Tơdế khế 8/1945, tung pơla tơdroăng ki plâ xâ Nhuk tŏng xo tơnêi têa dế hlo ôh tá tơniăn, Pôa Hồ Chí Minh hiăng Pơkâ thế rĕng tơkŭm Quốc dân Đại hội Tân Trào vâ mơjiâng Chin phuh pơtân Kăch măng, kăn pơkuâ rôh Kăch măng dêi kuăn pơlê Việt Nam. A tíu pêi cheăng Tân Trào, lối 60 ngế kăn teăng mâ ăm mâu rơxông kuăn pơlê, mâu hdroâng kuăn ngo, mâu khu tơrŭm tŏng xo tơnêi têa tung lâp tơnêi têa hiăng vêh tơkŭm troh akố, mơhno hiâm mơno tơrŭm kân tâi tâng hdroâng mơngế. Phŏ Yăo sư-Tiê̆n sih Nguyễn Danh Tiên, Viện trưởng Viện lịch sử Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh tối tiah kố:

“Hồ Chí Minh hiăng rah xo Tuyên Quang cho tíu ki tơkŭm po Quốc dân Đại hội Tân Trào, mơhno hiâm mơno khôi hmâ pâ nhuô̆m tơnêi têa, hiâm mơno khên tơnôu, môi hiâm mơno tiô Đảng. Quốc dân Đại hội hiăng tối tâi tâng mâu hiâm mơno, tơdroăng púi rơhêng vâ dêi kuăn pơlê ƀă tơdroăng pơkâ mâu tơdroăng cheăng ki kân dêi tơnêi têa”.

Tơbleăng tung tâi tâng kuăn pơlê mơnhông pơxiâm tơplâ vâ châ pơkuâ sap ing phát xit Nhuk, khŏm mơ-eăm tơplâ tung pơla rôh ki tơ’lêi hlâu, Hneăng Hôp mơhno nhên: “Tơdroăng rôh ki mê gá kal pêi tơdrêng khât”. Tâi tâng mâu tơdroăng cheăng pơrá athế ối tung pái tơdroăng pơkâ: Tơkŭm khu lêng pêi cheăng tung mâu tơdroăng cheăng ki xiâm - Môi tuăn ‘na mâu tơdroăng pơkâ cheăng lêng, kal kí, tơplâ ƀă pơkuâ, teăm pêi tơdrêng, pôi tá ăm rôh ki tơ’lêi hlâu châ tơkâ luâ”.

Troh hâi lơ 18/8/1945, Pôa Hồ Chí Minh krếo thế “Nôkố pơkâ tơdroăng rêh ăm hdroâng mơngế pin hiăng troh. Lâp tơnêi têa kuăn pơlê athế xông djâ ivá pin mê tơleăng lĕm tơnêi têa ăm tơná pin. Pin pôi tá hrá”. Phŏ Yăo sư-Tiê̆n sih Vũ Quang Đạo, Viê̆n trưởng Viê̆n Lịch sử Quân sự Việt Nam hneăng hdrối tối rơdêi:

“Quốc dân Đại hội Tân Trào drêng mê nah maluâ tá hâi ai tŭm tơdroăng tơkŭm tâi tâng ivá mâu kăn teăng mâ rêm rơxông kuăn pơlê, la hiăng teăng mâ ăm kuăn pơlê Việt Nam mâu ngế ki pâ tơnêi tea kăch măng vâ pơkâ tơdroăng ki kal má môi ƀă tâi tâng tơnêi têa. Mê cho pơkâ sap nah hâi chói ai”.

Hneăng hôp xuân hiăng tơbleăng 10 troăng hơlâ pêi ki kân, môi tiah: Pêi pro tơdroăng kring vế kuăn pơlê; Tơdroăng ki xo tơvêh tơmeăm khoăng ing khu xâ ƀă Việt Nam ki xo liăn ngân ƀă xoăng ăm kuăn pơlê kơtiê. Malối cho troăng hơlâ. Malối cho troăng hơlâ pơkâ pro pơxúa ăm hnoăng vêh tâ phĭu, hnoăng tơniăn krê ƀă hên hnoăng ki phá ra phá tơdjâk troh ki ê troh pơxúa ăm kuăn pơlê rôh ki mê nah. Pôa Hoàng Ngọc, ngế cheăng tung đô̆i vâi hdrêng hneăng hdrối tŏng xo tơnêi têa drêng mê, hơnăm kố hiăng 90 hơnăm, chôu vế:

