VOV4.Sêdang - Hơnăm Canh Tý 2020 kố nah, tung lâp tơnêi pin trâm hên xahpá, pơloăng mơnúa kuăn pơlê mâu hdrôang kuăn ngo Tây Nguyên rơtế [ă kuăn pơlê tung lâp tơnêi têa pói tơngah a hơnăm nếo Tân Sửu 2021 ai hên tơdroăng ki nếo, rêm ngế, rêm rơpo\ng hngêi xuân châ pêi cheăng tơ-[rê luâ tâ nếo, pơreăng Covid-19 kô kâi châ mơdât, pơlê pơla thăm mơnhông tơ-[rê, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê phâi tơtô.

Pin rơtế lăm troh a mâu pơlê dêi Tây Nguyên, tí tăng ‘nâi ple\ng tơdroăng phiu ro hbrâ tơdah hơnăm nếo [ă mâu tơdroăng cheăng pêi dêi mâu khu kăn, khu grup a pơlê cheăm tơmâng to\ng kum Têt ăm kuăn pơlê a kơpong Tây Nguyên vâ ai hâi Têt tơtô, hơniâp ro, tơniăn le\m.

*** kố, tơdroăng phiu ro Têt Tân Sửu hơnăm 2021 hiăng vâ chê troh, tơgôu péa tơrêm rơpo\ng hngêi kuăn pơlê a pơlê Kon Chêng, cheăm Măng Cành, tơring Kon Plông, kong pơlê Kon Tum. Troh ulâi tung pơlê xuân hlo troăng [ê tong châ kuăn pơlê kơpuih văng krúa le\m. Tơrêm hngêi, tơrêm ngế xuân thâ pê klêi mâu tơdroăng cheăng pêi ki u ối tung hơnăm ton vâ hmăng tơkôm tơngah ing chôu phut ki t^ng a pơla tâi hơnăm ton vâ mot hơnăm nếo.

Pôa A Nuông hâk tơngăm ăm ‘nâi, pơlê ai 84 rơpo\ng [ă lối 380 pơ’leăng mâ mơngế cho Rơteăng. Hơnăm 2020 mơhé yă kơphế, loăng ‘mốu rơpâ yă la ing tơdroăng mơ-eăm pêi cheăng kâ, hlối ‘nâi pêt tơ’nôm loăng pơkeăng mê Têt hơnăm kố hngêi ki lâi tung pơla xuân châ phâi tơtô. Pôa [ă kuăn pơlê tung pơlê ai hên tơdroăng ki hâk ro [ă khên pêi hên tơdroăng ki le\m kô troh tung hơnăm kơpôu mêa:

“Pơla hdrối kố nah, yă tê kơphế a cheăm Măng Cành rơpâ, mơhé ti mê kuăn pơlê akố ôh tá lao tuăn  xuân ối mơ-eăm rak ngăn dêi kơphế, rak ngăn dêi báu ăm xông dâi le\m tơngah tung hơnăm nếo kô châ tơ-[rê hên tâ. Hơnăm nah, hen rơpo\ng hngêi hiăng po rơdâ dêi deăng pêt kơphế vâ mơnhông cheăng kâ, tung pơla hdrối Têt, tung thôn Kon Chêng [ă mâu rơpo\ng pêt loăng kơphế, sâm Đương quy, sâm kơxái hiăng châ xo môi chât, péa chât rơtuh liăn, xuân ai rơpo\ng hngêi ki ‘nâ pêi châ tơheăm chât, tơchên chât rơtuh liăn, ngăn tiô kơ loăng plâi lơ ôh.

{ă hnoăng cheăng dêi krâ pơlê, á rơkâu tâi tâng vâi krâ nho\ng o, rêm rơpo\ng hngêi tung hơnăm thế mơ-eăm pêi cheăng vâ châ tơ-[rê, kô châ xo hên tâ hơnăm ton, tơdroăng hriâm tâp dêi mâu kuăn ‘ne\ng xuân thế tơmâng khât [ă mơdêk hên tâ. Rơkâu tâi tâng vâi krâ nho\ng o tung hơnăm nếo trâm tơdroăng hơniâp ro’’.

