Klei năng mđing êdi tal êlâo ti kdriêk krông Pač, čar Daklak mkŏ mjing knăm hưn mdah bruă čhĭ boh durian tal êlâo hlue hrăm trŭn leh mâo kuôl kă plah wah Phŭn bruă lŏ hma Việt Nam hŏng Knơ̆ng bruă kiă kriê klei mŭt kbiă găn knông lăn China. Khua phŭn bruă lŏ hma Lê Minh Hoan lač, klei yuôm bhăn mâo čhĭ mnia hŏng êlan phŭn tal êlâo mâo mkŏ mjing jing leh klei mơak prŏng mơ̆ng phung pla mjing ti Yŭ kwar Dhŭng, Ngŏ kwar Dhŭng lehanăn Lăn Dap Kngư. Mbĭt hŏng klei găl mâo čhĭ mnia hŏng anôk mnia mblei prŏng, đru leh phung duh mkra lehanăn phung pla mjing mâo ba wĭt boh tŭ dưn prŏng mơ̆ng boh kroh pô, dưi čhĭ mnia hŏng êlan phŭn ăt jing klei lông dlăng amâo mâo djŏ điêt ôh, Khua phŭn bruă Lê Minh Hoan, lač:

“Êjai hlăm tar rŏng lăn dôk bi tiŏ êran hlăm hdră pla mjing doh, lehanăn klei duh mkra dưi mkŏ mbĭt ară anei. Hŏng klei mĭn êbat mbĭt jing klei amâo mâo dưi tlaih ôh. Boh durian thâodah ya mta boh kroh mkăn čiăng mâo čhĭ mnia kbưi, tui duah anôk mnia mblei kjăp, snăn grăp čô mnuih hlăm jih jang hdră êlan mă bruă mơ̆ng phŭn hlŏng kơ êdŭk, brei bi mâo klei bi sa ai, thâo bi hgŭm čiăng hrăm mbĭt đĭ kyar”.

            Ti tluôn boh durian, mrâo anei knơ̆ng bruă sang čư̆ êa kdriêk Krông Hnang, čar Daklak ăt mkŏ mjing leh mơh knăm mphŭn ba čhĭ boh măkka hlue êlan phŭn truh kơ ala čar Japon. Klei anei pŏk leh klei găl kơ mta asăr yuôm bhăn anei mơ̆ng čar Daklak dưi mâo čhĭ kơ ala čar ti Asi lehanăn tar rŏng lăn. Asăr măkka tal êlâo mâo ba čhĭ kơ ala čar Japon hŏng ênoh êbeh kơ 6 ton mâo pla mjing ti kdriêk Krông Hnang, čar Daklak. Asăr măkka anei găn lu gưl ksiêm dlăng mơ̆ng dŭm anôk bruă truăn kơ bruă mơ̆ng dua ala čar. Blŭ hrăm ti anôk mkŏ mjing knăm anei, Lưu Văn Khôi, Khua knơ̆ng bruă duh mkra mnia mblei čar Daklak brei thâo, klei asăr măkka mâo čhĭ hŏng êlan phŭn truh kơ ala čar Japon jing pŏk leh klei găl kơ bruă mnia mblei boh anei mơ̆ng Daklak truh hŏng dŭm ala čar ti Asi lehanăn tar rŏng lăn:

“Anei jing sa bruă yuôm bhăn êdimima kyuadah Japon jing sa ala čar hgŭm prŏng hlăm dŭm klei kuôl kă mnia mblei êngiê hŏng Việt Nam. Lehanăn anei ăt jing sa hlăm dŭm anôk blei mnia boh măkka prŏng mơ̆ng tar rŏng lăn ară anei. Bruă mâo čhĭ asăr măkka hlue êlan phŭn anei srăng jing knơ̆ng kơ bruă pŏk lu klei găl mkăn kơ phung duh mkra mnia mblei Daklak, lehanăn kdriêk krông Hnang mâo čhĭ mnia hŏng ala tač êngao”.

Ară anei, măkka mâo leh phŭn bruă lŏ hma tŭ yap jing mta ana pla mâo lu hdră yua, jing ana pla mjing pioh mă boh êjai lehanăn lŏ jing ana kyâo dliê. Hjăn ti kdriêk Krông Hnang, hŏng ênoh 2 êbâo 300 ha anak măkka mâo pla leh, snăn mâo 1 êbâo ha hlăk mboh, hŏng hnơ̆ng mâo hlăm brô êbeh 1 êbâo 700 ton.

Mrâo anei, ti ƀuôn prŏng Ƀuôn Ama Thuôt, čar Daklak, Êpul hgŭm bruă pla tiu Việt Nam mkŏ mjing leh klei bi kƀĭn hŏng tač êngao, kơ bruă tiu Việt Nam. Anei jing wưng čiăng kơ phung pla mjing, phung mkra mjing lehanăn čhĭ mnia tiu hŏng ala tač êngao bi hriăm êmuh hdơ̆ng găp, bi hâo hưn kơ jih jang klei dleh dlan, klei gun kpăk, čiăng mâo hdră mghaih msir bi jăk, kñăm mđĭ kyar bruă pla tiu dlông rŏng lăn. Êbeh 10 thŭn êgao, bruă tiu dlông rŏng lăn tuôm găn leh sa wưng đĭ kyar ênhă pla mjing ti Việt Nam. Hŏng ênoh čhĭ yuôm mơh truh giăm 230 êbâo prăk/kg hlăm wưng anei mâo đru mguôp leh kơ ala čar drei dưi čhĭ mnia jăk hŏng ala tač êngao. Tui si Hoàng Thị Liên, Khua êpul hgŭm bruă tiu Việt Nam, klei kơ hnơ̆ng jăk jing leh ênoh čuăn kjăp snăk hlăm klei bi mnia mblei. Kyuanăn yơh, čiăng dưi krơ̆ng klei tŭ dưn mnơ̆ng pô pla mjing anei, jing bi mđing kơ hnơ̆ng jăk jing bruă năng ngă tal êlâo:

“Čiăng snăk klei bi hgŭm kjăp plah wah phung čhĭ mnia hŏng ala tač êngao, phung mkra mjing mơ̆ng Việt Nam, mâo klei bi mguôp kjăp hlăm bruă knuă, kñăm đru kơ phung pla mjing kjăp hlăm bruă duh mkra pla mjing. Si srăng ngă čiăng bi djŏ hŏng ênoh čuăn klei bi mnia mblei, klei anei yơh jing bruă phung duh mkra, phung mkra mjing lehanăn phung čhĭ mnia hŏng ala tač êngao năng ngă kñăm dưi mâo mnơ̆ng pioh čhĭ kơ ala tač êngao, lehanăn arăng srăng kčĕ kơ mnuih pla mjing. Klei anei sa kdrêč jing klei gĭr prŏng mơ̆ng phung duh mkra, lehanăn klei bi hgŭm kjăp mơh mơ̆ng phung pla mjing.”

            Ti anôk bi kƀĭn, Vũ Bá Phú, khua nôk bruă kơ klei mnia mblei mơ̆ng phŭn bruă duh mkra mnia mblei lač, Việt Nam ară anei, ăt jing ala čar pla mjing lehanăn čhĭ mnia tiu prŏng hŏng tar rŏng lăn. Thŭn 2022, ala čar drei mâo čhĭ leh hlăm brô 220 êbâo tôn, jing truh 55% hnơ̆ng tiu mâo hlăm kluôm ala. Siămdah, čiăng kơ boh tiu mơ̆ng Việt Nam dưi mâo klei hing ang hŏng tar rŏng lăn hŏng klei kjăp, snăn bruă tiu Việt Nam ăt adôk lu bruă năng ngă:

Tal êlâo jing mđĭ hĭn hnơ̆ng jăk lehanăn doh tiu hlue hŏng ênoh čuăn tar rŏng lăn, boh nik mđĭng hĭn êdi amâo mâo êa drao hluăt, bi djăp ênoh čuăn kjăp kơ hnơ̆ng tŭ boh tiu, kơ klei hdĭp mda ala ƀuôn. Tal dua anăn jing klei ba yua hdră mrâo mrang hlăm klei kiă kriê bruă dlăng kriê wiê ênăk klei duh mkra pla mjing, thâo bĭt kla phŭn agha lehanăn mâo bruă mkŏ hŏng anôk blei mnia čiăng dưi ba yua hlăm hdră êlan maketing. Tal 3, jing lŏ tă êlan mă bruă bi kjăp, jih jang bruă mă bi mâo klei kreh knhâo, mđĭ kyar kjăp bruă bi mnia mblei, mâo hdră êlan mă bruă kla mngač, lehanăn mkă tĭng klei tŭ dưn djŏ hŏng boh mnga mrâo lehanăn jăk pioh čhĭ mnia kơ dŭm ala čar prŏng”./.