“Á cho môi ngế tung khu kăn vâi kơnốu, veăng gum, mâu ngế ki hiăng krâ lo rơkâu Hneăng hôp. Á troh akố hlo pôa Trần Huy Liệu lăm troh akố koh hmât ƀă tơbleăng tối cho pôa krâ, ôh ti ‘nâi mê cho Pôa Hồ. Pôa Hồ mơnê tơdroăng ki môi tuăn dêi kuăn pơlê Kim Long hâi kố, Pôa Hồ ngăn hlo á ƀă to lâi ngế ki ê xâp ếo tơchiê Pôa pêi ko ngin ƀă tối ăm mâu kăn pin athế pro tiah lâi vâ ăm mâu vâi muăn akố ai tŭm hmê kâ, ếo xâp ƀă châ hriâm tâp”.

Lối 80 hơnăm hiăng tơkâ luâ, mâu tơdroăng ki kơnía git dêi Quốc dân Đại hội Tân Trào xuân ối châ rak môi tiah ton, sap ing hiâm mơno tơchĕng “kuăn pơlê cho xiâm” “kuăn pơlê pơkâ”, troh túa pơkâ mơjiâng kăn teăng mâ ăm kuăn pơlê; mê cho ƀai hriâm ‘na tơrŭm kân dêi tâi tâng hdroâng mơngế, ‘na tơniăn krê tro ƀă hnoăng cheăng pôu râng ‘na tơdroăng ton nah, ‘na hnoăng cheăng dêi mâu tơdroăng pơkâ gum tơtro tung rôh pơhlêh dêi tơnêi têa. Phŏ Yăo sư-Tiê̆n sih Nguyễn Mạnh Hà, Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh hneăng hdrối nah tối nhên:

“Quốc dân Đại hội cho môi túa ki apoăng mơjiâng xua drêng mê nah pin pêi cheăng kơtoâ mê ai mâu ngế ki ‘nâ bu iâ môi tiah mê xo, la kơ’nâi kố drêng châ ƀlêi trâng pơkuâ mê Đảng ƀă Pôa Hồ Chí Minh hiăng mơnhên kố cho kơ koan xiâm teăng mâ ăm kuăn pơlê mê athế tơbleăng ing tơdroăng ki tâ phĭu, mê nếo ai rôh tâ phĭu pôk kăn xiâm a hâi lơ 6/1/1946 ƀă klêi mê tâi tâng mâu khoăng mê pơrá pôk mâu ngế ki ai tŭm tuăn ngo rơkê, ivá pêi cheăng ƀă tơdroăng ki châ kuăn pơlê loi má môi mot pêi cheăng tung kơ koan cheăng tơniăn krê. Kố cho kơ koan kuăn pơlê pôk, kơ koan tơbleăng Luât ƀă pơkâ mơ’no mâu Ƀô̆ luât dêi Việt Nam. Pơxiâm cho ing Quốc dân Đại hô̆i, Kuô̆k hô̆i Việt Nam chêh pro klêi tâ kơ koan cheăng tơnêi têa, túa pêi cheăng ƀă tá troh nôkố pin hlo môi Kuô̆k hô̆i dâng vâ chê 500 ngế kăn Kuô̆k hô̆i pêi cheăng pơtối hlối”.

Quốc dân Đại hội Tân Trào ôh ti xê to tơdroăng ki ton nah phá tơviah dêi Kăch măng Khế Tơheăm, mê ối cho tơdroăng ki hdró hâi khế mơjiâng kăn teăng mâ tơniăn krê ki apoăng, pơkâ ăm tơdroăng ki ai mâ ƀă mơnhông dêi Kuô̆k hô̆i Việt Nam. Mâu tơdroăng pơkâ troăng hơlâ tŏng gum châ tơbleăng a Tân Trào xuân ối rak vế tiah ton ki kơnía git chal rơkê plĕng: xo kuăn pơlê pro xiâm, mơnhông ivá tơrŭm tâi tâng kuăn pơlê, teăm ‘nâi nhên mâu rôh ki tơ’lêi hlâu dêi rôh tơplâ vâ pơkâ ivá rêh ăm tơnêi têa.

Xua ing tơdroăng ki pơxiâm mê, Kuô̆k hô̆i Việt Nam ôh tá la lâi pơtê tơdroăng ki mơ-eăm, pơhlêh nếo khu tơrŭm ƀă túa pơkâ pêi cheăng, ki khât gá cho kơ koan teăng mâ kân má môi dêi kuăn pơlê, kơ koan pơkuâ xiâm dêi tơnêi têa Kŏng hòa xah hô̆i chuh ngiah Việt Nam.