![Hoàng Cường/VOV Đông Bắc](/themes/custom/vov_4/images/avatar.png)
Với người Tày, người Nùng, con trâu vẫn là đầu cơ nghiệp, bởi việc gieo trồng của bà con ở những thửa ruộng bậc thang hầu như không thể sử dụng máy móc. Bởi thế, "tạ ơn" trâu khi nông nhàn là phong tục ghi nhận công lao của loài vật này để con người có những vụ mùa bội thu.
![](https://vov4-media.solidtech.vn/sites/default/files/styles/large_watermark/public/2024-07/khi_nhung_thua_ruong_bac_thang_da_cay_xong_la_luc_dong_bao_tay_nung_an_tet_.jpeg)
Tết gọi vía trâu “Khoăn vài” hay Tết mùng 6 tháng 6 thường được đồng bào Tày, Nùng các tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn tổ chức sau khi đã cấy xong vụ mùa với ý nghĩa "tạ ơn" trâu đã giúp con người sản xuất ra lúa gạo, cũng là dịp để con cháu trong gia đình đoàn tụ sau một mùa vụ vất vả. Về nét văn hóa độc đáo này, bà Hoàng Thị Nhuận, hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, người có nhiều công trình nghiên cứu về văn hóa Tày-Nùng cho biết: Đầu tiên là các nghi lễ gắn với tâm linh, nghi lễ cúng gia tiên, cúng Thần Nông, thần bảo vệ gia súc. Các lễ vật đều được chuẩn bị từ nhiều ngày trước, đúng ngày 6 tháng 6 (Âm lịch) cả bản dậy từ sáng sớm để chuẩn bị sắp lễ cho việc dâng cúng. Việc đầu tiên gia chủ phải làm là dọn dẹp chuồng trâu cho sạch sẽ, cắt giấy hồng dán lên các cột chuồng trâu, dán lên sừng trâu với ý nghĩa xua đuổi tà ma và cầu mọi điều may mắn.
"Người Tày-Nùng gắn với nông nghiệp lúa nước. Ngày xưa, trâu được dùng làm sức kéo chính trong mùa vụ. Đến ngày mùng 6 tháng 6 âm lịch, khi đã cấy xong vụ mùa, trâu được nghỉ ngơi, bà con người Tày, Nùng tổ chức ăn tết gọi vía trâu bởi vì đồng bào quan niệm sau vụ mùa vất vả, trâu cày bừa mệt nhọc nên hồn siêu phách lạc. Dịp này nhà nào cũng làm bánh, bún, đặc biệt không thể thiếu món bún vì nó tượng trưng cho trời mưa với mong ước mưa thuận, gió hòa tưới tắn cho những cánh đồng lúa vừa cấy". - Hoàng Thị Nhuận |
Bà Nông Thị Hạnh (xóm Lũng Hoài, xã Mã Ba) và bà Nông Thị Anh (xóm Lũng Kính, xã Hồng Sỹ) cũng cho biết: Mặc dù vùng Lục Khu (huyện Hà Quảng, Cao Bằng) quanh năm khô hạn, không có ruộng cấy lúa nhưng con trâu cũng gắn liền với đồng bào Nùng nơi đây và cái tết “Khoăn vài” luôn là sự kiện lớn đối với bà con.
"Đến ngày mùng 6 tháng 6 thì nhà nào cũng làm bánh, nào là bánh chưng, bánh dợm, nhà nào có vịt thì thịt vịt, có gà thì thịt gà. Bà con vẫn giữ phong tục từ trước tới nay. Đồng bào trong bản tổ chức ăn tết to như rằm tháng bảy, không thể bỏ được bởi vì đó là phong tục của dân tộc".
“Tết mùng 6 tháng 6 nhà nào cũng ăn to lắm. Nhà nào cũng làm mâm thịt gà cúng tổ tiên, phong tục của người Nùng bản tôi thì cúng gà cả con chứ không chặt ra từng miếng. Mọi người làm đủ loại bánh để ăn tết. Sau khi làm lễ xong thì cả nhà cùng ăn bữa cơm quây quần bên nhau”.
Lễ vật để dâng cúng dịp Tết “khoăn vài” gồm thịt vịt, bánh lưng gù hình sừng trâu, bún cùng rượu và các loại quả trong vườn nhà. Thứ không thể thiếu là vàng mã. Sáng mùng 6 tháng 6 (âm lịch) gia chủ sắp đồ lễ và chờ đúng giờ Thìn sẽ dâng lễ lên bàn thờ với mong muốn các bậc Thần linh phù hộ cho đàn trâu mạnh khỏe, bình an, để vụ sau lại tiếp tục giúp người dân việc cày bừa. Sau khi đã hoàn tất việc cúng lễ, gia chủ dắt trâu, vác cày, bừa ra sông, suối để tắm cho trâu, rửa cày, bừa sạch sẽ. Bữa cơm trưa ngày mùng 6 tháng 6, nhà nào cũng cho trâu ăn trước, với các loại bánh, bún... cùng câu hát mời trâu ăn.
![](https://vov4-media.solidtech.vn/sites/default/files/styles/large_watermark/public/2024-07/sau_khi_lam_le_tai_nha_dan_trau_se_duoc_gia_chu_dua_di_chan_tha.jpg)
Tết “khoăn vài” mỗi vùng có những nghi thức khác nhau nhưng đều mang một mục đích chung là gọi vía trâu về sau mùa vụ cày bừa vất vả, mệt nhọc. Bà Hà Thị Ỷ (người Tày ở xóm Nà Nhừ, xã Dân Chủ, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng) cho biết, từ xưa đã thấy các cụ bảo ăn tết mùng 6 tháng 6 là ăn tết “khoăn vài”. Cày cấy xong rồi thì tổ chức ăn một bữa coi như rửa nông cụ, sau đó con trâu sẽ được nghỉ ngơi.
Với mong muốn tạ ơn Thần Nông đã phù hộ cho mưa thuận gió hòa và tỏ lòng biết ơn đối với con trâu giúp nhà nông hoàn thành mùa vụ. Tết “khoăn vài” đã trở thành ngày lễ truyền thống không thể thiếu của đồng bào Tày, Nùng. Đây cũng là dịp để gắn kết tình cảm giữa các thành viên trong gia đình, làng bản, góp phần gìn giữ nét văn hóa độc đáo trước làn sóng mai một nhiều nét văn hóa truyền thống hiện nay./.
Viết bình luận
Tin liên quan
Ẩm thực truyền thống của đồng bào trong lễ hội
VOV4.VOV.VN - Đồng bào các dân tộc thiểu số ở Kon Tum sinh sống dựa vào núi rừng và canh tác nương rẫy. Từ đó, họ có một nền văn hóa ẩm thực phong phú và đa dạng với các sản phẩm từ nông, lâm nghiệp. Các món ăn xuất hiện nhiều hơn trong những dịp vui, ngày lễ tết, đặc biệt là trong các lễ hội của cộng đồng. (Chương trình Tìm hiểu các dân tộc Việt Nam ngày 27/5/2024)
Ẩm thực truyền thống của đồng bào trong lễ hội
VOV4.VOV.VN - Đồng bào các dân tộc thiểu số ở Kon Tum sinh sống dựa vào núi rừng và canh tác nương rẫy. Từ đó, họ có một nền văn hóa ẩm thực phong phú và đa dạng với các sản phẩm từ nông, lâm nghiệp. Các món ăn xuất hiện nhiều hơn trong những dịp vui, ngày lễ tết, đặc biệt là trong các lễ hội của cộng đồng. (Chương trình Tìm hiểu các dân tộc Việt Nam ngày 27/5/2024)
Những nét văn hoá, lễ hội độc đáo ở Bắc Hà
VOV4.VOV.VN: Dịp này đến Bắc Hà (Lào Cai) ngoài trải nghiệm những vườn mận chín mọng, du khách còn được xem lễ hội đua ngựa truyền thống, đến chợ phiên khám phá bản sắc văn hoá đồng bào các dân tộc. Tại đây, du khách có dịp thưởng thức những món ăn truyền thống của đồng bào các dân tộc ở vùng cao nguyên trắng.(Chương trình sắc màu dân tộc Việt Nam ngày 26/5/2024).
Những nét văn hoá, lễ hội độc đáo ở Bắc Hà
VOV4.VOV.VN: Dịp này đến Bắc Hà (Lào Cai) ngoài trải nghiệm những vườn mận chín mọng, du khách còn được xem lễ hội đua ngựa truyền thống, đến chợ phiên khám phá bản sắc văn hoá đồng bào các dân tộc. Tại đây, du khách có dịp thưởng thức những món ăn truyền thống của đồng bào các dân tộc ở vùng cao nguyên trắng.(Chương trình sắc màu dân tộc Việt Nam ngày 26/5/2024).
Đặc sắc Lễ hội Tấc Ka Coong của đồng bào Cơ Tu- A Lưới
VOV4.VOV.VN - Đồng bào Cơ Tu ở huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế sở hữu kho tàng văn hóa truyền thống phong phú với hơn 10 lễ hội, đặc biệt là Lễ hội Tấc Ka Coong - Lễ hội cúng Thần Núi. Đây là Lễ hội để người Cơ tu cúng tạ ơn thần núi, rừng, sông, suối trong phạm vi làng cai quản. Tại Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc miền núi tỉnh Thừa Thiên Huế lần thứ XV, năm 2024, việc tái hiện lễ hội Tấc Ka Coong giúp người dân và du khách khám phá kho tàng văn hóa đặc sắc của đồng bào Cơ Tu.
Đặc sắc Lễ hội Tấc Ka Coong của đồng bào Cơ Tu- A Lưới
VOV4.VOV.VN - Đồng bào Cơ Tu ở huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế sở hữu kho tàng văn hóa truyền thống phong phú với hơn 10 lễ hội, đặc biệt là Lễ hội Tấc Ka Coong - Lễ hội cúng Thần Núi. Đây là Lễ hội để người Cơ tu cúng tạ ơn thần núi, rừng, sông, suối trong phạm vi làng cai quản. Tại Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các dân tộc miền núi tỉnh Thừa Thiên Huế lần thứ XV, năm 2024, việc tái hiện lễ hội Tấc Ka Coong giúp người dân và du khách khám phá kho tàng văn hóa đặc sắc của đồng bào Cơ Tu.
Nhiều cách làm hay trong giữ gìn, bảo tồn trang phục, lễ hội giàu bản sắc tại Lào Cai
VOV4.VOV.VN - Với 25 nhóm, ngành dân tộc cùng 41 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia và 2 di sản đại diện nhân loại, Lào Cai là một trong những địa phương có truyền thống văn hóa độc đáo, giàu bản sắc, cũng như sở hữu nhiều di sản văn hóa hàng đầu cả nước. Công tác bảo tồn, gìn giữ văn hóa đang được địa phương đẩy mạnh, gắn với nhiều lĩnh vực, ở nhiều môi trường khác nhau. Những cách làm hay, sáng tạo trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số tại Lào Cai đã mang lại những kết quả tích cực.
Nhiều cách làm hay trong giữ gìn, bảo tồn trang phục, lễ hội giàu bản sắc tại Lào Cai
VOV4.VOV.VN - Với 25 nhóm, ngành dân tộc cùng 41 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia và 2 di sản đại diện nhân loại, Lào Cai là một trong những địa phương có truyền thống văn hóa độc đáo, giàu bản sắc, cũng như sở hữu nhiều di sản văn hóa hàng đầu cả nước. Công tác bảo tồn, gìn giữ văn hóa đang được địa phương đẩy mạnh, gắn với nhiều lĩnh vực, ở nhiều môi trường khác nhau. Những cách làm hay, sáng tạo trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số tại Lào Cai đã mang lại những kết quả tích cực.
Độc đáo lễ hội Sú Khon Khoài của người Lự Lai Châu
VOV4.VOV.VN - Sú Khon Khoài là nghi lễ truyền thống trong đời sống tâm linh đồng bào Lự ở Lai Châu để người dân tỏ lòng biết ơn con trâu năm qua đã cần mẫn mang lại mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no cho người dân.
Độc đáo lễ hội Sú Khon Khoài của người Lự Lai Châu
VOV4.VOV.VN - Sú Khon Khoài là nghi lễ truyền thống trong đời sống tâm linh đồng bào Lự ở Lai Châu để người dân tỏ lòng biết ơn con trâu năm qua đã cần mẫn mang lại mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no cho người dân.