Kơtăn kố 42 hơnăm, hâi lơ 10/3/1975 hiăng ai tơdroăng xông tơplâ xâ a {uôn Ma Thuột. Kố cho roh xông tơplâ xâ ki má môi ăm roh tơplâ [â Tây Nguyên, kum tung roh tâi tâng xông tơplâ xâ a rơnó hơngui hơnăm 1975 tơleăng le\m tâi tâng peăng hdroh tơnêi têa, môi tuăn tơnêi têa. Kơ’nâi kố, ngin ai tối mâu tơdroăng xông tơplâ xâ roh mê nah ing rơkong hơ’muăn dêi mâu ngế ki veăng tung roh tơplâ xâ nah.

A 2 chôu 3 phut hâi lơ 10/3/1975 roh tơplâ xâ ó ‘nâng [â mâu tíu xiâm a {uôn Ma Thuột, đa\k kong, pơtối mê cho [o# [inh plâ a tơraih tơ-[ai Hòa Bình, hnôu ‘măn răng pháu a Mai Hắc Đế. 15 phut kơ’nâi mê, pơxiâm pe\ng mâu răng on [â Sư đoân 23 dêi lêng ngu\i.

Drêng tâng pe\ng hnêa, pe\ng răng on dêi mâu lêng đăk kong,  pơtôu dêi răng on, mê mâu đông lêng rơxế kom-[a [o# [inh hiăng lăm tơkâ têa kroăng Srêpok plâ khu lêng ngu\i. Mâu khu lêng plâ pơtăm troăng, râ ối tâ tá khu lêng ngu\i tung pơlê kong krâm {uôn Ma Thuột.

Troh 6 chôu kơxo hâi lơ 10/3, mâu lêng Tiêuh đoân 5, Trung đoân 95B tơkâ hluâ tơraih tơ-[ai L19, plâ pơkuâ hơlâ 6 troăng. 7 chôu 10 phut, khu mô đo#i pin lăm achê plâ khu lêng răng on xâ, kơpong rơxế kom-[a, plâ pa ro\ng tiêuh đoân 1 ngu\i. 11 chôu 30 phut mô đo#i pin plâ pơkuâ tiêuh khu 23 khu lêng thái pơkeăng [a\ Sư [o# ngu\i, pơkuâ kơpong 3 ki pơtâng tơbleăng tơdroăng kal, lăm tung dế đông khu lêng ngu\i tung pơlê kong krâm {uôn Ma Thuột; kơdê Kăn pơkuâ hnôu ‘măn răng Mai Hắc Đế, plâ pơkuâ mâu đông a }ư Êbur, }ư Dluê. A peăng hdroh, khu lêng pin plâ kơpong ki pêi mơ-éa, kơpong ki kum, kơpong ki rak ‘măn liăn, kơpong păn kuăn kiâ kong, kơpong hngêi pơkeăng cheăm dêi sih quan, pơlê kân Hòa Bình.

Pôa Tô Tấn Tài, hmâ tối cho Ama H’Oanh, kăn pơkuâ hnê ngăn  cheăng Đảng pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuôt, pâ dêi tơdroăng pro roh mê nah.

‘’Kơmăng a 9 chôu lơ 10/3, drêng ai pơkâ mê tung kố mô đo#i đăk ko\ng pe\ng hnêa a tơraih tơ-[ai, cho pe\ng răng on apoăng; pơxiâm răng pin pe\ng [â lêng ngu\i. Tung kong mê ai rơxế kom-[a pơxiâm xông prôk há vâ pơtối to\ng kum mô đo#i plâ ‘nhê mâu đông xâ ki kân’’.

Tung hâi lơ 10/3, khu lêng ngu\i ‘no 73 roh tơ-[ai plâ, pe\ng [â mơdât lêng pin, tơdrêng amê, pe\ng răng on, lêng xông tơplâ a ro\ng tơnêi há. Khu lêng pin pe\ng klêh 6 toăng tơ-[ai AD6 [a\ kơdê hên lêng vâi.

Hâi lơ 11/3, mô đo#i pin plâ hên tíu ki kal, tâi tâng khu lêng ngu\i ối tung pơlê kong krâm tơprâ tơpru\ng, lêng pin pơkuâ tâi tâng mâu đông, rup kăn pơkuâ kong pơlê Daklak [a\ đăi tă, sư đoân pho\ 23 ngu\i.

Hơ’muăn ‘na roh plâ [â a tơriah tơ-[ai Hòa Bình, pôa Phạm Chí Sâm – kăn kum cheăng séa ngăn Trung đoân 234 tối ăm ‘nâi:

‘’Pơtối xông tơplâ drêng mê a đông lêng tơplâ dêi khu lêng pe\ng răng on 57 ly, djâ a tơraih tơ-[ai Hòa Bình kơdê lêng vâi a rơvâ plêng, ôh tá ăm lêng vâi châ kơ’neh [om [â mô đo#i pin, tơdrêng amê pe\ng [â kơdê lêng vâi’’.

Hâi lơ 12/3, lêng pin plâ kơdê đông lêng 45 ngu\i, kơdê lêng vâi a }ư Bao, Đạt Lý, tơleăng le\m {uôn Hồ.

Hâi lơ 13/3, pin châ tơleăng le\m Châu Sơn, tơru\m [a\ mô đo#i xiâm, mô đo#i kong pơlê plâ pơkuâ tíu ối Lạc Thiện.

Drêng mô đo#i plâ pơkuâ pơlê kong krâm, mâu khu cheăng kal kí dêi kong pơlê xuân môi tiah mâu bêng tung kơpong, mơhnhôk kuăn pơlê tơniăn tuăn tơmiât, rơnêu on tơhrik, tăng têa ôu, pêi tơdroăng pơkuâ, mơjiâng Vi [an pơkuâ khu lêng a mâu tơring, cheăm, gâk kring tơniăn tơdroăng rêh ối ăm kuăn pơlê.

Hâi lơ 14/3, pin plâ paro\ng Trung đoân 53 kơpong tơraih tơ-[ai Hòa Bình [a\ tơleăng le\m {uôn Đôn.

Hâi lơ 17/3, lêng pin re\ng châ pro tơleăng le\m Phước An.

Hâi lơ 18/3, tơleăng le\m Cư Cúc, pơlê kong krâm Cheo Reo, kơdê kơ koan ngu\i pơkuâ kơpong Phú Bổn.

Xuân tung hâi lơ 18/3, Vi[an khu lêng pơkuâ pơlê kong krâm {uôn Ma Thuột châ mơjiâng, tơbleăng mâ a Đình Lạc Giao, xua đăi tă Y Blốc Êban pro kăn hnê ngăn.

Hâi lơ 19/3 troh lơ 21/3, khu lêng pin plâ pơkuâ Khánh Dương, pơtrui khu lêng vâi a kơpong kố, pro tơprâ tơpru\ng khu lêng to parasut 3 ngu\i, pơkuâ văng Phượng Hoàng, po troăng xông plâ a kong pơlê Khánh Hòa.

Klêi kơ’nâi châ tơleăng le\m pơlê kong krâm {uôn Ma Thuột, kong pơlê Daklak hiăng pơkuâ mâu tơring xúa khu lêng a tơring, cheăm mơhnhôk kuăn pơlê xông tơplâ kơdê khu lêng ‘mêi, ‘nhê kơnâng ki pro [a\ meăm, pơtrui rup mâu lêng ngu\i. Troh hâi lơ 28/3, Daklak hiăng châ tơleăng tâi tâng.

Tối ‘na pơkâ [a\ mâu tơdroăng ki kal chiâng châ [lêi trâng {uôn Ma Thuột, pôa Lê Chí Quyết, kăn pơkuâ hnê ngăn Đảng kong pơlê Daklak, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an khu lêng pơlê kong krâm {uôn Ma Thuột, tối ăm ‘nâi:

‘’Xiâm kối vâ châ [lêi trâng cho kho\m tơplâ, kho\m châ [lêi trâng, vâ châ pơkuâ [lêi trâng tâi tâng. Xiâm kối ki kal má môi, cho hiâm mơno, tơdroăng tơmiât kho\m [lêi trâng, loi tơngah tơdroăng pơkuâ hnê mơhno dêi Đảng, kho\m mơ-eăm dêi Đảng, [a\ ai tơmiât kho\m mơ-eăm châ [lêi trâng. Tơmiât tiah mê tơleăng mâu tơdroăng pá puât, kum châ [lêi trâng tung tơplâ xâ’’.

{lêi trâng {uôn Ma Thuột cho roh tơplâ, mơhno tơdroăng ki rơkê dêi khu mô đo#i pin ‘na túa tơplâ, ôh tá ‘nâi hdrối, hiăng rơkê tung tơplâ dêi mô đo#i pin, ‘na roh tơ’lêi tung tơplâ xâ nếo; pro tơ’lêi hlâu ăm roh tơplâ [a\ tơleăng le\m peăng hdroh mơjiâng tơnêi têa chiâng môi.

{lêi trâng {uôn Ma Thuột cho ing tơdroăng ki rơkê tơmiât dêi Khu xiâm kal kí, Khu lêng kơvâ cheăng Đảng tơnêi têa, hiăng mơnhên tơtro tơdroăng, tơtro roh [a\ tíu tơplâ, ai mơ-eăm, mơhnhôk [a\ mơnhông ki rơdêi ivá tâi tâng lâp tơnêi têa ‘na khu lêng khu ki kum paro\ng [a\ tơdroăng mơ-eăm dêi lâp khu lêng, lâp kuăn pơlê.

Pơtối mơnhông hnoăng cheăng ki ó rơdêi, khên tơnôu dêi kong pơlê Dak Lak, 42 hơnăm hiăng luâ, khu lêng dêi kong pơlê kố đi đo hriâm, pơtâp pêi pro rơkê kơhnâ hnoăng cheăng ki hiăng pơcháu. Ngế chêh hlá tơbeăng cheăng ‘na tơdroăng kố ai kơ-êng Đăi tă Nguyễn Xuân Thanh-Kăn pơkuâ ngăn Đảng Khu pơkuâ ngăn kong pơlê Dak Lak ‘na tơdroăng kố. Pó vâi krâ-nho\ng o kô tơmâng.

Pơtối mơnhông hnoăng cheăng ki ó rơdêi dêi Khu lêng kuăn pơlê Việt Nam Khên tơnôu xuân môi tiah hnoăng ki ô eăng hơngế dêi khu lêng kong pơlê tung hneăng [lêi trâng lơ 10 khế 3, hneăng tơplâ inâi Hồ Chí Minh roh nah, Đảng ủy, Khu kăn pơkuâ ngăn lêng kong pơlê Dak Lak hiăng mơnhên tối hnoăng cheăng xiâm tung rơxông nếo tiah lâi?

