Thŭn 2022 khădah ka djăp ôh ênoh čuăn kčah, ƀiădah dưi găn leh klei dleh dlan, klei lông dlăng hnơ̆ng đĭ kyar jih jang mnơ̆ng dhơ̆ng mâo mơ̆ng čar Kontum ăt djăp 9,5% mkă hŏng thŭn 2021.  Tĭng ênoh mâo ba wĭt mơ̆ng grăp čô mnuih jing giăm 47 êklăk prăk truh giăm 52 êklăk prăk. Ba wĭt ngăn prăk kơ knŭk kna truh 4.000 êklai prăk, djăp 100% ênoh kčah. Hlăm thŭn čar Kon Tum mâo truh 19 mta bruă mâo duh bi liê hŏng ênoh jih jang hlăm brô 1.600 êklai prăk. Tĭng truh jih thŭn 2022 čar mâo 43 să djăp ênoh čuăn krĭng ƀuôn sang mrâo. Mbĭt hŏng klei duh mkra ala ƀuôn đĭ kyar, klei hdĭp phung ƀuôn sang, boh nik mnuih djuê ƀiă mâo leh klei bi mlih êdah êdi. Mduôn A Trêu, 80 thŭn, ƀuôn Đăk Chờ, să Ngọc Tụ, kdriêk Đăk Tô hŏng klei mơak lač:

“Thŭn 2022, kâo bŏ hŏng klei mơak kyuadah ƀuôn Đăk Chờ, să Ngọc Tụ, kdriêk Đăk Tô knư̆ hrue knư̆ mâo klei đĭ kyar hlăm klei hdĭp mda, đang ksu, đang kphê, ana kđuič, hbei ƀlang, mdiê mâo boh mnga jăk sơăi... khădah kphê thŭn anei ênoh amâo mâo yuôm ôh knŏng mil 8.300đ/kg mtah, ƀiădah ktăk ksu đĭ yuôm, phung ƀuôn sang mâo klei mơak. Ară anei phung ƀuôn sang hlăk kreh kruiñ dôk dlăng kriê mnơ̆ng pô pla, čăng hmăng kơ sa yan mâo ba wĭt boh mnga lu hĭn. Thŭn mrâo, phung ƀuôn sang bi mâo klei gĭr hĭn čiăng kơ ana kphê, ksu, ana kđuič mâo ba wĭt boh tŭ dưn, mđĭ kyar klei hdĭp mda, ba klei trei mđao, jăk mơak kơ gŏ sang lehanăn ƀuôn sang”./.

Mnuih ƀuôn sang ti 8 boh ƀuôn hlăm să krĭng 3 Kon Chiêng, kdriêk Mang Yang, čar Gia Lai, hŏng 92% jing mnuih djuê ana Bahnar drông thŭn mrâo 2023 hŏng klei hơ̆k mơak mlih mrâo kluôm ênŭm. Mâo Đảng, Knŭk kna mđing dlăng hŏng klei gĭr ktưn mă bruă, mkra mjing mơ̆ng mnuih ƀuôn sang, klei hdĭp mnuih Bahnar tinei dưi bi mlih jăk kơ klei hdĭp ai tiê, mnơ̆ng dhơ̆ng. Êlan klông, pui kmlă, sang hră, sang êa drao dưi bi liê rŭ mdơ̆ng prŏng, siam, jih jang dŭm gŏ êsei mâo pui kmlă mtrang mngač, lu gŏ êsei dưi blei êdeh kai, êdeh p/phŭy, tivi... Boh nik hĭn, mơ̆ng bruă knŏng thâo ngă pưk hma, pla ktơr, ară anei mnuih ƀuôn sang KÔng Chêng thâo rông mnơ̆ng leh anăn pla ana pla mjing mâo ênoh yuôm. Ƀuh ƀuôn sang mlih mrâo, Diol, mnuih ƀuôn sang să Kông Chênh bi mklă:

“Ară anei să Kông Chênh hmei bi mlih leh lu, kyua mâo Đảng, Knŭk kna mđing dlăng gĭt gai, duh bi liê mkŏ mjing êlan klông, pui kmlă, sang hră, sang êa drao, ară anei găn êrô găl ênưih, ƀô̆ mta krĭng ƀuôn sang jă k siam. Kơ klei đĭ kyar bruă duh mkra snăn mâo Knŭk kna ktrâo lač kơ mnuih ƀuôn sang hdră pla mjing mrâo, mnuih ƀuôn sang gĭr ktưn mă bruă, êlâo dih knŏng thâo pla mdiê snăn ară anei thâo pla ktơr, tiu, leh anăn ksu, čêñ hruê̆… anăn prăl hrui wĭt kjăp mơh. Mnuih ƀuôn sang gĭr msir klei ư̆ êpa bi hrŏ klei ƀun knap. Bi mni lač jăk kơ Knŭk kna mđing dlăng duh bi liê djăp mta kơ mnuih ƀuôn sang.”

