Tung mâu hâi mơ’nui hơnăm 2016, lăm pôu ngăn a thôn Têa Djê Krâm, cheăm Đak Rơnga, kơtăn ing tơdế tơring Đak Tô, kong pơlê Kon Tum, ai dâng 15 km, kô hlo tơdroăng pêi chiâk pêi deăng akố dế tơxup tơbriât păng ‘nâng. Kô hlo ai hên khu vâi droh rơtăm kơto rơxế honđa, rơxế tu tuh lăm troh dêi a chiâk deăng vâ krí xo i tâi mâu kơphế ki hiăng tum ối a tơkâng, lâk xo dêi mâu pôm loăng ki u ối a chiâk deăng [ă hía hế, vâ teăm hbrâ koh tơdah lo hơnăm nếo. A hơnăm nah, kơnôm ai troăng hơlâ to\ng kum dêi tơnêi têa tung ‘no liăn mơnhông mơdêk ‘na pêi chiâk pêi deăng, tơdroăng rêh ối, cheăng kâ dêi thôn pơlê [ă kơdo mơ-eăm mơnhông tơtêk dêi ing tơná kuăn pơlê, hên rơpo\ng hngêi tung thôn hiăng pêi lo hên kế tơmeăm, hiăng ai tơmeăm kâ, kế kơd^ng ‘măn, ai mâu rơpo\ng ki ‘nâ hiăng ai liăn ngân vâ mơjiâng hngêi trăng kân le\m rơdâ, krúa djế, ngiâ méa dêi thôn pơlê rế hía rế châ mơnhông mơdêk. Sôk ro xua tơdroăng rêh kâ ối hiăng châ tơniăn, nâ Y Liat, ối a pơlê Têa Djê Krâm tối ‘na tơdroăng hbrâ vâ koh tơdah rơnó hơngui dêi tơná tiah kố:

 ‘’Koh tơdah hơnăm nếo kố, rơpo\ng á hiăng hbrâ pế drôu xiâm, lăm tung kong tí tăng kêi kơchâi, môi tiah: hrốu, hmêng, kơchâi kơxu\n, lơleăng, priât kong, rơmôe rơpôe, kơchâi kong ki ê ki vâi krâ hmâ hnê djâ kâ sap ing nah. Tung pơla ối a hngêi mê rơpo\ng á xuân hiăng lu\m, kơxuô kơ-[ăn tơxông, kơ-[ăn tet … Tơdah lo hơnăm nếo vâi krâ nho\ng o ngin akố xuân châ khu kăn pơkuâ ngăn thôn tơku\m po a kuât dêi pơlê, rơkâu dêi pó ivá mo krăng. Klêi kơ’nâi lâp thôn xah hêi ro koh tơdah rơnó hơngui, mê mâu rơpo\ng xuân ai po tơdroăng xah hêi ro dêi a hngêi tơná, krếo vâi krâ-nho\ng o, hdroâng hdrê tơná lăm pôu, ôu kâ, sôk ro. Tiô túa tơlá dêi vâi krâ-nho\ng o hdroâng kuăn ngo Rơteăng akố mê rơpo\ng hngêi, hdroâng hdrê lăm pôu, rơkâu ivá dêi pó, rơkâu hơnăm nếo, mâu rơpo\ng hngêi pêi cheăng kâ châ mơhúa, châ hên báu phái, prá alâi, plâi pôm ai tơdroăng rêh ối phâi tơtô’’.

Pơlê Ngai Ngo\, cheăm Ia Hrung, tơring Ia Grai, kong pơlê Gia Lai tâng vâ tối, vâ chê tâi cho pơ’leăng mâ mơngế Jarai. Thăm mơnhông ‘na hiâm mơno ki djâ troăng ahdrối, Đoân droh rơtăm đi đo kơhnâ khât tung hnê mơhnhôk kuăn pơlê xúa khoa hok kih thuât tung pêi chiâk pêi deăng, rêh ối le\m tro ‘na châ xuân le\m tro ‘na mơhúa, ôh ti loi tơmâng, ôh ti pro tiô tơdroăng ki pơlông djâ dêi khu ngế ki ‘mêi. Ngoh Ksor Lơt, Kăn pơkuâ hnê ngăn Chi đoân pơlê Ngai Ngo\ ai tơpui tối tiah kố:

