Tíu xiâm Hnê hriâm ki phá tơ-ê Pandur, ối a thôn Xuân An 2, chăm Bắc Bình, kong pơlê Lâm Đồng (ối tung kơvâ tơring Bắc Bình, kong pơlê Bình Thuận ton) – tíu dế xúa mâu troăng ki veăng gum ăm hên vâi hdrêng tuăn ngôa ôh tá tơniăn, tơmiât kơxiâp dêi châ ƀă pá puât tung hriâm ƀă ôh tá khên mot rêh ối rơtế pú hmâ môi tiah ngế ki ê. Cô Thanh Thị Hằng, ngế ki hnê a Tíu xiâm sap ing mâu hâi apoăng tối, kô ôh tá xê to tíu pêi cheăng mê ối cho toăng hngêi á.

“Ƀă vâi hdrêng tuăn ngôa ôh tá lĕm tơniăn, kơxiâp to dêi châ, tuăn ngôa ôh tá hleăng lĕm mê tơdroăng hnê ăm mâu muăn cho pá tâng pơchông ƀă mâu vâi o kŭn ki lĕm tiah mê. Mê xuân cho tơdroăng ki gum á o tiô achê rơtế ƀă Tíu xiâm vâ hriâm tơ’nôm túa hnê, tơdroăng ki rơkê ƀă tơdroăng cheăng vâ hnê ăm mâu vâi muăn tơtro tâ, gum mâu vâi o rĕng khên mot rêh ối ƀă pơlê pơla. Mê cho tơdroăng ki sôk ro kân dêi o”.

Ƀă cô yăo hơnăm ối nếo Lư Thị Mỹ Viên, tơdroăng phiu ro kân má môi dêi cô cho drêng châ hlo mâu vâi ối kŭn rơkê tung hngêi.

‘’Tơdroăng ki mơhnhôk vâ á o tơkâ hluâ pá puât cho drêng hnê mâu tơdroăng ‘nâi klê ki châ mâu vâi o tơmâng xo ƀă pêi tiô. Pơtih, á tối o lăm xo têa ăm o mê o plĕng ƀă lăm xo hlối. Klêi mê ai mâu vâi o xuân ‘nâi kố cho yep dêi tơná, lơ to rơxế mê thế ‘nân a tăng peăng kơ’nâi. Ki kal má môi cho gum vâi o kơdroh mâu tơdroăng pêi pro ki rơ-iô ƀă rế hía rế rơkê’’.

Thái cô a Tíu xiâm thế trâm ƀă mâu tơdroăng ki tơvâ tơvân ƀă pơkâ thế tơdroăng ki mơ-eăm hên tâ cho hên, xua troăng hnê hriâm ki phá ăm vâi hdrêng ôh tá tơniăn tuăn ngôa, ôh tá hleăng lĕm ‘na tuăn ngôa, ihiâm mơno, ôh tá păng chiâng tơpui ƀă pá puât tung prôk lăm. Rêm thái cô mơhé hơnăm hiăng hên, lơ iâ, tơdroăng rêh ối rơpŏng phá dêi pó laga drêng rah xo tơdroăng cheăng hnê hriâm ki tơviah má môi, vâi ai môi tíu ki tơdjuôm cho tuăn pâ tâi ihiâm mơno ƀă vâi hdrêng, khên pleăng dêi hnoăng cheăng, khên tơkâ hluâ rêm tơdroăng pá puât, pơloăng mơnúa ƀă mơnhên ăm dêi tơná môi troăng tơmiât pêi troh tá ah tơdroăng cheăng hnê hriâm ton xŏn.

Cô yăo Nguyễn Thị Bích Thủy, ngế ki mơjiâng pro Tíu xiâm tối ăm ‘nâi, drêng ối pôu kơtong râng mơ-éa lăm hriâm a hngêi trung nah cô hlo hên mâu ngế ki tơdroăng rêh ối ôh tá mơhúa môi tiah: kơxiêp dêi châ pá puât tung hriâm tâp; tuăn ngôa ôh tá tơniăn hleăng lĕm, tơpui ôh tá păng chiâng ƀă hía hé... Ƀă tô tuăn gum vâi hdrêng ing rĕng vâ kô chiâng mot hriâm ƀă pơlê pơla, cô hiăng mơjiâng tíu xiâm kố:

“Á hlo tơdroăng ki kal vâ a pơlê xiâm dêi tơná ‘na tơdroăng ki kơxiâp dêi châ, tuăn ngôa ôh tá hleăng lĕm ƀă hrá vâ mơnhông cho tá hâi ai rôh vâ pơlât rĕng, tro troăng môi tiah tung Pơlê kong kân Hồ Chí Minh. Rơtế amê hên nôu pâ hok tro tá hâi plĕng hên, tơdroăng ki ‘nâi klê ƀă tơdroăng ki kal. Ƀă á cho cô yăo, á xuân pói vâ hnê mâu túa ki rơkê, tơdroăng ki ‘nâi klê ƀă mâu túa ki rơkê tơtro ki á hiăng hriâm, hiăng pêi cheăng a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh vêh akố gum ăm mâu vâi muăn’’.

Apoăng nếo  mơjiâng, Tíu xiâm bu ai to lâi ngế nôu pâ djâ dêi kuăn troh. Klêi môi pơla, ƀă mâu tơdroăng ki châ tơƀrê ing tơdroăng hnê hriâm dêi Tíu xiâm, hên rơpŏng ai kuăn ki păng chiâng tơpui, ai kuăn kơxiâp dêi châ, tuăn ngôa ôh tá hleăng lĕm ƀă hía hé hiăng loi tơngah djâ kuăn troh Tíu xiâm vâ châ hnê mơhno pơlât ăm tơtro. Nâ Đào Thị Thanh Xuân, tối ăm ‘nâi, kơnôm mâu thái cô a Tíu xiâm hnê mơhno ƀă veăng rĕng, nôkố kuăn nâ hiăng khên rêh ối ƀă pú hmâ ki ối kŭn ki ê ki tuăn ngôa tơniăn lĕm ki ê.

“Ing tơdroăng ki veăng, ing tung tíu ối troh krê mê o nôkố hiăng mot hriâm lâm môi. Nôkố a hlo kuăn á xông kân môi tiah vâi hdrêng tiah hmâ ki ê. Pơtih, drêng mâu ngế tơmối trâm o xuân ôh tá ‘nâi o hiăng tro pơreăng tâng á ôh tá tối, mê mâu pú hmâ tơmiât kuăn ôh tá tơniăn lĕm tiah hmâ. Mâu cô tŏng gum hnê mơhno, đi đo mơhnhôk, hơlêm ƀă tơdroăng ki khŏm mơ-eăm á, mơ-eăm dêi mâu cô, xua mê nôkố o hiăng mơnhông tâi tâng’’.

Troh nôkố Tíu xiâm Hnê hriâm ki phá tơ-ê Pandur dế ai 43 ngế vâi o ƀă 2 tíu. Ai mâu vâi o nếo 2 hơnăm ƀă xuân ai o lối 5 hơnăm, rêm ngế o ai mâu tơdroăng ki pơreăng tơ-ê dêi pó, pơreăng râ, ôh tá râ phá dêi pó. Xua mê, Tíu xiâm thế klâ hên lâm ƀă xúa mâu troăng pêi ki veăng phá dêi pó. Ƀă klêi kơ’nâi 6 khế troh 1 hơnăm, thăm nếo 2 – 3 hơnăm, tơdroăng châ dêi vâi o kô châ lĕm.

Troh lăm pôu ƀă diâp kơxuô tơmeăm ăm Tíu xiâm, pôa Trương Mai Mạnh, Kăn pơkuâ Đoân cơ sở Măt trâ̆n Tơnêi têa Việt Nam kong pơlê Lâm Đồng nhuô̆m khât mâu ngế pêi cheăng hnê hriâm ki phá krê – mâu ‘’ngế cô yăo ki pêi tơdroăng cheăng krê’’ rak ngăn vâi hdrêng ƀă tâi plâi nuih tơná ƀă tơdroăng ki pleăng ôh tá pơ’lok:

“Á cho cô hnê mâm non cho môi tơdroăng cheăng kơnía, laga ƀă mâu cô a kố vâi thế mơ-eăm hên xôh tâng pơchông ƀă tơdroăng hnê cô hnê mâm non. Xua mâu vâi hdrêng ki ôh tá kơxiêp dêi châ cho mâu o ki tuăn ngôa ôh tá tơniăn lĕm, ôh tá păng chiâng vâ tơpui, mâu muăn ôh tá ‘nâi mơdât dêi châ mê pơkâ thế tơdroăng mơ-eăm cho hên ing mâu cô yăo nôu pâ hnê mâu vâi o’’.

Nôkố, troăng hơlâ tŏng gum luât ăm hnê hriâm vâi hdrêng ki kơxiâp dêi châ ối hên tơdroăng ki pá puât, ki pá. Tơdroăng mơhá liăn ăm mâu cô hnê vâi hdrêng cho ối iâ. Tơdrêng mê nếo, mâu cô a Tíu xiâm đi đo kơhnâ, mơ-eăm rêm hâi bâ eăng troăng prôk, diâp tơdroăng tuăn pâ, tơdroăng ki pói tơngah.