Êpul hgŭm bruă lŏ hma bi kna hnơ̆ng hdĭp mda ti să Čư̆ Dliê Mnông, kdriêk Čư̆ Mgar, čar Daklak jing sa hlăm dŭm êpul hgŭm bruă pla kphê ba yua hdră êlan bi kna mnơ̆ng dhơ̆ng hdĭp tal êlâo mâo mkŏ mjing ti Việt Nam, keh đru ba mơ̆ng Êpul hgŭm să Čư̆ Dliê M’nông mâo ba yua leh tŭ jing hlăm dŭm thŭn êgao, ba wĭt klei tŭ dưn amâo mâo djŏ knŏng hŏng ƀĭng hgŭm ƀiădah lŏ ba klei tŭ dưn kơ jih yang ƀuôn. Êdah êdi, keh anei mâo rŭ mdơ̆ng leh sa boh sang hră kơ hđeh điêt Búp Sen Hồng mâo dua boh adŭ hriăm ti ƀuôn Đrao, să Čư̆ Dliê Mnông. Êbeh 60 čô hđeh hlăk dôk hriăm tinei. Lehanăn jih jang phung hđeh hriăm anăn jing hđeh Êđê sơăi.  Y-Mer Niê, pô ngă bruă ksiêm dlăng ti Êpul hgŭm bruă pla mjing Công Bằng, Čư̆ Dliê Mnông, kdriêk Čư̆ Mgar, čar Daklak brei thâo:

“Êpul hgŭm bruă hmei čhĭ mnơ̆ng kơ ala tač êngao. Hlăm dŭm thŭn 2018, 2019 hmei mâo čhĭ lu. Mơ̆ng anăn mâo mbŏ lu mơh kơ keh, hmei ngă lu bruă bi đru kơ phung ƀuôn sang dôk hlăm klei dleh dlan rŭ mdơ̆ng pưk sang, mkra êlan klông. Hlăm thŭn mrâo kâo čang hmăng kphê srăng krơ̆ng nanao ênoh kơ dkông 40 êbâo prăk, čiăng kơ phung ƀuôn sang dưi dlăng kriê bi jăk war kphê pô. Tơdah kphê lŏ trŭn ênoh mơh, snăn phung ƀuôn sang ênguôt snăk, kyuadah ênoh hbâo pruê, ênoh êa piui đĭ sơăi. Phung ƀuôn sang yơh tŭ klei luič liê. Djăp mta bruă dih bi liê amâo lŏ mâo mnga ôh.”

Bon Bu Dak, să Thuận An, Dak Mil, Dak Nông ară anei mâo êbeh 315 gŏ êsei, hŏng hlăm brô 1.500 gŏ êsei mnuih ƀuôn sang, lu jing mnuih djuê ana M’Nông. Hlăm dŭm thŭn êgao, Đảng leh anăn Knŭk kna duh bi liê anôk bruă nah gŭ, đru kơ mnuih ƀuôn sang mđĭ kyar mkra mjing. Hŏng bruă êlan klông, tinei lŏ dưi duh bi liê êlan mđih êa, đru ana mjeh, mnơ̆ng rông. Êngao kơ mđĭ kyar bruă duh mkra mơ̆ng ana kphê leh anăn mdie lŏ, mnuih M’Nông tinei lŏ pơ̆k mñam, kriê pioh kdrăp djuê ana êjai, mâo thiăm prăk hrui wĭt êjai. Y Băm - Đảng viên, knuă druh jih thŭn mă bruă ti ƀuôn Bu dak brei thâo, leh klei ruă Covid-19 dưi ktuê  dlăng, mnuih ƀuôn sang pral koru wĭt bruă mkra mjing, mđĭ kyar bruă duh mkra.

“leh 2 tŭn Covid-19 êgao, mnuih ƀuôn sang ăt koru wĭt leh bruă mkra mjing, ai tiê mơak mñai. Djăp klei hdĭp mda ti ƀuôn sang hmei  lŏ wĭt msĕ yang đar, mnuih ƀuôn sang gĭr mă bruă. Msĕ si gŏ sang kâo, êngao kơ pla kphê snăn prăl hrui wĭt grăp hruê ăt mơ̆ng klei čhĭ kdrăp pơ̆k mñam djuê ana mơ̆ng mô̆ leh anăn anak mniê kâo, hlăm dŭm thŭn Covid-19 amâo mâo pô akâo blei, kdrăp mñam amâo dưi ba čhĭ ôh. Ară anei mô̆ hŏng anak mniê kâo hnecec mñam hruê mlam čiăng djăp kơ hră arăng akâo blei, mâo lu snăk.”