‘’Hbrâ vâ koh tơdah Têt Mâ khế, Chi đoân ngin hiăng kơpuih văng krúa le\m troăng pơlê, mâu hơlâ troăng pơla rêm hngêi trăng, plông troăng. Cho mơngế ki pro Kăn pơkuâ hnê ngăn Chi đoân, á hiăng mơhnhôk, tơku\m djâ mâu vâi droh rơtăm, hôp, tơpui tơno [ă mot cheăng tung khu Đoân vâ rơtế hnê tối, brôk dêi pó kơdo mơ-eăm pêi cheăng kâ mơjiâng pơlê cheăm rế hía rế châ tơtêk. Tung hơnăm 2017, hnoăng cheăng xiâm dêi Chi đoân cho rơtế [ă mâu khu râ, kơvâ cheăng a pơlê cheăm mơjiâng pơlê thăm rế krúa le\m, kro mơdro\ng tâ, veăng kum mơjiâng thôn pơlê rêh ối, pêi cheăng kâ tiô troăng nếo. Tơru\m cheăng [ă mâu khu râ, kơvâ cheăng, rơpo\ng hngêi hnê mơhnhôk khu droh rơtăm kơhnâ tung pêi cheăng kâ, mơnhông mơdêk pêi chiâk pêi klâng deăng, ôh tá ôu drôu pôu, tí tăng xah hêi pêi pro mâu tơdroăng ki ‘nhíu ‘nháu,  kal athế rêh ối, pêi cheăng to\ng kum ăm dêi rơpo\ng hngêi, on veăng tơná i krá tơniăn’’.

A cheăm Trang, môt to cheăm ki kơtiê xơpá má môi dêi tơring Đak Đoa, kong pơlê Gia Lai, vâi krâ-nho\ng o hdroâng Bơhnéa xuân dế hơniâp ro koh tơdah rơnó hơngui lo hơnăm nếo. Pôa An Gêl, krâ pơlê Ghe, cheăm Trang tối ăm ‘nâi, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê hiăng chôa ‘lâng châ tơniăn [ă mơnhông mơdêk, xua mê, hơnăm kố, vâi krâ-nho\ng o kâ Têt hơniâp ro tâ hơnăm nah. Pôa An Gêl tối:

‘’Tơdroăng rêh kâ ối dêi vâi krâ-nho\ng o tung pơlê Ghe ngin rế hía rế châ mơnhông mơdêk. Têt hiăng troh, tâi tâng rơpo\ng hngêi tung pơle Ghe ngin tơku\m po xah hêi Têt rơtế [ă lâp tơnêi têa. Drêng mot hơnăm nếo kố ah, á pói rơhêng vâ tâi tâng mâu hdroâng kuăn ngo tung lâp tơnêi têa pơrá tơku\m po kâ Têt hơniâp ro, la athế ‘nâi kơd^ng liăn ngân, kế tơmeăm. Hơnăm nếo, rơkâu tâi tâng vâi krâ-nho\ng o ối pơlê hơngế, pơlê achê mo le\m châ, pêi cheăng kâ trâm pon mơhúa, pêi lo hên kế tơmeăm, rế hía rế châ mơnhông tơtêk, mơjiâng pơlê cheăm hơniâp ro, sôk suâ’’.

Mot tung tơdroăng ki hơniâp ro, sôk suâ koh tơdah mot hơnăm nếo, mâu pơlê cheăm dêi hdroâng Rơđế a cheăm Êa Bông, Krông Ana, kong pơlê Dak Lak xuân dế tơbriât tơxup dêi pó pêi pro tâi tâng mâu tơdroăng cheăng a mơ’nui hơnăm ton vâ lo hơnăm nếo. Hơnăm nah, xua kong prâi pro ôh tá tơniăn mê tơdroăng ki pêt kơphế, mơdâ pêt báu, pêt prá alâi dêi kuăn pơlê a cheăm Êa Bông chiâng tro lu\p hên. Maluâ ti mê, kơnôm yă kơphế chía kơnâ tung mâu hâi mơ’nui hơnăm, mê hên rơpo\ng hngêi khoh châ pêi lo liăn chía hên vâ ai liăn rêh kâ ối [ă hbrâ tơnáu vâ koh tơdah lo hơnăm nếo. Pôa Y Them Hmok, [uôn Dham tối ăm ‘nâi:

‘’Á ‘nâi hơnăm kố cho hơnăm nếo tơdah Têt hơniâp ro, mê rơpo\ng ngin xuân hbrâ ăm hơnăm nếo koh tơdah Têt [ă kô pơchân tối kuăn cháu, hdroâng hdrê lăm troh hơniâp ro [ă rơpo\ng ngin vâ châ ‘nâi tơdroăng ki sôk ro tung hâi tơdah Têt. Tơdrêng amê, ngin xuân tơkui\m lăm pôu vâi krâ-nho\ng o, hdroâng hdrê tung pơlê cheăm vâ thăm mơnhông tơdroăng tơru\m tơrôa pơla rơpo\ng hngêi [ă hdroâng hdrê. Ngin pói tơngah tiah kố, mot tung hơnăm nếo 2017, kô trâm hên tơdroăng pon mơhúa tung tơdroăng cheăng kâ [ă pói rơhêng châ pêi lo hên kế tơmeăm malối, châ krí xo dêi kơphế, kơxu, báu prá alâi, plâi pôm’’.

