***Tung mâu hâi apoăng rơnó hơngui, hơnăm nếo, mâu kăn hnê ngăn a cheăm Hiếu, tơring Kon Plông, kong pơlê Kon Tum hiăng x^ng xoăng ăm mâu kăn [o# troh a 9 thôn pơlê tung cheăm tí tăng ngăn vâ ’nâi tơdroăng xah ro Têt, tơdah rơnó hơngui dêi kuăn pơlê [ă tơbleăng tơdroăng pơkâ pê chiâk deăng, tơdroăng cheăng kâ. Ing tuăn tơmiât, kho\m mơ-eăm pêi châ sap 2 - 3 tơdroăng pơkâ mơjiâng thôn pơlê nếo tung hơnăm kố, mâu kăn rah xo tơdroăng pêi cheăng ki tơ-[rê vâ mơnhông tung pêi chiâk pêi deăng, pêi lo kế tơmeăm vâ mơdêk châ xo tơ’mot liăn hên. Pak^ng mê, hlối pơtối rak vế hnoăng cheăng dêi ngế kuăn pơlê pêi pro tro mâu tơdroăng pơkâ ‘na khăm pơlât, hnê hriâm, ‘na mơjiâng tơmeăm khoăng. Tối ‘na tơdroăng pơkâ mơnhông cheăng kâ - rêh ối dêi cheăm tung hơnăm nếo 2021, pôa A Thảo, kăn pho\ hnê ngăn Vi [an hnê ngăn cheăm Hiếu, tơring Kon Plông ăm ‘nâi:

‘’Troh hơnăm nếo 2021, mâu kăn cheăm hiăng mơhnhôk tâi tâng kuăn pơlê pêi tơdroăng po văng mơgrúa dêi  rơtâ tá hngêi trăng [ă mâu troăng hơlâ, troăng prôk tung pơlê. Mâu thôn xuân thế kơhnâ tơ’noăng dêi rơpó ‘mâi rơnêu pro troăng kân, kui tah trâp drô thông têa ki cho mơ’no têa troh tung klâng. Kăn [o# ki pơkuâ lăm troh a tơrêm pơlê vâ mơhnhôk kuăn pơlê cho troăng mơ’no têa, tăng kơnho\ng têa vâ toh [ăng klâng báu tung hơnăm nếo, bro kế hding ăm tơtô kơdroăng kơpôu ro, mơdât kong hngíu ăm mâu kuăn mơnăn ki păn tung rơnó mêi hngíu, rak ăm mâu kuăn kiâ ki păn pôi tá tro pơreăng [ă pôi tá hlâ xua kong tro hngiú. Pak^ng mê, cheăm ối mơhnhôk mâu rơpo\ng kuăn pơlê tơku\m pêt loăng pơkeăng, môi tiah sâm đương quy, loăng xạ prăng, kơphế [ă hên ki ê vâ kơdroh kơklêa xăm kơtiê. Pơtối mơdêk pêt báu klâng, choi phon êak ro tung klâng vâ báu xông kân, dâi le\m.

*** Pôa Rơ[om {en, krâ pơlê (Kot mâ hơnăm 1958, ối a pơlê Ko 1, cheăm Ia O, tơring Ia Grai, kong pơlê Gia Lai) tối ăm ‘nâi, mâu hơnăm hdrối mê hía nah, pôa hiăng rơtế [a\ khu râ kăn pơkuâ cheăm [a\ măt tra#n, mâu khu râ mơhnhôk vâi krâ veăng mơjiâng thôn pơlê nếo [a\ mơnhông mơdêk cheăng kâ vâ mơnhông tơdroăng rêh kâ ối. Krâ pơlê tối ăm ‘nâi, tung hơnăm nếo 2021, pôa kô pơtối mơnhông mơdêk hnoăng cheăng dêi tơná vâ rơtế [ă vâi krâ –nho\ng o mơnhông mơdêk pơlê xiâm:

‘’Á châ rah xo pro krâ pơlê Kom So, á pói vâ vâi krâ mơ-eăm pêi kâ, pêt mâu loăng plâi ton hâi, loăng plâi kâ môi tiah: plâi sầu riêng, plâi rơkúa chí, plâi [ơ [a\ mâu loăng plâi ki ê vâ vêh mơnhông cheăng kâ, vâi krâ thế kơdroh ôu drôu [iêr, ôu kâ, pơtê ton hâi lôi tơdroăng cheăng kơdrum chiâk deăng dêi tơná. Hơnăm nếo 2021 kố, á krếo thế vâi krâ tơku\m po pêi kâ hên tâ tung pơlê Kom So kố, thế hriâm tâp mâu pơlê rơtâ tá vâi hiăng ai hơ’lêh tơtêk tung tơdroăng rêh ối; hơnăm nếo thế pêi pro tơdroăng rêh ối nếo tâ’’.

*** Thôn Păng Sim, cheăm Phi Liêng, tơring Dam Rông, kong pơlê Lâm Đồng ai 221 rơpo\ng, [ă vâ chê 1.000 pơ’leăng mâ mơngế, ki hên to kuăn ngo ki rêh ối akố. Kuăn pơlê akố ki hên rêh kơnôm to [ă tơdroăng pêi chiâk, môi tiah pêt kơphế, xua mê xiâm kơxo# liăn ‘no  pêi mê cho tơdroăng ki kal. Tiô pôa K{ang, krâ pơlê thôn Păng Sim, cheăm Phi Liêng, tơring Dam Rong, mot tung hơnăm nếo, kuăn pơlê tơngah châ mâu kăn [ă khu râ kơvâ cheăng pro tơ’lêi hlâu tâ vâ châ mung liăn ‘no pêi chiâk deăng, vâ pôi tá châ ‘’mung liăn khu ki tơvêh rơkâ hên’’, liăn khu ‘mêi ki pơloi pơloăng:

‘’A púi vâ Đảng, Tơnêi têa tí tăng ‘nâi ple\ng tơdroăng ki ai khât tung rêh ối dêi kuăn pơlê vâ hlê ple\ng nhên kuăn pơlê ngế ki lâi ‘nâi kơdôu mơ-eăm pêi cheăng, mâu ki lâi ôh tá vâ mơ-eăm tung pêi cheăng, ing mê vâ hnê tối ăm kuăn pơlê ki ê hriâm túa ki pêi cheăng kơhnâ.  Malối thế ‘nâi nhên mâu tơdroăng ki kuăn pơlê kal vâ, mê cho liăn ‘no pêi tơdroăng cheăng, liăn tơvêh ki mung dêi hngêi rak liăn, vâ kuăn pơlê hmiên tuăn, vâ pơlê hmiên tuăn pôi tá mung liăn khu ki tơvêh rơkâ hên pa kong. Mê cho mâu tơdroăng ki á púi vâ. Á phiu ro ‘nâng tung mâu hơnăm hdrối nah, mâu khu chêh hlá tơbeăng hiăng mơ-eăm lăm troh a mâu pơlê cheăm hngế hngo kơtiê xahpá, trâm kuăn pơlê vâ tí tăng ‘nâi tơdroăng púi vâ dêi kuăn pơlê. A tâ phiu ro khât’’.

*** Kơhnâ pêi kâ, mơ-eăm hriâm kih thuât pêt rak ngăn kơphế, rơpo\ng ngoh Blun, a pơlê Bot, cheăm H’Nol, tơring Đăk Đoa, kong pơlê Gia Lai hiăng ai tơmeăm kâ, tơmeăm ‘măn, mơjiâng hngêi trăng kân le\m rơdâ, rôe mâu tơmeăm khoăng tung hngêi [a\ ai liăn ăm kuăn ‘ne\ng hriâm tâp tu\m. {a\ 3 ha kơphế hiăng châ krí, rơnó pơla kố nah rơpo\ng ngoh hiăng châ lối 10 ta#n kơphế pơ’leăng. Tá hâi môi tuăn [a\ tơdroăng châ tơ-[rê kố, ngoh Blun tối, rơpo\ng kal mơ-eăm hên tâ mê vâ pêi lo liăn hên tâ:

‘’Sap ing rơvât phon ki mơ-u\m [a\ kơtôu kơphế mê hlo xiâm kơphế xông rơdêi le\m, kâi trâng kong tô tâ [a\ plâi xuân kơtốu hên há. Hơnăm kố, á pơtối rôe 3 rơxế kơtôu kơphế, rơxế ki pơto châ 25 ta#n vâ tơvât tơdjuôm [a\ eâk ro a hngêi păn lối 10 to, eâk gá mê vâ mơ-u\m [a\ rơvât ăm kơphế. Á mơ-eăm tâi ivá, xo vế túa ki rơkê tơtro vâ rak ngăn kơphế ăm ngiât le\m, hơnăm la ngiâ pói tơngah châ pêi lo hên tâ hơnăm kố’’.

*** Cheăm Ia Roong, tơring }ư\ Pưh, kong pơlê Gia Lai hdrối nah kuăn pơlê pêi cheăng kâ tơ-[rê hôm kơnôm ing tiu ai yă. La klêi kơ’nâi tiu tro pơreăng a hơnăm 2018, tiu hlâ tâi, tơdroăng cheăng kâ rêh ối dêi kuăn pơlê trâm hên xahpá. Pôa Siu Proh ối a pơlê Tao Klah, cheăm Ia Rong, ăm ‘nâi, vâi krâ nho\ng o tung pơlê hiăng pêt hên mâu hdrê loăng plâi kâ tiô troăng hơlâ pêt tơvât hên hdrê loăng vâ pôi tá tro lu\p plâi hên la ôh tá ai yă, drêng yă kơnâ la ôh tá châ plâi hên.

‘’Cheăm Ia Roong, tơring }ư\ Pưh ngin hdrối nah pêt tiu hên, nôkố tiu hlâ tâi, ôh pá ai ki klâi xếo. Nôkố, nếo pêt plâi sầu riêng, plâi mit [ă mâu loăng plâi kâ ki ê. Nôkố ngin hâi ‘nâi túa pêt rak ngăn dế mơ-eăm hriâm ing dêi rơpó, la ngiâ kô ah hlối choâ hriâm tê’’.

Gương – A Sa Ly tơplôu [ă tơbleăng