Ti Phi Liêng, sa să taih kbưi ti kdriêk Dam Rông, čar Lâm Đồng mâo êbeh 65% mnuih ƀuôn sang djuê ana K’ho, leh klei ruă tưp Covid-19 dưi ksiêm dlăng, Bruă Đảng să Phi Liêng mâo leh hdră mtrŭn kơ bruă rông hluăt mrai ti krĭng mnuih ƀuôn sang jing mnuih djuê ƀiă. Mơ̆ng anăn, klei bi hmô rông hluăt mă mrai dưi pŏk phai, đĭ kyar. Wưng truôm hluăt mâo ênoh đĭ yuôm hlăm brô 210.000 – 220.000 prăk hlăm sa kg, dŭm gŏ sang mâo prăk hrui wĭt grăp gưl êbeh 10 êklăk prăk. Aduôn K’Lĭp – k’iăng khua bruă Đảng să Phi Liêng, kdriêk Dam Rông brei thâo, truh ti thŭn 2023, srăng lŏ mtrŭt mjhar pla ana hluăt mrai rông hluăt ti krĭng mnuih djuê ƀiă.

“Klei đĭ kyar mơ̆ng bruă rông hluăt mrai kyua mâo klei đru leh anăn mơ̆ng dŭm gŏ sang čŏng gĭr ktưn hlăm klei mă bruă. Truh thŭn mrâo, hmei lŏ dơ̆ng hâo hưn, mtrŭt mjhar mnuih ƀuôn sang pŏk phai klei bi hmô rông hluăt mrai. Tal 2 jing mtrŭt mjhar mnuih ƀuôn sang pla pluă, mlih mjeh ana pla mjing leh anăn mnơ̆ng rông čiăng mlih klei mưng pla mjing kphê amâo mâo tŭ dưn. Amâo djŏ knŏng hluê ngă klei bi hmô rông hluăt mrai ƀiădah lŏ mtrŭt mjhar mnuih ƀuôn sang mă đŭt rông dlông msĕ si pla thiăm dŭm mta boh mnga mkăn”.

Yât, Khua anôk bruă mặt trận alŭ Tuơh Ktu, să Glar, kdriêk Đăk Đoa, čar Gia Lai brei thâo, hlăm ƀuôn mâo 150 gŏ êsei, 1331 čô mnuih hŏng 100% jing mnuih djuê ana Bahnar. Akŏ thŭn 2023, ƀuôn mâo 15 gŏ êsei ƀun lehanăn giăm ƀun. Hlăm wưng êgao, klei ruă Covid 19 mâo dleh dưi ksiêm dlăng, ƀiădah mơ̆ng akŏ thŭn 2022, mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn gĭr mđĭ kyar bruă duh mkra êdei kơ klei ruă Covid 19. Êngao anăn, dŭm hdră mtrŭn mơ̆ng Đảng, Knŭk kna, klei đru mơ̆ng alŭ wăl pral dưi truh hŏng mnuih ƀuôn sang hlăm alŭ kyua anăn diñu dưi hgao klei dlẹh dlan čiăng kpưn đĭ.

“Leh klei ruă tưp Covid mnuih ƀuôn sang mă bruă duh mkra pla mjing jăk găl, mâo Đảng, Knŭk kna mđing kiă kriê, đru kyua anăn dưi mâo leh boh tŭ dưn, ba wĭt klei trei mđao, yâo m’ak. Mnuih ƀuôn sang ƀuh jăk ai tiê hlăk ênoh mnuih ƀun knap amâo lŏ lu ôh, lu mnuih, lu gŏ sang mđĭ kyar leh bruă duh mkra, mâo klei hdĭp trei mđao. Mkă hŏng êlâo mdê êdi, ară anei djăp sang mâo êdeh ph’phŭt, êdeh kang mkăp kơ hdră duh mkra pla mjing, pla kphê, mdiê kuê… mguôp jih jang mơ̆ng bruă rông ŭn mnŭ, pla kphê, mdiê kuê snăn hnư hrui wĭt đĭ, klei hdĭp h’ĭt kjăp, amâo lŏ mĭn kơ ư̆ êpa ôh…”

Mnuih Sơdang ti să Văn Lem, kdriêk Đăk Tô, čar Kon Tum ăt mâo lu boh tŭ dưn hlă bruă pla mjing, rông mnơ̆ng mđĭ kyar klei hdĭp mda gŏ sang. Mbĭt hŏng bruă kriê dlăng jăk ênhă pla mjing mdiê lŏ, rơ̆ng mâo 2 yan buh pla, mnuih ƀuôn sang lŏ mtrŭt mđĭ bruă kriê dlăng ênhă pla mjing kphê, hbei ƀlang leh anăn ana êa drao. Êngao kơnăn, hluê ngă hdră pla dliê mơ̆ng čar, mnuih ƀuôn sang dưi luôm mtah ênhă lăn lăn huâng ti kbuôn čư̆ leh lu thŭn ngă bruă lŏ hma ngă kơ lăn sah kba. Bi ktưn mđĭ kyar klei ngă bruă, rông mnơ̆ng, grăp gŏ sang mnuih Sơdang ti să Văn Lem mâo leh hdră êlan mđĭ kyar bruă duh mkra, mđĭ hnư hrui wĭt čiăng bi hơĭt klei hdĭp. Ayŏng A Khúc, ti ƀuôn Tê Rông, să Văn Lem, kdriêk Đăk Tô kah mbha kơ hdră êlan mđĭ kyar klei hdĭp mda gŏ sang, mbĭt anăn bi êdah klei đăo knang, hmăng hmưi thŭn mrâo 2023 srăng dưi mâo lu boh tŭ dưn jăk siam:

“Gŏ sang kâo pla ana kbâo, ana bạch đàn, ana dổi leh anăn rông ŭn jŭ. Thŭn leh êgao gŏ sang kâo koh leh ana kbâo leh anăn čhĭ sa gưl ŭn. Thŭn mrâo kâo hmăng hmưi knŭk kna uêñ mĭn hlăm bruă hrui blei kbâo, ana bạch đàn mơ̆ng mnuih ƀuôn sang hmei mâo hnư hrui wĭt hơĭt kơ gŏ sang, mâo prăk kăk duh bi liê kơ anak nao sang hră mơar. Kâo hmăng hmưi hlă thŭ kơ anăp, knŭk kna uêñ mĭn lu hĭn kơ hdră mnêč pla mjing ana kbâo, ana bạch đàn, ana dổi čiăng mđĭ kyar klei hdĭp mda, gŏ sang mâo klei hdĭp hơĭt hĭn.

            Jing hđeh hriăm hră adŭ 12A2, Sang hră čiêm rông hđeh mnuih djuê ƀiă kdriêk Tu Mơ Rông, čar Kon Tum, adei A Bliêm, ƀuôn Đăk Song, să Tê Xăng, kdriêk Tu Mơ Rông, čar Kon Tum thŭn 2023 mâo lu klei mdê. Hmư̆ klei amĭ ama, dăl hlăm 12 thŭn êgao, A Bliêm gĭr hriăm hră m’ar. Mmông wăn, msĕ hŏng lu phung hđeh djuê ana Xơ Đăng mkăn, A Bliêm đru bruă hlăm gŏ sang, mơ̆ng bruă kih mdoh pưk sang truh kơ bruă ti pukư hma amâo dah hlăm lŏ. A Bliêm gĭr hriăm jih adŭ 12 lehanăn srăng lŏ gĭr nao hriăm ti gưl dlông hĭn čiăng mâo klei thâo săng đru kơ amĭ ama, đru kơ mnuih Xơ Đăng mđĭ kyar bruă duh mkra. Hlăm hruê akŏ thŭn mrâo 2023, m’ak Têt hŏng gŏ sang, A Bliêm ăt hnêč hriăm hră, tui ksiêm kơ dŭm boh sang hră ñu tĭng srăng nao bi lông. Thŭn 2023, A Bliêm bi mklă jing thŭn mdê êdi mơ̆ng pô lehanăn brei mâo klei mđing kơ bruă hriăm mjuăt mđĭ klei thâo. Lač kơ klei čang hmăng mơ̆ng pô, A Bliêm brei thâo:

Hlăm thŭn 2023, kâo srăng gĭr hriăm thâo, mâo boh tŭ čiăng dưi bi leh jih gưl hriăm hŏng klei jăk hĭn. Kâo čang hmăng mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn pô thŭn mrâo lŏ bi hgŭm mguôp kjăp hĭn, klei bi đru hlăm klei hdĭp, mâo klei suaih pral lehanăn mbhă mbhai. Mnuih ƀuôn sang lehanăn phung êdam êra hlăm ƀuôn gĭr tui ksiêm, hluê ngă bruă jăk čiăng ngă bruă duh mkra, pla mjing mâo boh tŭ dưn, mđĭ kyar bruă duh mkra gŏ sang. Thŭn mrâo truh, kâo h’êč hmưi kơ jih jang mnuih ƀuôn sang hlăm kluôm ala čar Vịêt Nam drei suaih pral, trei mđao, mâo lu klei tŭ dưn hlăm klei hriăm hră m’ar, mă bruă lehanăn ba wĭt lu klei tŭ jing hlăm klei hdĭp”.