VOV4.Sêdang -  Tung mâu hơnăm hiăng hluâ, kơnôm ing pêt loăng sâm Ngọc Linh a ngo Ngọc Linh, hr^ng rơpo\ng hdroâng kuăn ngo Rơteăng a pái to cheăm Măng Ri, Tê Xăng [a\ Ngọc Lây, tơring Tu Mrông, kong pơlê Kon Tum nôkố hiăng chiâng kro mơdro\ng. Têt tiô khôi hmâ Tân Sửu 2021, rơtế [a\ tơdroăng phiu ro ai tu\m kế tơmeăm khoăng, Têt ối cho roh vâ kuăn pơlê tơru\m dêi pó, pơtối mơnhông tơdroăng nhuo#m pâ dêi mơngế pêt sâm a ngo Ngọc Linh. Khoa Điềm, Ngế chêh hlá tơbeăng a kơpong Tây Nguyên ai [ai chêh ‘’Tuăn pâ dêi rơpó mơngế pêt sâm a ngo Ngọc Linh’’.

Hơnăm kố, 65 rơpo\ng kuăn pơlê a pơlê Pu Tah, cheăm Măng Ri tơdah Têt môi tiah ro tâ, xua pơkeăng hiăng ai tơ’nôm hên rơpo\ng kuăn pơlê pêt loăng sâm Ngọc Linh [ă tá mâu pơkeăng nhâ loăng ki ê. Pôa A Tôn, môi tung mâu ngế pêt sâm Ngọc Linh rơkê má môi dêi pơlê Pu Tah tối tiah kố: châ pêt sâm Ngọc Linh  cho kro tơniăn:

‘’Sap ing vâi krâ nho\ng o ‘nâi sâm cho môi túa loăng pơkeăng ki kơnía, ai pơxúa kô mơnhông tơ-[rê tơdroăng cheăng kâ rêh ối dêi rơpo\ng hngêi mê kuăn pơlê hiăng ‘nâi mơjo, ‘nâi tăng troăng pêt hên tâ, rak ngăn gá vâ tơdroăng cheăng kâ châ tơniăn. Kơnôm ing pêt sâm kuăn pơlê akố hiăng mơnhông tơ-[rê tung rêh ối, ai hmê kâ, ếo xâp, châ rôe rơxế, mơjiâng pro hngêi le\m krip, rôe tu\m mâu tơmeăm vâ xúa tung rơpo\ng hngêi, ai liăn ăm dêi kuăn lăm hriâm a hơngế’’.

{ă yă tê tâng vâ riân lối 100 rơtuh liăn môi kg sâm Ngọc Linh  ối drêh mê tá hlá gá môi tiah nôkố, hên rơpo\ng kuăn pơlê Rơteăng a mâu cheăm Măng Ri, Tê Xăng [ă Ngọc Lây dêi tơring Tu Mrong hiăng chiâng mâu ki kro mơdro\ng. Laga ôh tá xê kăn kơdrum ki lâi xuân vâ mot tung kong pui tê sâm Ngọc Linh la lâi ai tơdroăng kal vâ liăn tơdrêng mê nếo lăm prui tê.

Rêm loăng sâm Ngọc Linh  môi hơnăm lo reăng môi hdroh, tâng riân rêm xiâm ai sap 25 troh 30 kloăng, ai loăng ki ‘nâ troh 50 pu\m kloăng. Mơ’nui hơnăm châ xo rêm kloăng sâm tê tơdrêng xuân châ lối 100 rơpâu liăn, tâng mơdâ ăm hmo\ng huăn chiâng loăng yă tê pá xôp 300 rơpâu liăn. Hmâ hlo pá la ki tơviah a cheăm Măng Ri xuân môi tiah Tê Xăng [ă Ngọc Lây cho rơpo\ng kơtiê xuân châ pêt sâm Ngọc Linh. Xua mê, nếo tối sâm Ngọc Linh ôh tá xê to loăng ki mơnhông cheăng kâ mê ối cho loăng ki hơ-ui pâ.

Pôa A Sĩ, Kăn hnê ngăn Đảng ủy cheăm Măng Ri ăm ‘nâi, vâ hên ngế rơtế pêt loăng sâm, kuăn pơlê ăm dêi rơpó mung, klêi mê xing xoăng ăm dêi rơpó hdrê. Tơná pôa A Sĩ xuân cho ngế ki djâ troăng ahdrối rak ngăn hdrê sâm Ngọc Linh klêi mê hnê tối, kum ăm dêi rơpó:

“A tơmiât, tâng hmôu pơ lâk xo kô tâi sâm. Ing mê, a mơdâ pro hdrê a kơdrum hngêi, rôe tơ’nôm hdrê kuăn pơlê xo ing kong vâ pêt. A pêt ing hơnăm 2003, 2004 troh nôkố a klâ hdrê mê ăm kuăn pơlê. Hên hngêi ki ‘nâ hiăng ai hên sâm ing hdrê ki á mơdâ ăm’’.

Rơtế [ă tơdroăng veăng xing xoăng ăm mâu nho\ng o tung pơlê, mâu khu mơdró pêt sâm Ngọc Linh a tơring Tu Mrông xuân ai mâu tơdroăng kơjo kum pêi tơ-[rê ăm kuăn pơlê. Ko\ng ti veăng tơlo liăn pêt sâm Ngọc Linh Kon Tum cho môi tíu ki vâ mơhno. Ko\ng ti kố hiăng xo mâu ngế ai dâng 300 rơpo\ng kuăn pơlê mơngế Rơteăng mot pêt sâm, ăm vâi hmân ếo kring vế châ chăn, che\m mơ’drêh ăm vâ kâ ối [ă rêm khế mơhá ăm vâi sap 3 troh 5 rơtuh liăn môi khế. Vâ kuăn pơlê hmâ tâ [ă khu mơdró hlối châ mơnhông tơ-[rê cheăng kâ tung rơpo\ng, rêm Ko\ng ti kố kơjo kum ăm rêm ngế 100 xiâm hdrê loăng vâ vâ ăm vâi pêt xêh a kơdrum tơná vâ pro xiâm.

Pak^ng mê, ối hnê kih thuât pêt, rak ngăn ăm kuăn pơlê. Pôa A Phú, kăn thôn Long Láy tối ăm ‘nâi, loăng sâm ngọc Linh ôh tá xê to kơnía git ‘na ki pơxúa kơnâ liăn mê ối cho hdrê loăng ki hơ-ui pâ, ki tơ-[rê hên tung cheăng kâ, tơdroăng mê loăng pơkeăng kô pro pơxúa tung tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê:

“Châ pêt sâm Ngọc Linh kuăn pơlê ối ai liăn châ xo hên, châ mơjiâng pro hngêi, ai liăn ăm dêi kuăn ‘ne\ng lăm hriâm. Vâ châ pêt sâm vâi krâ nho\ng o ối ‘nâi rak ngăn kong mê kuăn pơlê ôh tá ko kong muih pêi chiâk. Châ Ko\ng ti kơjo kum hên, hnê kuăn pơlê ngin ‘nâi ple\ng túa pêt rak ngăn sâm [ă pro tiô tơdroăng ki hnê. Kuăn pơlê tối ăm dêi rơpó thế mơ-eăm pêt sâm, ôh tá chiâng xo sâm ki ôh tá xê khât, ôh tá la lâi hdrê loăng sâm a kơpong ki ê djâ pêt akố  [ă hnê tối ăm dêi rơpó rak ngăn kong krâu khât’’.

Riân troh mơ’nui hơnăm 2020, kong pơlê Kon Tum ai tâi tâng tơnêi pêt loăng sâm Ngọc Linh dâng 630 ha, tung mê, ai chât ha cho ki kuăn pơlê mơngế Rơteăng a pái to cheăm Măng Ri, Tê Xăng [ă Ngọc Lây dêi tơring Tu Mrông. Kơnôm pơtối rak vế tơdroăng ‘nâi tơru\m môi tuăn, ‘nâi hơ-ui pâ dêi rơpó tung kuăn pơlê [ă hnoăng cheăng pêi dêi kuăn pơlê [ă khu mơdró mê tơnêi pêt loăng sâm Ngọc Linh a tơring kố đi đo châ po rơdâ. Têt Lo hơnăm nếo Tân Sửu hơnăm 2021 a kơpong pêt sâm Ngọc Linh tơring Tu Mrông môi tiah ro tâ xua loăng sâm Ngọc Linh ôh tá xê to kơnâ liăn, pơxúa ăm mơngế ki pêt mê ối cho loăng ki vâ pơtih cho tuăn pâ dêi rơpó tung pơlê rơtế mơnhông tơ-[rê.

Gương tơplôu [ă tơbleăng