Mrâo anei, bruă sang čư êa kdriêk Kon Plông, čar Kon Tum mkŏ mjing knăm ba mdah: Ƀuôn dhar kreh – hiu čhưn ênguê Vi Rơ Ngheo, hŏng lu mta bruă hiu čhưn ênguê msĕ si: Hiu čhưn ênguê wăl mnơ̆ng hdĭp, hiu čuă dlăng, mdi msăn, hiu čhưn ênguê dhar kreh krĭng ƀuôn sang. Ya ngă Vi Rơ Ngheo jing ƀuôn hiu čhưn ênguê? Klei yăl dliê kčưm mơ̆ng pô ba anăp mơ̆ng ƀuôn jing ayŏng A Hiền. Êbeh 10 thŭn êlâo, A Hiền mtrŭt mjhar dŭm gŏ sang tŭ mă êbeh 1.000 ha dliê jŭm dar ƀuôn čiăng kriê dlăng, răng mgang. Truh kơ ară anei mnuih ƀuôn sang ƀuôn Vi Rơ Ngheo dưi duah mă leh anăn bi lar mjeh êbeh 1000 mta mnga pôk, răng kriê leh anăn kriê pioh 5 čŏng čư̆ mnga pôk jŭm dar ƀuôn. A Hiền brei thâo, kyua mâo prăk tla mơ̆ng bruă răng mgang dliê, gŏ sang dưi mkiêt mkuôm mđĭ kyar phung kbao truh kơ 16 drei. Bruă mkŏ mjing ƀuôn Vi Rơ Ngheo jing ƀuôn hiu čhưn ênguê ăt sa kdrêč mơ̆ng ênoh prăk ngă bruă răng mgang wăl dliê.

“Lu mnuih ƀuôn sang ti tinei mâo prăk răng mgang wăl dliê, grăp thŭn diñu pĕ sa kdrêč bi mguôp mkra êlan nao mă bruă. Duh bi liê mkŏ mjing ƀuôn sang, mkra wĭt êlan klông, mâo êa mnăm doh.”

Nguyễn Văn Bảy, k’iăng khua bruă sang čư êa să Đăk Tăng mñă klă: mơ̆ng hruê mnuih ƀuôn sang ngă bruă kriê dlăng, răng mgang dliê, ti tlŭ wăl amâo lŏ mâo ôh klei mă kyâo soh hŏng hdră bhiăn amâodah ksĭng mmiă lăn dliê čiăng ngă hma.

“Ti alŭ wăl să ênhă lăn dliê jao kơ êpul êya yang ƀuôn jing prŏng êdi, êbeh 10 êbâo ha. Jao kơ ƀuôn Vi Rơ Ngheo leh anăn Đăk Brồ jing 110ha. Ară anei ênhă dliê anei mâo êpul êya yang ƀuôn kriê dlăng jăk êdi. Mnuih ƀuôn sang ăt mă yua ênoh prăk tla mơ̆ng bruă răng mgang dliê čiăng mđĭ kyar klei hdĭp mda gŏ sang.”

          Ti kdriêk Tu Mơ Rông, čar Kon Tum, lu gŏ sang đĭ kơ mdrŏng kyua tŭ mă ngă bruă răng mgang dliê, pla Sâm Ngọc Linh ti gŭ êyui dliê. Tu Mơ Rông mâo yan adiê leh anăn lăn pla mjing guôp găl pla dŭm mta ana êa drao, boh nik jing Sâm Ngọc Linh. Ayŏng Nguyễn Xuân Tuấn jing sa klei bi hmô kơ bruă pla mjing Sâm Ngọc Linh ti Tu Mơ Rông. Gŏ sang ñu blei 10ha lăn hma leh anăn mưn thiăm 100ha dliê čiăng pla Sâm Ngọc Linh. Leh giăm 11 thŭn pĭt ti gŭ dliê, krŏng ală ti djuê mbông sâm, truh kơ ară anei đang pla mjing Sâm Ngọc Linh mơ̆ng ñu mâo ênoh yuôm sơnăk.

“Tơdah mâo ênoh ƀiă pô bi lar êmưt. Dŭm êtuh êklăk prăk ăt dưi pla mơh, 2;3 pluh êklăk ăt dưi pla mơh. Dŭm thŭn giăm anei hñăm bi lar mjeh, ăt mâo ba čhĭ ƀiădah knŏng ƀiă. Knŏng kñăm mă kơ phung nao hgŭm đuč. Thŭn leh êgao dưi rah pla hlăm brô 3 êbâo phŭn.”

          Amâodjŏ knŏng dưn yua êyui dliê bi mdrŏng kơ gŏ sang, ayŏng Tuấn lŏ mkŏ mjing êpul hgŭm bruă hŏng 30 čô hgŭm jing mnuih djuê ana Sêdang ti alŭ wăl ngă bruă răng mgang gliê leh anăn pla mjing ana sâm. Djăp gŏ sang ară anei jing gŏ sang mdrŏng sah. A Brap jing sa čô hgŭm hlăm êpul hgŭm bruă, leh anăn mâo đang Sâm Ngọc Linh kơ hjan pô.

 “Ung mô̆ ayŏng Tuấn mbha mjeh Sâm Ngọc Linh kơ gŏ sang hmei brei hmei pla ti gŭ êyui dliê. Đang sâm sang kâo đi hriê jăk. Ară anei mâo hlăm brô 1.100 phŭn, mâo ênoh êbeh 7, 8 êtuh êklăk prăk.

Võ Trung Mạnh, Khua bruă sang čư êa kdriêk Tu Mơ Rông brei thâo, jih jang 11 să hlăm kdriêk pla sâm Ngọc Linh sơăi, hŏng ênhă 1.700ha, hlăm anăn 7 să dưi mâo hdră bi klă ktrâo anôk.

“Hlăm brô 10 thŭn hŏng anei, mnuih ƀuôn sang mâo klei mĭn pla Sâm Ngọc Linh. Hŏng klei mđĭ kyar Sâm Ngọc Linh, mnuih ƀuôn sang dưi tlaih ƀun. Hlăm 3 thŭn êgao, mâo dŭm êbâo gŏ sang tlaih ƀuh kyua Sâm Ngọc Linh, hlăm anăn mâo dŭm êtuh gŏ sang mdrŏng sah, mâo hnư hrui wĭt truh kơ dŭm pluh êklai prăk.”

Kon Tum ară anei mâo êbeh 3.300 gŏ sang, 168 êpul yang ƀuôn ngă bruă răng mgang 375.000ha dliê. Jing čar ba anăp hlăm krĭng Lăn Dăp Kngư hlăm bruă hluê ngă tŭ jing hdră mtrŭn mơ̆ng knŭk kna kơ bruă jao lăn, jao dliê kơ dŭm êpul êya, yang ƀuôn, grăp čô kriê dlăng răng mgang. Kyuanăn, lu gŏ sang mnuih djuê ƀiă hdĭp giăm dliê mâo thiăm bruă mă, mâo hnư hrui wĭt hơĭt, mđĭ hnơ̆ng klei hdĭp hlăm djăp mta bruă. Mbĭt anăn dliê ăt dưi răng mgang jăk hĭn, hnơ̆ng luôm êyui dưi mđĭ hĭn. Mơ̆ng boh tŭ dưn klă klơ̆ng anei, bruă sang čư êa čar Kon Tum mtă kơ jih jang phung pô dliê, srăng jao kơ dŭm êpul yang ƀuôn, gŏ sang hdĭp giăm dliê kriê dlăng êbeh 50% ênhă dliê anôk bruă anăn. Srăng mâo thiăm lu klei tlao mơak ti gŭ êyui dliê êđăp ênang./.