Saadi H.M Salama, Pô bi ala djăp klei dưi mơ̆ng Knŭk kna Palestine ti Việt Nam, Khua êpul bruă hŏng tač êngao ala tač êngao ti Việt Nam nao hlăm Knăm mơak čĭng čhar Ngŏ Dhŭng Asi thŭn 2025 mơ̆ng čar Lâm Đồng mkŏ mjing ti Đà Lạt hlăk knhal jih mlan 12/2025 brei thâo:

“Êjai ênai čing kwang drei hmư̆ msĕ si ênai êa, ênai angĭn mơ̆ng čư̆ čiăng ñŭ kma mbĭt hŏng ênai dhuai anak mnuih mkŏ mjing klei mgei ai tiê, ai ktang leh anăn klei myang. Ênai kwang mơ̆ng čing čhar amâodjŏ knŏng jing ênai kdŏ mmuñ ƀiă lŏ jing klei blŭ mơ̆ng hƀuê ênuk, mơ̆ng êpul êya leh anăn mơ̆ng ai tiê amâo mâo kdŭn”.

Lŏ čuê dŭm mta bruă, wưng  Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 thŭn anei čar Lâm Đồng lŏ dơ̆ng mkŏ mjing lu hdră bruă dhar kreh. Boh nik jing thŭn tla êlâo “Leh sĭt sa boh sang”, djăp mta bruă mâo djăp ênŭm dŭm djuê ana mơ̆ng krĭng “Êbâo mnga Đà Lạt ” truh kơ “Čư̆ dliê Dak Nông” truh kơ “Êa ksĭ mtah Bình Thuận”. Hlăm ênai čing kwang hơ̆k mơak, phunug thâo mbruă K’Ho, M’nông, Chăm, Mạ… mơ̆ng čar Lâm Đồng bi tông čing - kdŏ čhuang, hưn mdah dŭm knhuah siam dhar kreh mơ̆ng djuê ana truh hŏng phung mah jiăng, mnuih ƀuôn sang leh anăn phung tuê. Pô thâo mbruă Ka Duýp, să Đinh Trang Thượng, brei thâo:

“Hmei jing mnuih djuê ana K’Ho, hruê anei ktưn hưn dưi nao hgŭm hlăm hruê knăm čing čhar mbĭt hŏng dŭm êpul tông čing mơ̆ng dŭm djuê ana ayŏng adei. Nao hlăm knăm mơak, kâo hmăng hmưi dưi mjĕ mjuk, hriăm čiăng đru kriê pioh leh anăn bi lar dŭm boh tŭ dhar kreh mơ̆ng djuê ana pô, hlăm anăn mâo klei tông čing mâo bruă klam yuôm bhăn. Truh hŏng knăm mơak klei hmei mđing amâo djŏ knŏng jing klei hơ̆k mơak hruê knăm, ƀiădah lŏ jing hdră kriê pioh dhar kreh djuê ana leh anăn krơ̆ng kơ ênai čing čhar”.

Amâo djŏ knŏng mdei hŏng klei mĭn kriê pioh, lu phung thâo mbruă ti Lâm Đồng čŏng pô ba dhar kreh djuê ana hlăm bruă hiu čhưn ênguê, kriê pioh dhar kreh, mkŏ mjing hdră duh ƀơ̆ng kơ êpul êya. Bruă sang čư̆ êa čar ngă bruă pluă mbĭt dŭm hdră êlan, hdră mkăp, boh nik jing hdră ala čar kñăm čiăng đru kơ bruă hiu čhưn ênguê êpul êya đĭ kyar. Mơ̆ng hdră êlan anei, mphŭn kčưm čar Lâm Đồng mkŏ mjing leh đa đa mnơ̆ng dhơ̆ng hiu čhưn ênguê êpul êya mâo knhuah gru mdê hjăn, nao mbĭt hŏng bruă lŏ hma, hŏng ƀuôn ngă bruă đưm leh anăn klei hdĭp dhar kreh aguah tlam. Pô thâo mbruă Y Breng, Bon Phai Kon, ƀuôn hgŭm Đông Gia Nghĩa, čar Lâm Đồng brei thâo:

“Tơdah pô lui, knhuah gru djuê ana pô luč ram kyuanăn pô lo rơ̆ng. Hlei pô khăp pô srăng mtô kơ diñu, hŭidah pô mduôn khua amâodah ruă duam ya pô thâo deh. Pô srăng mtô ƀrư̆ ƀrư̆ kơ diñu čiăng lŏ rơ̆ng kơ čing anei čiăng êdei dih  amâo mâo luč ram ôh, luč hĕ knhuah gru djuê ana pô. Ară anei mâo dŭm View, Farm diñu iêo pô nao tông pô kreh nao. Hnư hrui wĭt tal êlâo pô mă prăk pô mbha kơ ayŏng adei, truh kơ hbil dŭm View, Farm arăng brei prăk. Đa đa sa hruê kăm, đa đa 1,2 hruê mâo đa đa leh nao rang mdah hlŏng mâo prăk mtam”.

Ti čar Lâm Đồng, dŭm wăl anôk kriê pioh dhar kreh ăt jing anôk truh iêo jak phung tuê. Ti êlan Huỳnh Tấn Phát, ƀuôn hgŭm Mũi Né mâo sang djă pioh mnơ̆ng đưm Mũi Né mơ̆ng pô djă pioh Nguyễn Ngọc Ẩn kiă kriê. Sang djă pioh mnơ̆ng đưm êngao Knŭk kna anei dôk djă pioh hlăm brô 50.000 mta mnơ̆ng yuôm hin.

Knŏng êbeh 2 thŭn ngă bruă, anôk anei drông leh êbeh 100.000 gưl čô tuê, lu jing hđeh sang hră, phung hriăm gưl prŏng leh anăn phung ksiêm duah. Êbeh 40 thŭn ngă bruă bi mguôp hŏng mnơ̆ng đưm, Nguyễn Ngọc Ẩn amâo djŏ knŏng djă pioh ƀiădah lŏ yăl dliê dhar kreh kơ phung tuê hŏng ai tiê khăp čiăng:

“Anei jing sa hlâo čing boh tâo siam hĭn ti Việt Nam leh anăn dlông rŏng lăn. Hmei dưi drông lu nai prŏng, nai prĭn hlăm leh anăn êngao lăn čar hriê tinei ksiêm duah dŭm mta mnơ̆ng hlăm dhar kreh Chăm leh anăn dŭm djuê ana ayŏng adei. Kâo lông tông čing boh tâo kơ phung ayŏng adei thâo jing mâo hŏng anei hlăm brô 3.000 thŭn. Hưn hŏng phung ayŏng adei hlâo ring čing anei ti Di Linh mơ̆ng čar Lâm Đồng drei”.

Hluê si phung kriê dlăng ksiêm duah dhar kreh, leh bi mŭt mbĭt, čar Lâm Đồng dôk mâo klei găl dleh mâo êjai bi kƀĭn wăt wăl anôk siam leh anăn klei lu jơr mnơ̆ng kriê pioh. Anei jing klei găl, boh ktrŭt yuôm bhăn čiăng kơ čar mđĭ kyar bruă hiu čhưn ênguê hơĭt kjăp mơ̆ng boh êlam dhar kreh - anôk dŭm boh tŭ dưn knhuah gru dôk dưi kriê pioh leh anăn lŏ čuê. Nai mtô ti sang hră gưl prŏng Đà Lạt Nguyễn Thị Hà Giang, lač:

“Lâm Đồng mâo wăl anôk siam čiăng iêo jak phung tuê. Êngao kơnăn klei găl mơ̆ng Lâm Đồng anăn jing mnuih ƀuôn sang jơr leh anăn mnơ̆ng kriê pioh dhar kreh ăt jơr mơh. Hmei lač anei jing sa ai dưi yuôm bhăn čiăng mđĭ kyar bruă hiu čhưn êngue dhar kreh. Anei jing klei găl amâo djŏ grăp alŭ wăl mâo sơăi. Hŏng krĭng lăn mâo klei găl kơ wăl anôk siam hŏng mnơ̆ng kriê pioh dhar kreh lŏ mâo klei găl hĭn, bi lu jơr bruă hiu čhưn ênguê čiăng iêo jak phung tuê hriê tinei”.

Mbĭt hŏng klei gĭr mkŏ mjing hdră đuh ƀơ̆ng mơ̆ng kriê pioh dhar kreh, thŭn 2025 bruă hiu čhưn ênguê čar Lâm Đồng drông êbeh 20,7 êklăk gưl čô tuê, hŏng hnư hrui wĭt hlăm brô 56.800 êklai prăk, mđĭ kơ hnơ̆ng leh anăn ênoh. Čhuang mŭt hlăm thŭn 2026, čar Lâm Đồng gĭr drông 25,8 êklăk gưl čô tuê.

Êjai ênai čing dôk kwang, êjai dŭm klei yăl dliê dhar kreh adôk yăl dliê, Lâm Đồng amâo djŏ knŏng jing anôk truh, ƀiădah lŏ jing anôk kơ phung tuê nao, mđing hmư̆ leh anăn djă pioh dŭm boh tŭ yuôm mơ̆ng čư̆ čhiăng. Mơ̆ng knhuah gru dhar kreh truh kơ ktuê dlăng, mơ̆ng kriê pioh truh kơ mđĭ kyar, dhar kreh dôk jing boh kdrŭt yuôm bhăn đru kơ bruă hiu čhưn ênguê Lâm Đồng đĭ kyar hơĭt kjăp.