Mâu hơnăm achê pơla kố, thôn Tân Hợp, cheăm Tân Thanh, tơring Lâm Hà, kong pơlê Lâm Đồng hiăng ai hên tơdroăng ki hơ’lêh. Ai hên mâu hngêi trăng ki châ mơjiâng kơnâ lối 1 rơtal liăn. Troăng prôk hiăng châ pro [ă chhá kơxu, [ê tông, hên rơpo\ng hngêi dêi hdroâng kuăn ngo akố hiăng ‘nâi po mâu hngêi mơdró tê mâu tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng, po mâu hngêi mơdró kế kâ, mâu hngêi mơdró kơphế [ă hía hế. Ai troăng prôk nếo, on tơhrik hiăng troh a pơlê cheăm, koh tơdah Têt hơnăm kố, vâi krâ-nkho\ng o ai hên tơdroăng ki hơniâp ro. Pôa Ha Song, Krâ pơlê tối ăm ‘nâi:

‘’Tung hâi tơdah Têt tiô khôi hmâ, vâi krâ-nho\ng o akố pơrá lăm pôu hêi, tơpui tơno, rơkâu Têt dêi pó. Vâi krâ-nho\ng o tơru\m, thăm mơnhông tơdroăng ki hơ-ui pâ dêi pó tung pơlê pơla. Mơnê Đảng, mơnê Tơnêi têa hiăng to\ng kum troh thôn 10 Tân Hợp ai troăng prôk, ai on tơhrik to\ng kum kuăn pơlê châ mơnhông mơdêk pêi cheăng kâ. Vâi krâ-nho\ng o koh tơdah Têt xuân athế ‘nâi kơd^ng, pôi tá mơhrê lối hên liăn ngân, mơ’nhê hên kế tơmeăm, rêm ngế xuân athế ‘nâi rak vế dêi ivá châ chăn, vâ kơ’nâi mê pơtối pêi cheăng rêm hâi mơnhông tơdroăng rêh kâ ối. Rơkâu vâi krâ-nho\ng o tung hơnăm nếo tơru\m dêi pó i hên tâ, ivá mo krăng, pêi cheăng kâ rế hía rế châ tơtêk’’.

Lăm troh a pơlê Sar Pa, cheăm Thuận An, tơring Dak Mil, kong pơlê Dak Nông, kô hlo ai vâ chê 400 rơpo\ng hdroâng kuăn ngo M’nông xuân hiăng krí dêi tâi mâu kơphế, ‘mâi rơnêu dêi troăng prôk, kơpuih văng, ‘mêng bro mâu hngêi trăng, rôe hbrâ mâu tơmeăm xúa vâ koh tơdah lo hơnăm nếo. Pôa Y Chôch Mlô, kăn pơlê Sar Pa, tối ăm ‘nâi: Tâng vâ riân rêm rơpo\ng hngêi akố pêi vâ iâ hlái ai 1 ha kơphế. Vâi krâ-nho\ng o hiăng ‘nâi xúa khoa hok kih thuât tung pêi chiâk pêi deăng, ‘mâi pêt mơjiâng kơphế ăm i ai plâi kơtóu hên tâ, kô mơ-eăm châ troh 3 ta#n pơ’leăng tung 1 ha. Tơdroăng rêh kâ ối rế hía rế châ tơtêk, vâi krâ-nho\ng o tơku\m po kâ Têt hơniâp ro, sôk suâ:

‘’Pơlê cheăm ngin tơku\m po tơdah rơnó hơngui, tơdah Têt dêi a hngêi tơchuâm pơlê, rơtế to\n chêng tôu koăng, ôu drôu xiâm, mơđah tơdroăng hơdruê xuâng koh hâk lo hơnăm nếo. {ă mâu rơpo\ng xuân tơku\m po kâ Têt, lăm pôu vâi krâ-nho\ng o tung hdroâng hdrê, rơkâu dêi pó ivá mo krăng, pêi cheăng kâ châ [lêi chiâng. Ngăn tiô kơ tơdroăng ki rêm rơpo\ng hngêi ai xêh, hngêi rơpo\ng ki chía ai tơmeăm khoăng kô po ôu kâ, sôk ro tung 1 troh 2 hâi, hngêi rơpo\ng ki chía pá ki vâ iâ hlái xuân athế ai kơ-[ăn ke\o vâ sôk ro, trâm tơpui tơno [ă nho\ng o, hdroâng hdrê vâi krâ nho\ng o tung pơlê’’.

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng