VOV4.Sêdang - Khế 7 hơnăm 2020, Tíu xah hêi tơnêi hmốu kong pơlê Dak Nông hiăng châ UNESCO mơnhên tối cho Tíu xah hêi tơnêi hmốu lâp plâi tơnêi. Tơdroăng kố, hiăng mơjiâng chiâng inâi, po môi troăng prôk ki nếo ăm kơvâ ôm hyô a kong pơlê kố mơnhông ó rơdêi. Rơnó hơngui nếo vêh pơtroh mâu tơdroăng ki hơ’leh nếo [ă Tíu xah hêi tơnêi hmối lâp plâi tơnêi UNESCO Dak Nông-Tíu ki loi tơngah tung la ngiâ.

Tung pơla kong tô, kong khía mơhot dêi rơnó mơdrăng Tây Nguyên, troăng mot ngi cheăm Dak Ha, tơring Dak Glong, kong pơlê Dak Nông, hlo krúa le\m kât. A ngiâ tíu kuăn pơlê rêh ối pơrá ai mâu kơthung ki ‘măn tâ xok pro [ă [ê tong, châ mơjiâng pro tiô mâu môi tiah xiâm loăng, kế tơmeăm ki vâi pro [ă kơpê [ă hên ki ê.

Pôa K’Trơi, ngế ki châ kuăn pơlê loi nhuo#m a pơlê Ting Wel Đăng, cheăm Dak Ha, ăm ‘nâi, rơtế [ă tơdroăng ki rak vế khôi túa le\m tro, tơdroăng ki rơkê ple\ng tung rak vế krúa le\m kong prâi tơnêi tíu hiăng châ kuăn pơlê tơtro\ng khât sap ing mơjiâng thôn pơlê nếo, malối cho sap ing mơjiâng tíu ki pơtê chêng a Tơnêi tíu xah hêi Dak Nông. Tung mê, pơlê Ting Wel Đăng cho tíu Pơlê cheăng teăn dêi hdroâng kuăn ngo M’nông. Pơlê ai lối 30 ngế ki rơkê cheăng ‘na teăn. Kơxo# ngế ‘nâi te\n hmôu xuân hên. Laga, bu drêng ai tơdroăng ki rơhêng vâ xúa lơ ai ngế ki pơkâ roê tơmeăm mê mâu ngế rơkê nếo teăn.

Pôa K’Trơi loi tơngah tơdroăng ki mơjiâng tíu xah hêi tơnêi tơníu a Dak Ha kô po troăng ăm mơnhông mơdêk cheăng kâ rêh ối nếo ăm vâi krâ nho\ng o:

‘’{ă ivá to\ng kum dêi tơnêi têa mê vâi krâ nho\ng o ngin xuân kơhnâ, mơeăm rak vế mơnhông tơdroăng cheăng khôi hmâ dêi tơná. Sap ing mê pro chiâng ai mâu kế tơmeăm ki le\m tê châ liăn ăm pơlê, cheăm’’.

On Nâm Kar

Ngoh K’Thuốt, Kăn [o# mố đo#i tro rong rêh ối pơlê pơla cheăm Dak Ha, ăm ‘nâi, cheăm ai 4 to tíu tung Tíu xah hêi tơnêi tơníu Dak Nông: mê cho pơlê cheăng teăn tơmeăm, pơlê cheăng te\n hmôu, tíu ki chiâng xo cao lanh, tíu ki chiâ xo bauxite. Tung túa pơkâ la ngiâ ah, kong pơlê Dak Nông kô tơku\m mâu tíu ki kố a pơlê cheăng cho pơlê Kon Hao vâ mơnhông chiâng môi tíu ki lăm hyô ngăn pơlê pơla.

Tiô ngoh K’Thuôt, hâk tơngăm [ă inâi tíu xah hêi tơnêi tơníu lâp plâi tơnêi Dak Nông, mơngế M’nông a Dak Ha hiăng hbrâ rơnáu hiâm mơno vâ hơ’leh pro pơlê ôm hyô.

‘’Vâi krâ nho\ng o klêi kơ’nâi châ mơnhên tơnêi tơníu xah hêi lâp plâi tơnêi mê tơnêi têa ai túa pơkâ pêi pro nhên vâ tí tăng mơdêk mâu tơdroăng ki kơnía tăng cheăng pêi ăm mâu ngế kal cheăng, mơnhông cheăng kâ kong pơlê. Ôh ti xê ai to mâu nge# nhân, mê ối ai hên mâu ngế ki tơru\m cheăng a kong pơlê xuân hiăng hriâm [ối tơdroăng cheăng khôi hmâ, rak vế khôi túa le\m tro hdroâng kuăn ngo, vâ châ veăng tung mâu tơdroăng ôm hyô ai tơ’nôm liăn pêi lo ăm rơpo\ng hngêi’’.

