VOV4.Sêdang - Pơla hdrối kố nah, a pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột, Khu xiâm ngăn ‘na pơkâ vê hdró [ă pơkâ tơdroăng chiâk deăng, ối tung Khu xiâm ngăn ‘na chiâk deăng [ă mơnhông thôn pơlê tơru\m cheăng [ă Khu pơkuâ ngăn tơdroăng tơkêa bro hơ’leh cheăng chiâk deăng krá tơniăn Việt Nam, dó inâi VnSAT tơku\m po roh Hôp mơjiâng pro tơdroăng tơkêa pêi mơnhông pêi pêt  kơphế ki xú le\m Việt Nam. H’Xíu H’Mok, Ngế chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jíu Việt Nam a kơpong Tây Nguyên ai mơnhên tối.

Tơdroăng tơkêa pêi Mơnhông pêi pêt kơphế xú le\m Việt Nam hiăng châ pơkâ mơ’no pêi sap ing hơnăm 2019, mơjiâng pro a 8 kong pơlê, mê cho Điện Biên, Sơn La, Quảng Trị, Kon Tum, Gia Lai, Dak Lak, Dak Nông [ă Lâm Đồng, tơku\m pêt 2 hdrê kơphế ki xiâm, mê cho kơphế vo#i [ă kơphế chế. Tơdroăng tơkêa pêi mê ki xiâm cho vâ mơnhông pêt kơphế xú le\m Việt Nam troh a hơnăm 2030 tiô kô tơdroăng ki mơnhên tối inâi kơphế Việt Nam tối tơchôam [ă thăm mơdêk tơdroăng pêi lo liăn ngân ăm mâu kuăn pơlê ki veăng pêt hên kơphế.

Pôa Nguyễn Quang Dũng - Ngế xiâm ngăn Vie#n pơkâ vê hdró [ă pơkâ pêi chiâk deăng tối ăm ‘nâi, klêi kơ’nâi 1 hơnăm pêi pro tiô tơdroăng ki séa ngăn a mâu kong pơlê ki mơnhên tối, tiô tơdroăng mê ăm hlo, kơpong Tây Nguyên [ă kơpong kong ngo peăng Kơnho\ng ai hên tơdroăng cheăng ki tơtro vâ mơnhông pêt kơphế ki xú le\m.

‘’Tiô kơ mâu tơdroăng ki séa ngăn ing peăng Vie#n ki chêh xo [ă mơnhên tối, mê a Tây Nguyên plâi kơphế a 5 kong pơlê pơrá ai túa ki le\m dâi khât, [ă cho kơphế ki krúa le\m. Tâng pin thăm mơdêk pêt tơ’nôm mâu kơphế mê hnối ai tá tơdroăng tăng rah hdrê pêt, mơ’no liăn cheăng, mơhno mâu troăng hơlâ ki rơkê tơtro kih thuât, klêi mê, tá hiâm tuăn ki rơkê ple\ng dêi kuăn pơlê tung krí plâi ki dâi le\m’’.

Mơnhông pêt kơphế ki dâi le\m

Veăng tơpui tối ‘na tơdroăng ki xiâm dêi tơkêa pêi mơnhông pêt kơphế xú le\m Việt Nam, ai hên mâu kăn tối tiah kố, tơdroăng vâ pêi pro tiô tơdroăng tơkêa pêi mê tá hâi teăm trâu rơdâ, ối kal athế ai troăng hơlâ ki vâ mơnhên. Pôa Lê Trần Anh Dũng, Kăn pơkuâ ngăn khu xiâm ngăn ‘na tơdroăng ki rơkê ple\ng tung pêi pêt kơphế krá tơniăn dêi Khu pơkuâ ngăn ‘na mơdró krá tơniăn IDH tối tiah kố, tơdroăng tơkêa pêi kal mơnhên tối tơdroăng ki mơnhông pêt kơphế xú le\m, ôh tá khoh tơbriât pêt lối hên kơphế ah kô ôh tá tơniăn ‘na tơnêi tíu:

‘’Kơphế ki xú le\m cho kơphế ki dâi le\m, pá vâ châ pêi pro [ối, athế mơnhông pêt tiô kơ tơdroăng ki rơkê ple\ng hên tâ a kơpong tơnêi ki mê. Ai mâu tơdroăng ki vâ tơno tối ‘na kơphế. Tiô kơ tơdroăng ki pơkâ dêi lâp plâi tơnêi, tơdroăng pêi pêt  kơphế kal athế pôu râng ‘na tơdroăng dêi hyôh kong prâi, hnoăng cheăng [ă pơlê pơla. Kal ai khu ki lâi mê ‘lo vâ môi tuăn tung tơdroăng chêh tối marketing, hnê mơhno ăm kuăn pơlê ki pêi pêt kal athế pêi pro tơtro, ôh tá lôi môi khu ngế pêi ti kố, ah ai mâu ki ê pêi phá tơ-ê, ing mê, kô pá ‘na tơdroăng ki vâ pêi tơtro tiô tơdroăng ki tơnêi têa hiăng pơkâ, drêng pêt iâ ga tơniăn, la pêt lối hên kô ôh tá tơniăn tro tiô tơdroăng ki hiăng pói vâ’’.