Đăi tă Nguyễn Xuân Thanh: Đảng ủy, Khu kăn pơkuâ ngăn lêng kong pơlê hiăng hlê ple\ng nhên troăng prôk ‘na cheăng lêng, tơdroăng kring vế tơnêi têa dêi Đảng, hnoăng cheăng dêi khu lêng [ă khu ai xúa pháu hơnêa, ‘nâi ple\ng hiâm mơno ki tí tăng hliăng pro dêi khu kơneăm, tí tăng pro hơ’lêh phá tơ-ê ‘na tơdroăng kring vế hnoăng pơkuâ ngăn, cheăng kal kí tung kong pơlê; kơhnâ khât tung veăng hnê tối ăm khu kăn pơkuâ ngăn kong pơlê mơ’no pêi pro [lêi chiâng hnoăng kring vế, gak ngăn tơnêi têa, malối ‘na ‘’Troăng prôk ki trâu hơngế kring vế tơnêi têa tung chal nếo nôkố’’, pơkuâ ngăn mơjiâng ki xiâm kring vế tâi tâng kuăn pơlê, pêi pro tơdrêng [ă tơdroăng hnê tối, pơcháu ăm tơná kuăn pơlê ki veăng kring vế krá tơniăn; thăm mơnhông hnoăng cheăng hbrâ kơchăng, hbrâ tơnáu tơplâ drô troăng tíu tơkăng kong [ă mâu tíu ki xiâm, thăm mơnhông mơdêk ki châ tơ-[rê ‘na tơru\m cheăng lêng, kring vế tơniăn [ă kong pơlê pú hmâ Mondulkiri, kong têa Kul; hbrâ tơplâ tơdroăng ki pro tơ’nhê dêi khu kơneăm. Tơdrêng amê, tơku\m mơdêi má môi tung hnê hriâm, pơtâng khe\n ‘na tơdroăng cheăng kring vế, gak ngăn ăm tâi tâng kuăn pơlê; mơjiâng mô đo#i kong pơlê ‘’hơ’lêh ki nếo, rơkê khât, khên tơnôu, chôa ‘lâng tiô chal nếo’’; mơjiâng khu lêng ki hbrâ tơnáu khên tơnôu, khu lêng kuăn pơlê krá rơdêi, lâp lu, ki loi tơngah rế hía rế cho khât, ai tu\m ivá pêi pro klêi dêi tu\m hnoăng cheăng drêng lơ ai tơdroăng ki xía vâ.

Ô pôa, pak^ng mâu tơdroăng ki hnê pơtâp, hbrâ tơnáu vâ tơplâ, khu lêng dêi kong pơlê Dak Lak ai to\ng kum, ngăn khât ‘na hnê mơhnhôk kuăn pơlê tiah lâi vâ veăng mơnhông pêi cheăng kâ, pêi lo kế tơmeăm, mơnhông ‘na rêh kâ ối a kong pơlê.

Đăi tă Nguyễn Xuân Thanh: Hnê tối [ă pêi pro tro ‘na hnoăng cheăng dêi khu lêng tung hnoăng cheăng ki nếo, mê khu lêng ki ai pháu hơnêa dêi kong pơlê pêi pro le\m tro tâ nếo cheăng hnê mơhnhôk, kring vế kuăn pơlê, mơjiâng tơdroăng tơru\m môi tuăn mơheăm chhá [ă pơla lêng-kuăn pơlê; thăm mơnhông ‘’hnê tối kuăn pơlê ‘nâi veăng kring vế’’krá tơniăn ing mâu pơlê cheăm. Tí tăng ‘nâi ple\ng ki châ tơ-[rê hnoăng cheăng mơnhông mơdêk pêi cheăng kâ-rêh ối pơlê pơla, kơhnâ khât tung pêi pro tơdroăng cheăng ‘’To\ng kum mâu ngế ki ai hnoăng’’, ‘’Khoh chiâng ai niân hơniâp hâi kố athế hơ-ui pâ mâu ngế ki ai hnoăng mơjiâng pro nah’’, hnê tối mơhnhôk kuăn pơlê rak vế, pêi pro tro rơkong hnê tối, troăng hơlâ dêi Đảng, túa pêi pro [ă Luât dêi tơnêi têa; veăng kum kuăn pơlê kơdroh kơklêa, xăm kơtiê, hbrâ mơdât, to\ng kum, to\ng veăng [ă ‘mâi mơnhông tơdroăng ki xía vâ xúa kong mêi têa kân lân lu [ă hía hé vâ đi đo tơxâng [ă hnoăng cheăng dêi đông lêng khên tơnôu dêi khu râng pháu hơnêa kring vế kuăn pơlê.

Hôm, mơnê kô pôa?

Quốc Học chêh

Nhat Lisa prế A Sa Ly tơplôu [ă tơbleăng