Kiâp hmốu ngo on a tơnêi tơníu xah hêi Dak Nông

Dak Hà cho môi tung 5 to tíu ki le\m ối tung tíu xah hêi lâp plâi tơnêi UNESCO Dak Nông châ kong pơlê rah xo ‘no liăn mơjiâng pro kế tơmeăm ôm hyô. Ki nhên gá: tíu kông Srêpok  (ki ton nah) a tơring }ư\ Jut; ngo on Nâm Kar [ă [ăng klâng kân rơdâ a k^ng ngo on ối tung tơring Krông Nô; ‘no liăn pro Tíu xiâm tối tơbleăng tơdroăng kal Tíu xah hêi tơnêi tơníu lâp plâi tơnêi UNESCO Dak Nông a kơpong 4 hơlâ troăng Cầu 20 a tơring Dak Song.

Tiô jâ Lê Thị Hồng An, Kăn pho\ pơkuâ Khu rak ngăn tíu xah hêi tơnêi tơníu lâp plâi tơnêi UNESCO Dak Nông tối, tơdroăng ki châ UNESCO mơnhên tối cho tơnêi tơníu xah hêi lâp plâi tơnêi a khế 7/2020 hiăng po troăng prôk ki nếo ăm kơvâ ôm hyô kong pơlê. Laga, vâ mơjiâng pêi pro châ tơ-[rê mâu tơdroăng pơkâ ôm hyô tro tiô pơkâ dêi UNESCO ôh ti xê tơ’lêi hlâu. Mâu tíu troh, tíu ai mâu kế tơmeăm kơnía git dêi tíu xah hêi tơnêi tơníu Dak Nông nôkố tá hâi pêi pro klêi.

Tung pơla ‘no liăn cheăng hdrối kố nah bu kum ăm tơdroăng séa ngăn rak vế [ă dế xúa. Tơdroăng ki mơnhông ôm hyô tơtro [ă tơdroăng rak vế tơnêi tơníu, rak vế khôi túa le\m tro kal ai kơxo# liăn ‘no hên, tung pơla Dak Nông cho môi kong pơlê ối ai hên tơdroăng ki xơpá, tơdroăng ki hlê ple\ng ‘na ôm hyô tá rơkê ple\ng khât.

Nôkố, khu rak ngăn tơnêi tơníu xah hêi lâp plâi tơnêi UNESCO Dak Nông hiăng mơjiâng tơdroăng tơkêa ‘’mơjiâng hngêi trăng, troăng klông [ă pêi cheăng dêi mâu tíu ôm hyô tơnêi tíu xah hêi’’; tung mê, tơtro\ng tung mâu tơdroăng, ôm hyô xah hêi, kế kâ kơhiâm dêi kong pơlê, kế tơmeăm ôm hyô [ă hên ki ê.

Jâ Lê Thị Hồng An tối tiah kố, rơhêng vâ tơ-[rê tung mơnhông ôm hyô tiô mâu tơdroăng pơkâ dêi UNESCO cho rak vế, mâu kế tơmeăm ki kơnía, kal ai tơdroăng ki veăng tơdjuôm dêi pơlê pơla mâu hdroâng kuăn ngo a kong pơlê.

‘’Tơnêi tơníu xah hêi Dak Nông châ khe\n inâi cho ‘’Tíu dêi mâu idrâp chuât’’, tung lâp plâi tơnêi mê ôh tá ai hên tíu xah hêi ki hên mâu khôi túa le\m tro môi tiah mê. Mê cho tơdroăng ki kơnía, ivá rơdêi dêi tơnêi tíu xah hêi Dak Nông. Xua mê, xuân rơhêng vâ tâi tâng mâu ngế a kố cho vâi krâ nho\ng o mâu hdroâng kuăn ngo kô rak vế mâu khôi túa le\m tro dêi tơná xua mê cho tơdroăng ki vâ mơdêk. Pro tiah lâi vâi krâ nho\ng o pin đi đo rak vế mâu kế tơmeăm ki ai hlâu vâ đi đo xo ah hmôi xuân ối châ khe\n cho Tíu dêi mâu idrâp, drêng veăng tung tơdroăng ôm hyô gá đi đo ai tơdroăng ki ôh tá môi tuăn [ă tơdroăng rak vế mâu kơnía ‘na mơhno túa le\m tro’’.

Inâi, tơnêi tơníu xah hêi lâp plâi tơnêi hiăng châ UNESCO mơnhên, cho ivá vâ ôm hyô Dak Nông mơ-eăm rơdêi. Tơdroăng kố hiăng châ Hneăng hôp khu kăn Đảng [o# kong pơlê Dak Nông rôh má 12 mơnhên ôm hyô cho môi tung 3 tíu ki xiâm dêi tơdroăng cheăng kâ, kal tối tơbleăng tro mâu kế tơmeăm ki hiăng ai hlâu, pơxúa vâ mơnhông re\ng, krá tơniăn; veăng kum mơ-eăm ăm Dak Nông chiâng kong pơlê ki chía xông tơtêk a hơnăm 2025 [ă kong pơlê ki mơnhông a hơnăm 2030 dêi kơpong Tây Nguyên.

Loi tơngah [ă ivá kho\m mơ-eăm dêi tá Đảng [o# khu kăn pơkuâ [ă tơdroăng ki môi tuăn dêi vâi krâ nho\ng o mâu hdroâng kuăn ngo, ôm hyô Dak Nông kô mơ-eăm hơ’leh tơná tung mâu rơnó hơngui nếo.

Minh Huệ chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng