VOV4.Sêdang - Klêi kơ’nâi mâu hâi phiu ro rơnó Hơngui, tơdah Têt Tân Sửu, vâi krâ Tây Nguyên hiăng thâ lo lăm pêi cheăng, [a\ pói tơngah môi hơnăm nếo pêi kâ châ tơ-[rê. Tơdroăng hâi kố, ngin ai chêh tối tơdroăng lo lăm pêi cheăng apoăng hơnăm a mâu pơlê Tây Nguyên.

*** Khu tơru\m cheăng teăn ếo pơtâk Tơng Bông châ mơjiâng sap ing hơnăm 2003. Nôkố, Khu tơru\m cheăng ai 45 ngế pơrá cho mơngế Rơđế, pêi lo liăn rêm hơnăm dâng 1,2 rơtal liăn. Pêi lo liăn rêm ngế tơru\m cheăng sap ing 3,2 – 3,5 rơtuh liăn rêm khế. Sap hơnăm 2020, Khu tơru\m cheăng hiăng mơjiâng kơpong ôm hyô pơlê pơla a [uôn Tơng Jú [a\ 3 hngêi trá xo\n Rơđế mơđah tơbleăng hên kế xah [a\ mâu tơmeăm xúa tung tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ. Rơtế amê, Khu tơru\m cheăng xuân tơru\m păn í, păn chu vâ mơjiâng troăng pêi ai tu\m tơmeăm vâ pêi tơdroăng ôm hyô [a\ kơchâi kâ krúa le\m tơniăn ivá. Tung roh Têt hơnăm kố, Khu tơru\m cheăng hiăng ai mâu tơdroăng pêi tơdah tơmối troh lăm ôm hêi [a\ châ hlo khôi túa le\m, kơchâi kâ Rơđế.

Jâ H Yam BKrông, Kăn pơkuâ Khu tơru\m cheăng tối ăm ‘nâi, klêi kơ’nâi mâu hâi pêi cheăng a hâi Têt, tâi tâng mâu ngế pêi cheăng dêi Khu tơru\m cheăng kô ai to lâi hâi pơtê vâ ivá rơdêi nếo ahdrối vâ mot mâu tơdroăng pêi cheăng nếo tung hơnăm 2021.

‘’Klêi kơ’nâi mâu hâi pơtê Têt mê Khu tơru\m cheăng pơxiâm mot rơnó pêi kâ ăm hơnăm nếo [a\ pói tơngah tu\m tơdroăng mơnhông mơdêk tơ’lêi hlâu tâ, tá tung tơdroăng mơjiâng mâu kế tơmeăm khoăng xuân môi tiah tung tơdroăng mơnhông mơdêk ôm hyô, tơdah tơmối. Á pói tơngah tung hơnăm kố, Khu tơru\m cheăng kô châ tơdah tơ’mô hên tơmối ôm hyô ing lâp lu troh lăm ôm hêi, ti tăng ple\ng vâ tơbleăng rơdâ tâ ‘na khôi túa le\m pin, ing mê, khôi túa teăn rơneăm, tơdroăng pêi kơchâi kâ kơhiâm troh hơdruê xuâng [a\ chêng koăng’’.

*** Rêm hơnăm, rêm roh apoăng hơnăm, rơnó Hơngui nếo, 21 to cheăm, bêng dêi pơlê kong kơdrâm Kon Tum mê hmâ tơku\m lo lăm pêi cheăng mơjiâng thôn pơlê nếo [ă kơpho# rơkê ple\ng. {ă lối 9 rơpâu ngế kuăn pơlê, ki hên cho hdroâng kuăn ngo Bơhnéa, rêh ối a 9 thôn, khu kăn pơkuâ cheăm Đăk Bla tơku\m ăm kuăn pơlê lo lăm pêi cheăng apoăng hơnăm. A tâi tâng mâu thôn pơrá ai kăn [o# cheăm chu troh hnê, rơtế pêi [ă kuăn pơlê mê hlo hơniâp ro khât. Rêm ngế pơrá hâk vâ pêi cheăng ôh tá pơrah pơla vâi hdrêng [ă vâi krâ, kơdrâi, kơnốu.

Nâ Y Hlẻo, kăn [o# pơkuâ ‘na tơnêi tơníu, chiâk deăng cheăm Đăk Bla lôi dêi ‘nêk dế po tơnêi, hơniâp ro tối:

‘’Hơnăm 2021, Vi [an hnê ngăn cheăm Đăk Bla hiăng mơjiâng túa pơkâ, tối tơbleăng troh mâu thôn ‘na tơdroăng pêi chiâk deăng, pêt pôm loăng, pêt báu, mơjiâng klâng kân rơdâ, mơjiâng tơdroăng rêh ối cheăng kâ rơpo\ng hngêi. Pak^ng mê, Vi [an hnê ngăn cheăm xuân tối tơbleăng troh thôn pơlê tơku\m mơgrúa le\m troăng prôk, pơlê, cheăm, rak vế kong prâi tơnêi tíu, hvât rak tro tíu pơkâ, vâ hbrâ mơdât pơreăng, rak vế ivá châ chăn vâ tâi tâng kuăn pơlê châ tơdah hơnăm hơniâp ro, tơniăn’’.

*** {a\ pơlê Yon Tok, cheăm Ia Glai, tơring }ư\ Sê, kong pơlê Gia Lai, rơtế [a\ tơdroăng pêi chiâk deăng cho ki xiâm, hên rơxông ối nếo tung pơlê, kơnôm mơ-eăm hriâm tâp xua mê, hiăng châ tơ-[rê [a\ mâu tơdroăng cheăng ki ê, ki má lối cho tơdroăng khăm pơlât, pơlât mơnăn, thái cô [a\ hía hé. Nâ Kpă H’Lik, kăn [o# pơkuâ ‘na pơ’leăng mâ mơngế a Hngêi pơkeăng cheăm Ia Glai tối ăm ‘nâi, mơhé pêi cheăng ki lâi, mê klêi kơ’nâi hneăng pơtê Têt, rêm ngế xuân rơtế vêh pêi cheăng.

Kpă H’Hlik tối ăm ‘nâi, [a\ tơdroăng cheăng dêi á, hdrối nah, á thế đi đo lăm lâp lu 11 pơlê tung cheăm vâ pơtâng tối, mê vâi krâ hmâ lăm chiâk deăng ôh tá ối a hngêi, xua mê thế prôk vêh hên xôh tơbrêi tơbrêh. Nôkố tơdroăng cheăng hiăng tơ’lêi hlâu tâ hên kơnôm vâi krâ hiăng hmâ [a\ tơdroăng tơbleăng tung phôn râng ko\ng:

‘’Klêi kơ’nâi Hngêi pơkeăng cheăm châ mơjiâng nếo, mâu ngế tamo châi troh kơdrâm tâ [a\ pơkeăng xuân ai tu\m tâ há, châi tamo rêm ngế troh khăm pơlât a hngêi pơkeăng cheăm tâi. Klêi kơ’nâi hneăng pơtê Têt á vêh pêi cheăng [a\ tơdroăng cheăng tiah hmâ. Mâu hâi pơtê mê hbrâ cheăng tung hngêi, pơtih hâi tơdrốu, hâi t^ng ôh tá pêi cheăng mê pêi tơdroăng cheăng tung hngêi tôh kơphế, pui nhâ klâng. Nôkố rơxông kơmăi komok 4.0 mơngế Jarai xuân ai phôn râng ko\ng, ngăn mâu tơmeăm ki lâi tơná hâk vâ, môi tiah ngăn um, ngăn tơdroăng kal vâ ‘nâi hên tơdroăng. Xua mê hiăng ple\ng hên ‘na rak ngăn ivá ngế nôu, vâi hdrêng, kuăn ‘ne\ng, tơdroăng châi mơngế kơdrâi pơrá ti tăng pơkeăng, rôe pơkeăng vâ pơlât’’.

Klêi kơ’nâi mâu hâi Têt tơku\m, hên vâi krâ a Tây Nguyên hiăng hbrâ lo lăm a klâng, chiâk deăng, pơxiâm môi rơnó pêi ki nếo. Mâu pú hmâ hơnăm ối nếo xuân hiăng vêh pêi cheăng [a\ pói tơngah châ tơ-[rê hên:

*** Drêng apoăng rơnó hơngui nếo, hơnăm ối nếo cheăm tơkăng kong Thuận An, tơring Dak Mil, kong pơlê Dak Nông kô lo lăm pêi cheăng tơbleăng hnoăng cheăng. Ngoh Y Arôn, kăn pho\ pơkuâ Đoân droh rơtăm Ko\ng san Hồ Chí Minh cheăm Thuận An ăm ‘nâi, hnoăng cheăng ki xiâm dêi rôh lo lăm pêi cheăng apoăng hơnăm kố cho tơru\m [ă Đông mố đo#i gâk tơkăng kong hbrâ mơdât pơreăng Covid-19, hbrâ mơdât tê mơdró tơmeăm ôh tá tro luât, pêt loăng ngiât a troăng thôn pơlê nếo. Kố cho tơdroăng pêi ki ai pơxúa koh tơdah Hneăng hôp Đảng tơniăn le\m.

’’Mot tung hơnăm nếo, Đoân droh rơtăm ngin pơkâ thế đoân viên droh rơtăm pêi cheăng vâ mơnhông cheăng kâ [ă hnê tối rak vế gâk kring, tơniăn. Malối, a hơnăm nếo pôi tá lăm prôk troh a tíu tơkăng kong ôh tá tro luât, pôi tá xúa mâu trếo pơtôu ki ôh tá tro luât, lơ trếo ma tu\i, [ă tê mơdró tơmeăm ôh tá tro luât a tíu tơkăng kong. Xuân tung rôh apoăng rơnó hơngui, ngin tơru\m [ă Măt tra#n cheăm pêt loăng ngiâ. Ki nhên gá, ngin hiăng rah xo troăng thôn pơlê nếo lối 1km vâ pêt loăng. Kố xuân cho loăng ki pêt koh tơdah hneăng hôp Đảng [ă tơdah hơnăm nếo’’.

*** Pôa Y Wé Ktla (hmâ tối cho pôa Ngân), ối a [uôn Gram A, cheăm }ư Bao, pơlê kong krâm {uôn Hồ, kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi, hơnăm kố nah mê tơdroăng cheăng kâ xuân bê kâ. Tơdroăng cheăng xiâm dêi on veăng pôa Y Wé cho rak ngăn [a\ kúa chhá kơxu, mâu kuăn ‘ne\ng mê pêt [a\ rak ngăn kơphế. {a\ 4 ha kơxu dế kúa xo chá, rêm khế on veăng pôa pêi lo châ sap ing 6 – 8 rơtuh liăn. Rơtế [a\ rơpo\ng xuân pêi 6 sao klâng pêi 2 rơnó, rêm hơnăm pêi châ 7 ta#n báu.

Pôa Y Wé ai 6 ngế kuăn, pơrá hiăng xo on veăng a mâu pơlê ki ê tung kong pơlê. Hơnăm hiăng tâi Têt hiăng troh, mâu kuăn cháu pơrá mơdoh chôu vêh hngêi nôu pâ rơkâu Têt [a\ tơku\m dêi pó tơdah hơnăm nếo.

Kố cho tơdroăng ki pro pôa phiu ro. Pôa Y Wé tối, drêng mâu kuăn cháu vêh lăm pôu, rơtế [a\ tơdroăng phiu ro tơdah Têt, pôa xuân ôh tá piu lôi pơchân dêi kuăn muăn mơ-eăm pêi kâ, tơpui tối kuăn ‘ne\ng mơ-eăm hriâm tâp:

‘’Nôkố pin thế tơmiât ngăn tiah lâi la ngiâ kô pêi ki klâi vâ tơdroăng cheăng kâ rơpo\ng pơtối mơnhông mơdêk, mơ-eăm pêi kâ châ tơ-[rê. Môi tiah klêi kâ têt mê pơxiâm xé mơdâ báu, pêt báu. Klêi kơ’nâi klêi pêi klâng mê pơtối kúa chhá kơxu, pơxiâm kúa apoăng, hơ’leh troăng kúa, ‘măn mơngeăn dâ têa kơxu. Troh khế 4, pơxiâm mot rơnó kúa chá păng ‘nâng tung hơnăm mê pơtối lăm kúa chhá kơxu’’.

*** Nâ H’Doa Ksơr, [uôn Yun, a cheăm Dliê Ya, tơring Krông Năng, kong pơlê Dak Lak, hngế dêi hngêi lối 10 hơnăm kố, xua pro ko\ng nhân a tíu hngế. Mâu hâi Têt vêh nâ rơtế dêi [ă rơpo\ng vêh dêi ngi pơlê [ă tơdroăng ki hơniâp ro. Hơnăm nếo, rơhêng vâ châ trâm mâu tơdroăng ki tơniăn le\m troh [ă rơpo\ng hngêi [ă klêi kơ’nâi mâu hâi Têt, on veăng nâ hbrâ vâ vêh pêi cheăng pro ko\ng nhân dêi tơná.

‘’Hâi Têt ngin vêh [ă pơlê, cheăm, rơpo\ng hngêi rơtế tơpui tơno ‘na môi hơnăm hiăng tơkâ luâ ôh tá châ trâm dêi rơpó. Tơdroăng rêh ối trâm hên xơpá la ngin đi đo mơ-eăm tơkâ luâ. Têt hiăng Têt, on veăng á vêh Đồng Nai tíu ki má pêi cheăng vâ pơtối dêi tơdroăng cheăng vâ rak ngăn ăm dêi rơpo\ng, kuăn ‘ne\ng hriâm tâp. Hơnăm nếo rơhêng vâ tâi tâng pin ivá rơdêi [ă hơniâp ro’’.

*** H’Nưn Mlô, (jâ Rak 58 hơnăm) ối a pơlê Trưng, bêng An Lạc, pơlê kong krâm Buôn Hồ, kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi, nah tung mâu hâi apoăng hơnăm nếo klêi kơ’nâi hiăng pôe xo tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng kô ôu kâ plâ khế, xối pleăng kơno têa. Nôkố kuăn pơlê hiăng ‘nâi mơnhông cheăng kâ pêt loăng plâi ton hâi, xua mê klêi kơ’nâi mâu hâi phiu ro Têt vâi krâ xuân rơtế lo rak ngăn ăm loăng plâi.

‘’Vâi krâ pơlê pin nôkố ‘nâi pêt loăng plâi ton hâi môi tiah kơxu, kơphế. Klêi kơ’nâi phiu ro Têt, vâi krâ ối mơdoh chôu rak ngăn klâng chiâk. Tôh kơphế, pôe tơkâng ki ho\n, ai klâng mê rak ngăn klâng chiâk deăng tơná. Pói tơngah môi hơnăm nếo pêi lo châ hên’’.

*** Pôa A ‘Mek, a [uôn Ea Mao, cheăm Ea Yiêng, tơring Krông Pa], kong pơlê Dak Lak rơtế dêi [ă rơpo\ng hngêi tơku\m lo lăm pêi cheăng pơxiâm ăm kơ’nâi rơnó hơngui. Pôa A ‘Mek rơhêng vâ, tung hơnăm nếo Tân Sửu 2021 rêm ngế tung rơpo\ng hngêi ivá rơdêi, kro mơdro\ng, loăng pêt ai plâi kơtốu hên; vâi krâ nho\ng o tung pơlê, cheăm rêh ối tơdjuôm hơniâp ro, rơtế [ă dêi rơpó tơru\m pêi cheăng kâ mơnhông mơdêk mơjiâng pơlê, cheăm tơnêi têa.

"Klêi kơ’nâi mâu hai pơtê Têt mê rơpo\ng hngêi á lo lăm chiâk deăng. Drêng kố, ngin tôh kơphế [ă rơvât phon ăm kơphế, klêi mê, poê tơkâng [ă po nhâ a kơdrum loăng nhe\n, rak ngăn to lâi sao klâng báu. Hơnăm kố, á rơhêng vâ kơphế, báu ai plâi hên, loăng nhe\n xông kân le\m. Pak^ng mê, á xuân rơhêng vâ vâi krâ nho\ng o tung pơlê kơhnâ pêi cheăng kâ, pêi pro tro tiô troăng pơkâ dêi Đảng, luât dêi Tơnêi têa. Rơhêng vâ tơnêi têa rế hía rế mơnhông tơtêk’’.

*** Pôa Y Thành, krâ pơlê, ối a pơlê Kdung, cheăm Hra, tơring ‘Mang Yang, kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi, tung hơnăm nếo 2021, kuăn pơlê tung pơlê pôa châ tơnêi têa to\ng kum hdrê báu nếo pêi lo châ hên vâ pêt rơnó xeăng tô. {a\ cho krâ pơlê, ngế ki loi tơngah, pôa kô mơhnhôk vâi krâ kơhnâ pêi cheăng kâ vâ rơtế dêi pó kơdroh rơpo\ng kơtiê, mơjiâng thôn pơlê nếo a pơlê xiâm. Pôa Y Thành, krâ pơlê tối:

‘’Mot apoăng hơnăm kố, vâi krâ kuăn pơlê ngin pơxiâm mot rơnó Xeăng Tô, kuăn pơlê phiu ro, hâk tơngăm pêi cheăng, rêm ngế mơ-eăm pơchoh pong klâng hbrâ vâ xé báu. ‘Na hdrê báu mê châ Đảng, Tơnêi têa to\ng kum, xing xoăng ăm tu\m, báu klâng ngiât le\m, kuăn pơlê ngin mơnê Đảng, Tơnêi têa hnê mơhno troăng pêi kâ [a\ to\ng kum ăm vâi krâ hdrê báu nếo, pêi lo châ hên vâ kum ăm rêm ngế, rêm toăng hngêi ai tơdroăng rêh ối phâi hơtô, ai tu\m tơmeăm khoăng’’.

*** Klêi kơ’nâi mâu hâi pơtê tơdah têt khôi hmâ Tân Sửu 2021, kơxo kố, mâu ngế tung rơpo\ng pôa A Rô (hdroâng kuăn ngo Rơteăng) a thôn Đăk Viên, cheăm Tê Xăng, tơring Tu Mrông, kong pơlê Kon Tum tơku\m lo lăm pêi cheăng apoăng hơnăm nếo. Pôa A Rô ăm ‘nâi, tung hơnăm Tân Sửu 2021, pôa rơhêng vâ kong prâi tơniăn le\m, pơreăng châ hbrâ mơdât, loăng pêt [ă mơnăn păn xông kân le\m pro ai pơxúa ăm cheăng kâ; mâu ngế tung rơpo\ng hngêi [ă vâi krâ nho\ng o, pơlê, cheăm ivá rơdêi, tơru\m.

"Klêi kơ’nâi to lâi hâi kâ Têt, rêm ngế, rêm rơpo\ng tung pơlê pơrá tơku\m lo lăm pêi cheăng môi tiah pui nhâ báu, prá alâi, pêt pôm loăng ki chhâ [ă hên ki ê, loi tơngah rơnó nếo kô châ pêi lo hên tơmeăm, kơlo pêi lo liăn kô chía hên tâ. Pak^ng mê, vâi krâ nho\ng o thôn, pơlê pơtối mơnhông cheăng kâ xut tah hrâ mơnguâ kơtiê, mơ-eăm pro kro mơdro\ng môi tiah nho\ng o Xuăn. Vâi krâ nho\ng o athế hnê dêi kuăn ‘ne\ng hriâm tâp chiâng kuăn mơngế ki le\m, droh rơtăm athế kơhnâ, ‘nâi pêi cheăng kum rơpo\ng hngêi pôi tá tro kơklêa; rêm rơpo\ng pêi tro hnoăng cheăng mơgrúa le\m tíu ối, troăng prôk mot tung pơlê, cheăm; păn mơnăn mơnoâ, í peâp. Malối, vâi krâ nho\ng o tung pơlê athế mơdêk hiâm mơno tơru\m, to\ng kum dêi rơpó, rơtế [ă dêi rơpó mơjiâng pơlê, cheăm kro mơdro\ng’’.

A Sa Ly – Katarina Nga tơplôu [a\ tơbleăng