Ƀuôn K’dung, să Hră, kdriêk Mang Yang, čar Gia Lai tuôm jing anôk mâo klei đăo Hà Mòn, mâo lu mnuih tinei tuôm duah tŭ, lui hĕ pưk hma, gŏ sang luč klei mơak, anak čô amâodưi nao sang hră…Ƀiădah ară anei, ƀuôn K’Dung mâo klei mlih kluôm, dŭm bĭt êlan bê tông kpă blua, dŭm đang kphê mtah mda, leh anăn ênai phung hđeh tlao ti tač sang hră êjai mmông hlăp lêñ. Y Thành ( 67 thŭn) sa čô mâo kơhưm hlăm êpul êya, ñu gĭr jih ai tiê mbĭt hŏng bruă sang čư̆ êa alŭ wăl lŏ ba wĭt mnuih ƀuôn sang hŏng klei hdĭp êđăp ênang. Y Thành brei thâo kơ dŭm thŭn dleh dlan anăn:

"Êlâo dih hlăk thŭn 2009, mâo lu mnuih ƀuôn sang ti să Hră hmei hmư̆ klei arăng đoh ktŭng hlăm dŭm mta bruă soh čhuai, mâo pô hlŏng hluê diñu. Kyuanăn thŭn 2010, kâo hâo hưn kơ mnuih ƀuôn sang amâo mâo duah hmư̆ klei arăng mplư nao hgŭm hlăm dŭm mta bruă soh hdră bhiăn, kyuadah êjai lĕ hlăm klei mplư anei amâo djŏ knŏng luič klei yuôm asei pô, ƀiădah lŏ hmăi amâo mâo jăk kơ gŏ sang leh anăn yang ƀuôn, hâo hưn čiăng mđĭ hĭn klei thâo săng kơ mnuih ƀuôn sang, đru kơ mnuih ƀuôn sang thâo kral leh anăn dêč đuê̆ kơ dŭm klei soh anăn.

Ară anei, mnuih ƀuôn sang knŏng hmư̆ hluê Đảng, knŭk kna, amâo lŏ ngă klei arăng kčŭt mčhur bi luč klei bi mguôp. Hmei mkŏ mjing sa wăl êpul êya bi mguôp, bi đru hdơ̆ng pô, mbĭt anăn đru mkŏ mjing sa yang ƀuôn jăk leh anăn êđăp ênang”

Gŏ sang Rơ Châm Mreng (56 thŭn), mnuih djuê ana Jarai ară anei dôk hdĭp ti ƀuôn Vân, wăl krah Yaly, kdriêk Čư̆ Pah, čar Gia Lai. Êlâo dih ăt dôk rŭng răng, răng kơ phung riêng gah kyua tuôm nao hlăm êpul bi kƀĭn ti sang, ară anei ung mô̆ ñu dưi lŏ nŭ kma hŏng yang ƀuôn kyua mâo leh anôk bi kƀĭn jăk. Ară anei, gŏ sang Rơ Châm Mreng mâo leh sang dôk siam, mđĭ kyar bruă duh mkra mơ̆ng 2ha kphê, mbĭt hŏng rông mnơ̆ng ăt hrui wĭt dŭm êtuh êklăk prăk grăp thŭn.

 “Pô wĭt tinei, ƀuh klei soh chuai êlâo dih. Ară anei pô mă bruă knuă čiăng mđĭ kyar gŏ sang, rông ba anak čô. Lač jăk kơ bruă sang čư̆ êa, alŭ ƀuôn đru kơ hmei lŏ wĭt”.

Mơ̆ng thŭn 2022 truh kơ ară anei, čar Gia Lai hluê ngă hrăm mbĭt lu hdră êlan klă klơ̆ng đru kơ êpul êya mnuih djuê ƀiă mđĭ kyar bruă, dhar kreh. Êbeh 148.000 gưl gŏ sang ƀun leh anăn phung knŭk kna dlăng ba dưi lĭng čan prăk mnga hdjul mơ̆ng knơ̆ng prăk đru ba ala ƀuôn mơ̆ng dŭm hdră truh 7.400 êklai prăk. Dŭm êbâo gŏ sang dưi tlaih ƀun, dŭm hdră êa doh leh anăn bi doh wăl hdĭp mda krĭng ƀuôn sang dưi rŭ mjing.

Boh nik, hlăm wưng 2021 – 2025, čar Gia Lai mgaih msir bruă mă kơ êbeh 110.000 čô mnuih mă bruă, hlăm anăn mâo êbeh 35.000 čô mnuih mă bruă jing mnuih djuê ƀiă. Ral Lan Chung, k’iăng khua bruă đảng čar, khua bruă sang čư̆ êa čar Gia Lai  mñă klă: Asăp mtrŭn mrô 08 mđĭ hĭn klei gĭt gai mơ̆ng gưl bruă Đảng nah gŭ kơ klei mtrŭt mjhar bi mlih knhuah mĭn, hdră ngă hlăm mnuih djuê ƀiă čiăng kơ digơ̆ tlaih ƀun hơĭt kjăp mơ̆ng êpul khua bruă Đảng čar Gia Lai msĕ si sa grŭ kruăk yuôm, đru bi mlih klei mĭn, hdră ngă, mkŏ mjing boh kdrŭt čiăng kơ mnuih ƀuôn sang tlaih ƀun hơĭt kjăp.

 “Anei jing sa hlăm dŭm gru hmô êdah êdi, mđing kơ gŏ sang ƀun, giăm ƀun jing mnuih djuê ƀiă. Dŭm gŏ sang anei mâo dŭm gưl bruă mkŏ mjing klei găl hĭn čiăng kơ diñu dưi lĭng čan, mâo klei mtô kơ hdră êlan ngă bruă tŭ dưn kơ boh tŭ dưn čiăng mđĭ hnơ̆ng bruă mkra mjing. Anei jing sa hlăm dŭm hdră ngă čiăng kơ mnuih ƀuôn sang ƀrư̆ ƀrư̆ tlaih mơ̆ng klei ƀun ƀin hlăm alŭ wăl”.

Dŭm hruê akŏ thŭn 2025, Khua gĭt gai Đảng Tô Lâm nao čuă leh ană mă bruă hŏng phung knuă druh, mnuih ƀuôn sang čar Gia Lai. Khua gĭt gai Đảng mñă ktang, Lăn Dap Kngư hlăm anăn mâo čar Gia Lai jing krĭng lăn yuôm bhăn hlăm bruă lĭng kahan. Klei mđĭ kyar bruă duh mkra nao mbĭt hong răng mgang klei êđăp ênang knông lăn, mđĭ hnơ̆ng klei hdĭp mnuih ƀuôn sang leh anăn msưh kdŭn phung bi roh jing bruă klam yuôm bhăn.

 “Lăn Dap Kngư hlăm anăn mâo Gia Lai čiăng hluê ngă hrăm mbĭt, tŭ dưn 3 hdră ala čar kñăm hŏng ai tiê krĭng ƀuôn sang mrâo kluôm dhuôm, mrâo mrang, hơĭt kjăp nao mbĭt hŏng mkŏ wĭt bruă lŏ hma, mkŏ mjing bruă mă krĭng ƀuôn sang, bi hơĭt klei hdĭp mnuih ƀuôn sang ti krĭng ƀuôn sang, čư̆ čhiăng, krĭng taih kbưi. Bi râo klei čŏng pô, klei hmăng hmưi kpưn đĭ kơ mdrŏng. Răng mgang kjăp klei dưi kiă kriê lăn čar, klei êđăp ênang knông lăn, thâo klă boh sĭt, mđĭ klei răng ti anăp dŭm klei bi rai mơ̆ng nah êngao, klei krŭ wĭt Fulro”.

Sa yan mnga lŏ truh ti Lăn Dap Kngư, dŭm ƀuôn êlan tinei ăt mŭt hlăm yan mơak. Ênai čing kwang hlăm dŭm đang kphê, durian bŏ hŏng mnga ƀâo mgưi leh anăn blŭ tlao mơ̆ng phung hđeh ti tač sang hră. Dŭm yan djŏ boh mnga, dŭm hdră bruă mâo dưi rŭ mdơ̆ng djăp anôk, dŭm hdră êlan hmao ba mdah, dôk pŏk êdei anăp mdrŏng sah kơ alŭ wăl./.