*** Phiu ro Têt, rơpo\ng Rơteăng ki lâi a kong pơlê Kon Tum xuân mơdoh hên chôu hbrâ mâu tơmeăm kâ tiô khôi vâi krâ nah. Hngêi ki lâi xuân rôe kế kâ, tơmeăm kâ ki kal vâ kơchâi kơhiâm tâ. Rơtế [a\ hên kơchâi kâ tung rơpo\ng pêt dêi, vâi krâ ối ti tăng mâu kơchâi drêh ki hâk vâ huăn tung kong, môi tiah kơchâi kơxu\n, hơpôe, mâu kơchâi chôu [a\ hía hé. Môi tiah mê, pak^ng hơ’nêh chu, hơ’nêh ro, í ki hiăng ai hlâu, vâi krâ ối mơ-eăm pêi kơtro kơnái, ti tăng ká têa plông vâ pế pơchên kơchâi kâ tiô khôi hmâ. Ngoh A Trà, pơlê Vi Glơng, cheăm Hiếu, tơring Kon Plông tối ‘na tơdroăng tơdah Têt dêi vâi krâ-nho\ng o:

‘’Hbrâ tơdah phiu ro hơnăm nếo, kuăn pơlê tung pơlê hmâ pế drôu xiâm, mâu rơpo\ng ki chía hôm pế drôu [a\ tơxông vâ ôu kâ phiu ro. Mâu hâi leh mê, ôh tá păng lôi hơ’neh chu, hơ’nêh í [a\ mâu [a\ mâu kơchâi châ krê ing chiâk deăng, ti tăng tung kong. Nôkố mâu ngế krâ, mâu ngế nge# nhân xuân dế tơku\m hnê droh rơtăm to\n chêng tơgôu koăng, hơdruê xuâng vâ hbrâ leh tơdah hơnăm nếo’’.

*** Drêng tơdroăng phiu ro Têt troh lâp lu pơlê pơla a kơpong Tây nguyên, vâi krâ nho\ng o kuăn ngo Rơđế a cheăm Ea Tiêu, tơring C|ư\ Kui`, kong pơlê Dak Lak xuân rôe xêh mâu loăng ki pro rơnuâ, pơro hngêi trăng [ă mâu kơ’lo reăng ki kân vâ ăm le\m tơ’nôm dêi hngêi trăng tung mâu hâi Têt tiô khôi hmâ dêi hdroâng mơngế. Y Tuấn Niê, ối a pơlê Êbu\ng, cheăm Ea Tiêu, tơring C|ư Kui`, kong pơlê Dak Lak tối:

‘’Hơnăm kố, kơphế hrá krí tâ hơnăm nah, kong mêi hên pá ‘na tơdroăng têng kơphế. Mơhé rơpo\ng hngêi á xuân mơ-eăm têng khăng, djâ lăm tê [ă xuân hbrâ môi iâ ăm dêi rơpo\ng hngêi vâ xah ro Têt môi tiah mâu rơpo\ng ki ê. Rơpo\ng hngêi xuân kơpuih văng dêi hngêi trăng, tơdrêng [ă kuăn pơlê tung pơlê veăng po nhâ văng troăng prôk [ă rôe mâu tơmeăm ki kal vâ xúa tung mâu hâi Têt [ă púi vâ mâu tơdroăng ki le\m ro má môi tung hơnăm nếo’’.

*** Pôa Ralan Keng (Kot mâ 1954, ối a tôh 6, bêng Sông Bờ, pơlê krâm Ayun Pa) mê tối ăm ‘nâi, rơpo\ng pôa dế mơ-eăm re\ng pêi klêi klâng chiâk, mơgrúa văng hngêi trăng vâ tơdah hơnăm nếo. Pôa Keng xuân hbrâ hên kơchâi kâ vâ tơdah tơmối [a\ nho\ng o. Pôa Keng tối ăm ‘nâi:

‘’Rơpo\ng pêt báu châ péa rơnó [a\ re\ng ko kơtếo vâ rơnuâ hngêi trăng le\m, troăng kân krúa le\m, ôh tá hvâng xok hmâng vâ a bo hngêi. Tơdah hơnăm nếo, rơpo\ng hbrâ kơ-[a\n tek, pế drôu xiâm dâng 20 xiâm drôu. Hơnăm ton hiăng vâ chê tâi, tu\m tơdroăng ki ôh tá mơhúa hvâng tah lôi tâi tâng, rak mâu tơdroăng ki le\m má môi [a\ tơdah hơnăm nếo pói tơngah tu\m tơdroăng le\m, rơkâu xối xeăng troh tah mâu tơdroăng ki ôh tá le\m, mơgrúa hngêi trăng, kơpuih văng thôn kơtâu krúa le\m kô tơdah mot hơnăm nếo phiu ro’’.

Vâ tơdah môi rơnó Têt ai tu\m tơmeăm khoăng phâi tơtô, tơniăn mâu khu tơru\m cheăng kơ koan, khu râ rơtế mâu kăn pơkuâ a mâu kong pơlê Tây Nguyên hiăng rơtế dêi pó to\ng kum tơmeăm Têt ăm kuăn pơlê kơtiê ki tro tơdjâk xua kong prâi pro, pơrea\ng tơdah hâi Têt tơtô, hơniâp le\m”.

*** Cheăm Kon Gang, tơring Đăk Đoa, kong pơlê Gia Lai ai troh 98% kuăn ngo ki rơkê cho mơngế Bơhnéa. Pơtối rak vế tơdroăng droh rơtăm đi đo mơ-eăm mơhnhôk kuăn pơlê xúa khoa hok kih thuât tung pêi cheăng kâ, rêh ối le\m tro ‘na châ [ă ‘na mơhúa, ôh tá tơmâng loi khu ‘mêi pơlông djâ. Ngoh Hí, Kăn hnê ngăn Đoân droh rơtăm cheăm Kon Gang, tối:

‘’Hbrâ tơdah Têt tiô khôi hmâ, khu đoân dêi cheăm ngin kơpuih văng troăng plông. Cho kăn hnê ngăn Đoân droh rơtăm dêi cheăm, a mơhnhôk, tơku\m mâu droh rơtăm veăng hôp [ă mot tung khu tơru\m cheăng đoân vâ rơtế tối ăm dêi rơpó túa pêi cheăng kâ, mơnhông dêi pơlê pơla.

Tung hơnăm 2021, tơdroăng pơkâ dêi Đoân cho rơtế [ă mâu khu râ kơvâ cheăng a kong pơlê mơjiâng pơlê le\m ro tâ, veăng mơnhông thôn pơlê nếo. Tơru\m [ă khu grup, rơpo\ng hngêi hnê tối ăm mâu droh rơtăm thế kơhnâ pêi cheăng kâ, mơnhông cheăng kâ, pá puât pôi tá hơ’nêng khéa, niân hơniâp pôi tá pơkrip, hlo vâi ai ki lâi vâ ai tiah mê há, thế rêh ối le\m ‘nâi hơ ui pâ, to\ng kum dêi rơpó tung rơpo\ng hngêi’’.

*** Têt hơnăm nếo hiăng vâ chê troh, rơtế [a\ lâp tơnêi têa, khu râ kăn pơkuâ mâu râ tung kong pơlê Gia Lai xuân dế mơ-eăm pêi pro mâu troăng to\ng kum tơmeăm Têt ăm kuăn pơlê. Ngoh Đinh Guin, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm KDang, tơring Đăk Đoa, kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi, cheăm hiăng to\ng kum mâu pơlê hdroâng kuăn ngo 5 rơtuh liăn/môi pơlê vâ kuăn pơlê tơku\m po xah ôm hêi koh tơdah Têt. Tơdrêng amê, cheăm xuân hiăng tơku\m séa ngăn a tâi tâng mâu pơlê vâ to\ng kum kuăn pơlê kơtiê, rơpo\ng pá puât kâ Têt [a\ troăng tơmiât pêi dêi cheăm mơ-eăm ăm kuăn pơlê ki lâi xuân châ kâ Têt:

‘’Têt hơnăm 2021 kố Đảng uỷ, Vi [an mơhnhôk kuăn pơlê thôn pơlê tơdah Têt phiu ro, kơd^ng [a\ tơniăn. Pak^ng troăng hơlâ dêi Tơnêi têa mê cheăm ngin xuân xo liăn ngân dêi cheăm vâ rôe kơxuô tơmeăm khoăng ăm rơpo\ng pá puât tâ mê lôi ăm vâi châ kâ Têt môi tiah rêm rơpo\ng ki ê tung cheăm.

Pak^ng mâu ngế ki ai tuăn mơno to\ng kum 120 kơxuô, rêm kơxuô 400 rơpâu liăn [a\ Trung đoân 28, Kuân đoân 3 to\ng kum 12 hnoăng, rêm kơxuô 300 rơpâu liăn vâ rôe kơxuô tơmeăm khoăng diâp ăm rơpo\ng pá puât, ôh tá ai kuăn ‘ne\ng rak ngăn. Pơkâ xiâm ki cheăm pơkâ mơ’no mê cho, rêm toăng hngêi tung cheăm KDang pơrá kâ Têt phiu ro, kum tâi tâng rơpo\ng kuăn pơlê châ tơdah Têt’’.

*** Hơnăm 2020 kố nah, ối chôu pâ hên tung tuăn ‘na mâu rôh pơreăng tâ tú, khía mơhot kân pro têa lân lu a kơpong Tơdế tơnêi têa [ă Tây Nguyên, mâu kuăn pơlê đi đo loi nhoăm [ă tơdroăng pơkuâ hnê dêi Đảng [ă Tơnêi têa. Tung tơdroăng pơkâ hbrâ mơdât pơreăng [ă mơnhông tơ-[rê ‘na cheăng kâ. Tơdrêng [ă lâp tơnêi têa tơdah môi hơnăm nếo [ă tơdroăng tơngah ki le\m ro, kuăn pơlê a cheăm Ea Tul, tơring C|ư Mgar, kong pơlê Dak Lak dế hâk ro, tơvâ tơvân tơdroăng cheăng vâ koh tơdah Têt Lo hơnăm nếo Tân Sửu hơnăm 2021. Jâ H’Mak Niê (ối tối cho jâ Sion), pơlê Pơr, cheăm Ea Tul, tơring C|ư Mgar, kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi:

‘’Mơhé hơnăm kố nah tơdroăng cheăng kâ tơdjâk iâ ing pơreăng, kong prâi kuăn pơlê tung pơlê đi đo môi tuăn vâ tơdah Têt, tơngah môi hơnăm nếo trâm tơdroăng mơhúa tâ. Hbrâ tơdah têt xuân môi tiah mâu nho\ng o hdroâng kuăn ngo ki ê ngin rôe kơ-[ăn ke\o, kơxu kơ-[ăn tơxông [ă rơnuâ bro le\m hngêi trăng vâ rơtế [ă nho\ng o hdrông hdrê lăm pôu dêi rơpó tung mâu hâi Têt’’.

*** Dam Rong cho tơring ki pá puât dêi kong pơlê Lâm Đồng. Tơring ai lối 55 rơpâu ngế, kơxo# mơngế hdroâng kuăn ngo châ 73%, [a\ 23 hdroâng kuăn ngo nho\ng o rơtế rêh ối. Lâp tơring ai 387 rơpo\ng ai hnoăng [a\ kăch măng. Vi [an tơring Dam Rong, kong pơlê Lâm Đồng tối ăm ‘nâi: Tơring hiăng pêi pro pơkâ lăm pôu [a\ diâp kơxuô Têt ăm mâu ngế ai hnoăng tơnêi têa, ki rơhêng vâ tối cho mơngế ai hnoăng [a\ kăch măng, mơngế kơtiê tơniăn ăm rêm ngế châ tơdah Têt phiu ro. Pôa Lơ Mu Ha Poh, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Dà Long, tơring Dam Rong, kong pơlêLâm Đồng tối ăm ‘nâi:

‘’Tiô hnê mơhno dêi khu râ kăn pơkuâ râ kơpêng, roh Têt troh râ kăn pơkuâ cheăng Đảng, khu râ kăn pơkuâ cheăm ngin tơmâng khât mâu pơkâ, troăng hơlâ to\ng kum ăm mơngế ai hnoăng [a\ kăch măng, mơngế kơtiê [a\ hía hé. Ki nhên, khu râ kăn pơkuâ tơniăn ai môi kơxuô tơmeăm, séa ngăn nhên mâu ngế ki châ kum dêi pơlê pơla vâ ôh tá lôi ăm piu kơbố. Kuăn pơlê pin kơbố xuân châ kơxuô tơmeăm vâ rơtế tơdjuôm tơdroăng phiu ro [a\ rêm ngế’’.

*** Jâ K’Lip, Kăn pho\ pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng cheăm Phi Liêng, tơring Dam Rong tối ăm ‘nâi, vâ phiu ro, sôk suâ klăng roh Têt troh hơngui vêh, cheăm xuân tơku\m po hên tơdroăng ki pơxúa:

‘’Rêm hơnăm, klăng roh hơnăm nếo, Đảng [a\ Khu râ kăn pơkuâ tơku\m po tơdroăng mơhno túa le\m tro hơdruê xoâng Phiu ro Đảng – Phiu ro hơngui. Ki nhên cho tơku\m po tơ’noăng kơtâu, tơ’noăng peăng [a long, vâi krâ kuăn pơlê châ veăng hên. Ing tơdroăng tơku\m po tơdroăng, cheăm pơtâng tối ăm kuăn pơlê tơdah Têt phiu ro Đảng, Phiu ro rơnó Hơngui, pơtâng tối troăng hơlâ dêi Đảng, troăng hơlâ luât dêi Tơnêi têa mê vâi krâ kuăn pơlê môi tuăn’’.

Tung chôu phut vâ tâi hơnăm ton Canh Tý [ă vâ mot hơnăm nếo Tân Sửu kố, kuăn pơlê kơpong Tây Nguyên tơngah tung hơnăm nếo Tân Sửu hơnăm 2021 kô cho môi hơnăm ki châ pêi hên tơdroăng cheăng ki kân, kâi mơdât pơreăng, hbrâ ví xía vâ xua kong prâi pro ôh tá tơniăn, tung hơnăm nếo pêi cheăng châ pon mơhúa. Hdrối vâ troh hơnăm nếo Tân Sửu 2021, ngin rơkâu pó vâi krâ nho\ng o tung pơlê achê hơngế tung lâp lu Tây Nguyên môi hơnăm pêi cheăng châ tơ-[rê tơtêk hên tâ hơnăm ton. 

Gương – A Sa Ly tơplôu [ă tơbleăng