Rơpong nâ Thị Nhơ hdrối nah ối a đo#i 6, thôn Tân Lập, cheăm Phú Nghĩa, tơring Bù Gia Mập, kong pơlê Bình Phước cho môi tung mâu thôn ki hmâ tro têa lân lu tâ tá. Ôh ti ai on tơhrik, ôh tá ai troăng prôk, ôh tá châ lăm hriâm, ôh ti châ lăm khăm pơlât a hngêi pơkeăng, tơdroăng rêh ối dêi rơpo\ng nâ kơnôm to ing mâu tơmeăm ing kong kế. Riân sap ing hơnăm ki mơdât mot tung kong, tơnêi ki pơkâ châ to\ng kum, mâu rơpo\ng kuăn pơlê môi tiah nâ Thị Nhơ thăm rế trâm pá ó tâ. ‘Nâi tơdroăng ki mê, khu kăn pơkuâ kơpong kố hiăng mơjiâng pơlê nếo ăm 40 rơpo\ng hdroâng kuăn ngo Stiêng a thôn Tân Lập, a pơlê Hai Căn, cheăm Phú Nghĩa. Klêi kơ’nâi vâ chê 2 hơnăm lăm rêh ối a pơlê nếo, tơdroăng rêh ối dêi rơpo\ng nâ hiăng chôa ‘lâng tơniăn.

‘’Hdrối nah rêh ối tung kong, kơklêa, klêi mê trâm hên tơdroăng tamo châi. Dế nôkố lăm rêh ối a pơlê nếo akố hlo hơniâp ro ‘nâng. Tơnêi têa hiăng mơjiâng hngêi ối, klêi mê ối hnhâng kơxái on tơhrik, mơjiâng tíu hdoăng mơ’no têa, hngêi trung hriâm, hngêi pơkeăng pơlât pơrá hiăng ai tâi tâng, kuăn pơlê bố bố xuân hâk nâ sôk suâ. Nôkố, bu tơmiât hriăn to vâ pêi cheăng kâ tê’’.

Kăn [o# Khu ngăn ‘na pêi cheăng kâ lêng 778 lăm pôu ngăn vâi krâ-nho\ng o a pơlê Hai Căn

Tung hngêi trăng ki nếo, le\m rơdâ vâ chê 50 met karê, rơpo\ng ngoh Điểu So ối a pơlê Hai Căn, cheăm Phú Nghĩa xuân ối sôk ro. Ngoh tối ăm ‘nâi, tâng ôh tá ai tơdroăng to\ng kum dêi Đảng, dêi tơnêi têa mơni ôh tá la lâi ngoh ai hngêi trăng kân rơdâ, krá le\m tiah mê. Ngoh Điểu So tối ăm ‘nâi:

‘’Rơpo\ng á pá puât, pêi cheăng kâ ôh tá bê kế kâ, la châ tơnêi têa to\ng kum mơjiâng hngêi trăng á phiu ó ‘nâng. Nôkố á pá u tô tuăn ki klâi xếo. Ti xê bu kum ăm to ro, mê tơnêi têa ối hbru ăm á tivi, hdro pế hmê on tơhrik, á mơnê hên ‘nâng’’.

Sap ing hâi lăm rêh ối a pơlê Hai Căn kố, tơdroăng rêh kâ ối dêi rơpo\ng Điếu So-Mơngế hơnăm ối nếo chía niân hên ‘nâng. Pak^ng tơdroăng po văng nhâ, rak ngăn 1 ha loăng hôt [ă alâi, on veăng ngoh ối châ xo pơ’leăng plâi hôt vâ têng. Kơdrum tơnêi pá ro\ng hngêi ngoh pêt tơ’nôm loăng plâi [ơr [ă kơchâi pôm. Péa ngế kuăn ngoh hiăng hriâm a hngêi trung, ôh pá ai xếo tơdroăng ki pôu dêi kuăn pá ro\ng lăm chiâk deăng tiah hdrối nah. Ngăn mâu hngêi trăng nếo mơjiâng a pơlê ki kố, ngế ki lâi xuân ‘nâi tơdroăng rêh ối a kố hiăng hơ’lêh phá tâ hdrối nah. Pôa Đặng Sỹ Oánh-Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Phú Nghĩa, tơring Bù Gia Mập, kong pơlê Bình Phước tối ăm ‘nâi:

Kơdrum kơchâi tung hngêi

‘’Sap ing kum kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo a đo#i 6, thôn Tân Lập lăm ối a pơlê nếo, á hlo tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê hiăng hơ’lêh hên. A kơtâu ton nah troăng prôk lăm pá puât, ôh ti ai on tơhrik, ôh ti ai têa, hngêi trăng rong tơchiê. Nôkố lăm ối a pơlê nếo a hngêi meăn ximong, ai troăng [ê tong, troăng kơxu, klêi mê ai on tơhrik, ai têa krúa. Khu ngăn ‘na pêi cheăng kâ lêng kơxo# 778 mơjiâng klêi hngêi mê ối hbruô kum tivi, ki pế rơxoh, hdro pế hmâ on tơhrik. Drêng lo lăm ối a pơlê nếo kố, tơdroăng rêh kâ ối dêi kuăn pơlê chía tơtêk hên tâ’’.

Tơdroăng ki phiu ro ti xê bu troh to [ă nâ Thị Nhơ, ngoh Điểu So mê ối troh hên [ă rơpo\ng kơtiê dêi hdroâng Stiêng ki ê a đo#i 6, thôn Tân Lập. Mê cho 15 toăng hngêi nếo (rêm toăng hngêi kơnâ lối 60 rơtuh liăn) xua Khu pêi cheăng kâ dêi lêng 778 pro xiâm ‘no liăn mơjiâng, hiăng mơjiâng klêi [ă pơcháu ăm kuăn pơlê a mơ’nui hơnăm 2016. Tơdroăng ki veăng tơchuâm ivá, hnoăng cheăng, kế tơmeăm ing Khu pơkuâ ngăn pêi cheăng kâ lêng 778-đông lêng ki gak ngăn tíu tơkăng kong Bù Gia Mập, kong pơlê Bình Phước [ă vâi krâ-nho\ng o cho ai pơxúa hên khât ‘nâng. Pôa Đặng Công Bầu-Kăn pơkuâ ngăn Khu ngăn ‘na cheăng kâ lêng778 tối ăm’nâi:

‘’Mơhnhôk thế kuăn pơlê lo lăm rêh ối a pơlê nếo mê athế to\ng kum ăm vâi krâ-nho\ng rơhêng vâ ối a tíu ki nếo. Ki má péa nếo, kum kuăn pơlê ‘nâi păn mơnăn mơnôa, pêi pêt hdrê loăng ki kơnâ liăn, hnê vâi krâ-nho\ng o ‘na hbrâ mơdât oâ hdrong kâ ‘nhê tơmeăm, pro mơgrúa le\m hngêi trăng, plông troăng vâ pơlê nếo krúa le\m tâ kơtâu ton nah. Dế nôkố, kuăn pơlê hiăng ‘nâi pêt kơchâi. Hdrối nah, ngin rơtế [ă Ko\ng ti Hải Vương hiăng hbru kum hdrê plâi [ơr ăm vâi krâ-nho\ng o pêt, rêm rơpo\ng ai 5 troh 7 xiâm’’.

Môi víu kơpong pro pơlê nếo a pơlê Hai Căn

Pak^ng tơdroăng tơkêa bro pơlê nếo a pơlê Hai Căn (kơpong 119), cheăm Nghĩa Phú, tơring Bù Gia Mập, kong pơlê Bình Phước xuân hiăng mơjiâng pro klêi 9 tơdroăng tơkêa bro ‘na kum 681 rơpo\ng kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo rêh ối a kơpong kố. Mâu tơring, cheăm ối hbruô kum hdrê pêt, mơnăn păn, phon rơvât ăm hdroâng kuăn ngo a pơlê nếo pơtối mơnhông pêi chiâk pêi deăng, tơniăn tung tơdroăng rêh kâ ối. Tơdroăng kum kuăn pơlê pro pơlê nếo hiăng veăng kơdroh kơtiê tơniăn ton tung mâu pơlê cheăm dêi hdroâng kuăn ngo.

Kong pơlê Bình Phước ai lối 14 rơpâu 600 rơpo\ng kơtiê, tung mê rơpo\ng hdroâng kuăn ngo châ lối 44%, ki hên cho hdroâng kuăn ngo Stiêng, M’nông [ă Khmer. Tung mê, ối ai hên rơpo\ng ki kal ai hngêi trăng. Xua ti mê, tung la ngiâ kố ah, rêm râ pơkuâ ngăn tơring cheăm a tíu kố pơtối tơku\m hên ‘na mơngế, kế tơmeăm, liăn ngân, mơhnhôk mâu khu ki ai hiâm mơno hơ-ui kum tung [ă pá kong dêi kong pơlê vâ mơnhông ăm tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê.

Đoàn Sĩ chêh