơ ăm môi péa to kuăn oăng ki rơtế ối tung mê vâ ga chiâng tâ ki dâi lĕm ing kế kâ, tíu ối, vâ ai hên kăn, klâ păn a kơthung, pâu ki ê nếo. Oăng klêa trĭng mê hmâ vâ ối tung tíu ki hơtô, dâng 20 troh 30 đô̆, ôh tá hơngíu luâ râ, ôh tá tô luâ râ. Mâu kuăn kiâ ki ê, trối hmui, ‘rĕng xuân athế kơdê lôi tâi, ah khu ki kố lơ kâ ‘nhiê oăng.

Kăn oăng kal athế rĕng châ pro ăm châ ga rơdêi tơdrêng, tâng khu oăng ối kuăn, kăn oăng ôh tá ai kuăn, drêng ti tiu mâu oăng đâi ki ê xuân ôh tá ăm ti tiu ƀă khu oăng đâi pá kong. Tâng ôh tá ai khu oăng đâi, mê oăngu kăn, oăng droh xuân ôh tá kâi chiâng hngâ kuăn. Xua mê, tung kơthung, tung pâu oăng mê xuân athế ai hên khu oăng đâi ki pơrá phá dêi  pó, ing mê, nếo pơtối ăm khu oăng kŭn vâ pơtó mơjiâng têa kơdruâ la ngiâ.

-Ing túa păn ki hmâ trâm hlo a Kơdrum deăng Sản Việt Farm, mê êh pôa ai mơnhên tối tiah lâi ‘na têa kơdruâ, kơxô̆ liăn ki mơ’no rôe păn ƀă yă tê kơthung, pâu oăng hdrê nôkố tiah lâi? Tiô pôa, kuăn pơlê kal athế tơtrŏng ki klâi ‘na mâu kih thuât, tíu ki mơ’no tê ƀă kơchơ mơdró vâ mơnhông túa păn kố tiô hnoăng cheăng păn ki krá tơniăn to la ngiâ?

Pôa Nguyễn Tiến Lực: Pâu oăng yă ki hmâ tê dâng 500 rơpâu troh a 1 rơtuh, tâng kơthung, pâu ki hiăng ai têa kơdruâ mê yă kơnâ sap ing 1 troh 2 rơtuh liăn, tung mê, hiăng ai tŭm trối kơtâ, kăn oăng, têa kơdruâ, pêt, vâ ga tơ’lêi chiâng dâi klêi kơ’nâi rôe păn. Tiô tơdroăng ki păn tung kơthung ki hmâ păn tơkŭm tung kơdrum loăng plâi, lơ kơdrum reăng, tâng vâ tối rêm pâu mê châ xo dêi têa kơdruâ hên tâ ai péa xoh. Tâi tâng kơxô̆ têa kơdruâ mê tâng vâ riân ngăn châ sap ing tơdế lit troh a 0,8 lit rêm pâu môi hơnăm. Kố ôh tá xê iâ, laga, têa kơdruâ dêi xot klêa trĭng kố ga xú hŏm ki krê xêh, kơnâ. Pói tơngah kô gum pro pơxúa kân ăm mơngế ki păn tung la ngiâ.

-Hôm, mơnê kơ pôa!