A hên cheăm kong ngo kong pơlê Quảng Ngãi, plâi krui kơxái dế chiâng tơdroăng ki rah xo dêi hên rơpŏng kuăn pơlê tung mơnhông cheăng kâ. Klêi kơ’nâi dâng 4 – 5 khế pêt, krui kơxái pơxiâm krí, djâ ăm pêi lo liăn tung môi pơla. A cheăm Ia Chim, troăng pêi tơdjêp pơla pêt mơjiâng pơla kuăn pơlê ƀă khu tê mơdró dế po troăng pêi kâ nếo, chôa ‘lâng hlê plĕng ƀă troăng pêi cheăng kâ dêi kuăn pơlê.

Lối môi hơnăm veăng Tôh tơrŭm pêt plâi kâ Plei Sar, nâ Y Loát, ối a thôn Plei Sar, cheăm Ia Chim rơtế mâu ngế hiăng pơhlêh ing pêt mơjiâng kŭn chiâng tơrŭm pêt mơjiâng tiô pơkâ tơdjuôm. Mâu rơpŏng ăm khu tê mơdró mung tơnêi, tơdrêng amê veăng pêt, rak ngăn kơdrum krui kơxái ƀă chiâng kŏng nhân akố. Nâ Y Loát, thôn Plei Sar, cheăm Ia Chim tối ăm ‘nâi, kơnôm troăng pêi kố gum nâ ai cheăng pêi đi đo, pêi lo liăn tơniăn dâng 6 troh 7 rơtuh liăn rêm khế.

“Hdrối nah, á pêi kŭn, pêt tơprâ tơprŭng xua mê kuăn pơlê hlo ôh tá châ tơƀrê. Nôkố vêh tơdjêp vâ pêt krui kơxái, á hlo châ tơƀrê tâ, ai hên tơdroăng cheăng pêi ƀă tơniăn tâ. Pêi lo liăn rêm khế xuân hôm, tiah hmâ tơdâng 6 troh 7 rơtuh liăn’’.

Ing tơdroăng ki ai khât kố, khu râ kăn pơkuâ cheăm Ia Chim dế tơrŭm krá ƀă khu tê mơdró séa ngăn tơnêi ki vâ pêi, mơnhên troăng prôk la ngiâ kơpong pêt ƀă mơhnhôk kuăn pơlê veăng tơdjêp pêt mơjiâng. Nôkố lâp cheăm ai dâng 50 hectar plâi krui kơxái, tiô tối hdrối mơdêk tâk 70 hectar tung la ngiâ. Rơtế ƀă krui kơxái, cheăm xuân mơnhên troăng prôk la ngiâ pêt tơ’nôm sik, chôa ‘lâng mơjiâng kơpong pêt hên tơmeăm gum tung tơdroăng uâ bro.

Pôa Ka Rô Chinh, Phŏ Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Ia Chim, kong pơlê Quảng Ngãi tối ăm ‘nâi, tơdroăng po rơdâ ƀăng deăng châ tơmiât inhên ing tơdroăng tơnêi tơníu, ivá rak ngăn ƀă châ tơƀrê cheăng kâ dêi rêm khu loăng plâi.

“Đảng ủi cheăm Ia Chim hiăng ai pơkâ ‘na mơnhông pêi chiâk deăng kŏng ngê̆ rơxông nếo, tơkŭm a mâu loăng plâi ki xiâm vâ mơnhông cheăng kâ. Cheăm Ia Chim ai hên tơdroăng ki tơ’lêi hlâu ‘na tơnêi tơníu vâ pêt mơjiâng mâu loăng plâi ton hơnăm môi tiah kơxu, kơphế ƀă loăng plâi kâ. Nôkố, cheăm ai dâng 50 ha krui kơxái, tung la ngiâ ƀăng deăng kô tâk troh 70 hectar. Cheăm tơrŭm ƀă Kŏng ti Uâ bro tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng Sao Mai mơnhên troăng prôk la ngiâ kơpong pêt krui kơxái, sik tơtro, mơjiâng tíu tơmeăm vâ ăm hngêi kơmăi’’.

Ôh tá xê to a Ia Chim, hên cheăm a kong ngo kong pơlê Quảng Ngãi môi tiah Măng Deang, Ya Ly, Sơn Tây Thượng xuân dế mơjiâng mâu kơpong pêt ƀă hlối tơdjêp tê tơmeăm. Lâp kong pơlê Quảng Ngãi nôkố ai dâng 1.000 hectar plâi krui kơxái, châ pêt tiô troăng pêt tơmôi tê tung tơnêi pêt ôh tá châ tơƀrê hên lơ pêt tơvât tung mâu kơdrum loăng plâi ton hơnăm. Pêi lo tơdâng châ 45 – 50 tâ̆n/hectar.

Mơ’no liăn pro hngêi kơmăi uâ bro châ ngăn cho tơdroăng ki xiâm ki kal mơdêk mơnhông kơvâ plâi krui kơxái a Quảng Ngãi. Kŏng ti tơlo Liăn cheăng Uâ bro tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng Sao Mai hiăng mơjiâng hngêi kơmăi tung ƀăng deăng 5 hectar, ivá pêi pro 10.000 tâ̆n tơmeăm rêm hơnăm, tơdâng tơdroăng kal vâ 75.000 tâ̆n tơmeăm. Mâu tơmeăm ki xiâm mê cho têa ki tiê ki apoăng, plâi kâ tâ tung kơtuh hngíu. Khu tê mơdró xuân hriăn plĕng mơjiâng tơ’nôm mâu tơmeăm drô tâm ing plâi kâ, pơkeăng ƀă pêt mơjiâng mâu hdrê ƀă kŏng ngê̆ păn pêt mô.

Pôa Phan Văn Hồng, Kăn pơkuâ Deăng pêt mơjiâng tơmeăm, Kŏng ti Tơlo liăn Uâ bro tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng Sao Mai tối ăm ‘nâi: Tung hơnăm 2026, khu tê mơdró hiăng mơjiâng kơpong pêt tơdjêp lối 580 hectar, mê cho plâi krui kơxái ƀă sik, ƀă dâng 120 tíu ki rôe, khu tơrŭm cheăng ƀă rơpŏng kuăn pơlê veăng. Troh nôkố, tíu cheăng hiăng rôe dâng 22.000 tâ̆n krui kơxái, chêl ăm mơngế ki pêt lối 280 rơtal liăn.

Laga, kơxô̆ tơmeăm kố nếo tơxâng dâng 30% hngêi kơmăi kâi mơjiâng pro. Ki pá kân má môi nôkố cho xiâm tơmeăm tá hâi tơniăn. Ƀăng pêt utâi utá, troăng pêt mơjiâng dêi rêm rơpŏng iâ êt, pro pá tung pơkuâ ki dâi lĕm, tơkŭm tê rôe ƀă pơto. Tơdrêng amê, hngêi kơmăi kal tíu ki pơtroh đi đo, tơdâng tơ’mô ‘na ki dâi lĕm vâ rak tơdroăng pêt mơjiâng. Pôa Phan Văn Hồng, tối ăm ‘nâi tơ’nôm:

“Tíu ki kreăng nôkố ôh tá ối a kŏng ngê̆ uâ bro mê a tíu ki pơtroh tơmeăm. Hơnăm 2026, hngêi kơmăi rôe dâng 22.000 tâ̆n plâi krui kơxái, nếo bê dâng 30% tơdroăng mơjiâng pro. Kơpong pêt ối iâ êt, utâi utá xua mê pá vâ pơkuâ ki dâi lĕm dêi tơmeăm, tơdrêng amê kơxô̆ liăn chơ pơto mơhrê hên’’.

Ƀă kơmăi kơmok uâ pro, tơmeăm kal tŭm ‘na kơxô̆ tơniăn ki dâi lĕm, hâi khế pơtroh ƀă ivá ti tăng xiâm kối. Kố xuân cho tíu ki phá tơ-ê pơla pêt mơjiâng tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng tiô troăng rơpŏng ƀă pêt mơjiâng tơmeăm ƀă kơmăi kơmok uâ mơdiê. Xua mê, po rơdâ ƀăng pêt krui kơxái tá hâi tơdâng ƀă tơdroăng mơjiâng kơpong pêt tơxâng tơdroăng pơkâ kơmăi kơmok uâ mơdiê. Tâng ôh tá tơkŭm pêt mơjiâng tiô pơkâ ƀă mơjiâng troăng rôe tơniăn, ƀăng deăng ai tâk laga khu tê mơdró xuân ôh tá tŭm tơmeăm tiô pơcháu, ƀă kuăn pơlê pá vâ tơniăn tíu tê mơdró ton xŏn la ngiâ.