Kơphế ki xú le\m Việt Nam-Troăng prôk mơnhông ki nếo ăm kơvâ pêi pêt kơphế

Mâu kăn xuân ai mơnhên tối, tung lâp plâi tơnêi dế nôkố, plâi kơphế ki dâi le\m bu châ iâ. Ai mâu kong têa ê ki pêi pêt kơphế ki xú le\m hiăng ai inâi châ ô eăng, cho Brazil, Indonesia hiăng châ lâp plâ tơnêi ‘nâi xua vâi pêi pêt dâi khât, khoh chiâng ai plâ kơphế ki xú le\m, hiăng ai inâi châ ô eăng xuân châ tê mơ’no hên [ă yă ki tơniăn. Pôa Trịnh Đức Minh, Kăn hnê ngăn khu tơru\m pêi pêt kơphế {uôn Ma Thuột ai tối, [ă Việt Nam, kal ai inâi kơphế ki dâi le\m khât, kal athế châ ‘nâi nhên kơphế ki dâi le\m [ă kơphế hưh cơ, mơnhông pêt kơphế ki xú le\m athế tăng châ hên tíu vâ tê mơdró.

‘’Mơnhông pêt kơphế Robusta kal athế tí tăng ‘nâi vâ châ tê mơ’no tung tơnêi têa. Ing kơchơ dêi tơnêi têa mê kum ăm mâu hdrê kơphế ki ê xuân châ pêi lo hên. Drêng vâi hiăng ‘nâi kơphế ki dâi le\m, kơphế ki xú ho\m, rôe thăm rế hên mê xuân mơdêk inâi ki ôu eăng kơphế dêi Việt Nam. Kơchơ tê rôe kơphế ki dâi le\m châ tơku\m po tê mơdró phá tơ-ê tâng vâ pơchông ngăn [ă kơphế ki tê mơdró tiah hmâ. Mâu khu ki kơ-óu hiăng lăm troh a tíu ki pêi pêt, uâ mơdiê, tơru\m cheăng [ă khu pơkuâ ngăn kơdrum deăng lơ mâu khu pêi cheăng tơru\m pêt kơphế ki mê vâ rôe, ôh tá êa ai tơdroăng ki ai khu ngế ối pơla dế vâ tí tăng rôe’’.

Dế nôkố, mâu kong têa ki djâ troăng ahdrối ‘na kơvâ pêi pêt kơphế, môi tiah Brazil, Indonesia, Khu pêi cheăng tơru\m pêt kơphế ki dâi le\m Châu Phi pơrá thăm mơdêk tơdroăng ki pêi pêt kơphế ki dâi le\m mơ’no tối, tơbleăng mơhno tung um tơvi, mơ’no tối tung rơ’jíu, chêh tối tung hlá tơbeăng vâ mơ’no tê kơphế ki dâi le\m. Kơphế cho kơvâ pêi cheăng ki xiâm, cho môi tung mâu tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng ki ô eăng má môi dêi Việt Nam [ă mâu pú hmâ tung lâp plâi tơnêi. Mơnhên tối ‘’kơphế ki xú le\m’’ roh apoăng hiăng châ tơbâ troh a hơnăm 2019. Tơdroăng ki pơtối mơnhông pêi pêt kơphế ki dâi le\m a tơnêi têa tung la ngiâ kô kum veăng mơnhông tíu ki tê mơdró nếo, pro tơ’lêi hlâu vâ khoh châ ai kế tơmeăm tê mơdró, veăng kum mơdêk tơdroăng ki dâi le\m dêi kơphế Việt Nam.

Hneăng tơ’noăng: ‘’Kơphế ki xú le\m Việt Nam hơnăm 2019’’ châ tơku\m po cho vâ pơ-ô pơ-eăng mâu khu kơphế ki dâi le\m dêi Việt Nam troh mơngế ki rôe xúa, khu ki kơ-óu, mơdiê [ă kong têa ê; tơdjêp troh tơdroăng ki ăm kơ-óu chiâng kơphế ki dâi le\m păng ‘nâng, ing mê, veăng thăm mơdêk ivá cheăng ăm mơngế pêt kơphế ki tơniăn ton ăm kơphế Việt Nam.

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng