Yap truh kơ jih thŭn 2022 mnuih ƀuôn sang, knơ̆ng bruă ti alŭ wăl kdriêk Tu Mơ Rông pŏk phai leh ênhă pla mjing ana êa drao đĭ giăm 3.000ha, hlăm anăn knŏng ana Sâm Ngọc Linh jing êbeh 1.700ha. Hluê si A Sỹ, khua bruă Đảng să Măng Ri, mbĭt hŏng bruă ba wĭt hnư hrui wĭt hŏng mnuih ƀuôn sang djuê ana Sơdăng, bruă mđĭ kyar klei pla mjing ana êa drao lŏ đru kơ mnuih ƀuôn sang dưi bi mlih klei mĭn, bruă ngă: “Êlâo dih mnuih ƀuôn sang knŏng thâo duah leh anăn ba čhĭ, bi ară anei diñu ƀuh Sâm Ngọc Linh srăng mă wĭt pla mtam. Gŏ sang ih mâo, gŏ sang kâo ăt gĭr mâo Sâm Ngọc Linh. Mnuih ƀuôn sang pla mjing đa đa ana êa drao msĕ si sâm hruê̆, ngũ vị tử leh anăn sơn tra. Mnuih ƀuôn sang ăt mâo klei mlih hlăm klei mĭn, bruă kriê dlăng leh anăn răng mgang. Êlâo dih mnuih ƀuôn sang ka hur har ôh ƀiădah ară anei diñu mlih leh, gĭr ktưn, kpưn đĭ čiăng mâo klei mdrŏng”.

Thŭn 2022 bi klă knhuang kdlưn hĭn mơ̆ng kdriêk Tu Mơ Rông, čar Kon Tum hlăm bruă pla mjing ana êa drao. Mbĭt hŏng giăm 500ha Sâm Ngọc Linh, mnuih ƀuôn sang leh anăn knơ̆ng bruă lŏ pla mjing 400 ha sâm hruê̆, ngũ vị tử, sơn tra…bruă sang čư̆ êa alŭ wăl iêo mthưr leh lu ai dưi pluă mbĭt hŏng dŭm hdră ala čar kñăm đru kơ mnuih ƀuôn sang thâo klă mơ̆ng mjeh, prăk duh bi liê, hdră mnêč pla mjing ana êa drao. Hŏng hdră ngă bruă anei, mnuih ƀuôn sang leh anăn dŭm êpul hgŭm bruă ti alŭ wăl čŏng dưi rah pla 30ha ana sâm hruê̆, êbeh 200.000 phŭn sơn tra… čiăng mkăp brei kơ mnuih ƀuôn sang. Ayŏng A Đáo, ti ƀuôn Tam Rin, să Ngọc Yêu brei thâo, gŏ sang ñu pla leh ana thảo quả, tiu dliê leh anăn dôk ngă bruă pla mjing ana sâm Ngọc Linh: “Sâm Ngọc Linh thŭn anei dưi pla 1 sao. Ana Thảo quả 3 thŭn mâo mnga msĕ sơnei. Bi kơ ana tiu dliê êlâo dih pô mă mjeh hlăm dliê ƀiădah ară anei pô mjuh mjing mjeh leh anăn pla. Mâo boh srăng mâo prăk”.

Mgaih msir boh klei ba čhĭ ana êa drao, thŭn 2022, gưl tal êlâo kdriêk Tu Mơ Rông mkŏ mjing anôk mnia mblei Sâm Ngọc Linh nao mbĭt hŏng bruă hưn mdah bruă hiu čhưn ênguê leh anăn dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng phŭn. Hlăm tlâo hruê, anôk mnia mblei dưi hrui wĭt 30 êklai prăk mơ̆ng bruă čhĭ ana êa drao mtah leh anăn dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng mơ̆ng ana êa drao. Ăt hlăm thŭn 2022, kdriêk Tu Mơ Rông nao hgŭm leh hlăm anôk mnia mblei ana êa drao – ŭn êmô knông lăn kdriêk Đăk Glei, anôk mnia mblei sâm Ngọc Linh Tu Mơ Rông ti ƀuôn prŏng Đà Nẵng… Amai Đỗ Thị Tô Hoài ti êpul hgŭm bruă ana êa drao yang ƀuôn Ngọc Yêu hŏng klei găl jing dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng tinh dầu, ară anei pla leh êbeh 30ha thảo quả, sâm hruê̆, sơn tra… ti să Ngọc Yêu brei thâo: “Kâo ƀuh mnuih ƀuôn sang hur har nao hlăm anôk mnia mblei anei. Čiăng pŏk phai klei thâo leh anăn ăt hưn mdah mnơ̆ng dhơ̆ng pô. Kâo mĭn srăng mkŏ mjing lu klei mnia mblei msĕ sơnei hĭn”.

Čiăng iêo mthưr wăt klei thâo leh anăn ai dưi mđĭ kyar ana êa drao, bruă sang čư̆ êa kdriêk Tu Mơ Rông mkŏ mjing leh klei kƀĭn “Sâm Ngọc Linh, dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng nao mbĭt hŏng bruă hiu čhưn ênguê” dưi mâo lu phung kriê dlăng, phung kreh knhâo leh anăn phung mnia mblei nao hgŭm. Võ Trung Mạnh, khua bruă sang čư̆ êa kdriêk brei thâo, kdriêk dôk hluê ngă lu hdră êlan čiăng kơ bruă duh mkra ana êa drao dưi mâo hnư hrui wĭt leh anăn mđĭ hnơ̆ng klei hdĭp mnuih ƀuôn sang jing mnuih djuê ana Sơdăng mâo ênoh mnuih ƀuôn sang êbeh 95% hlăm kdriêk. “Kdriêk mtrŭt mđĭ leh klei bi hmô bi mguôp plah wah knơ̆ng bruă, plah wah êpul hgŭm bruă hŏng mnuih ƀuôn sang čiăng mđĭ kyar ênhă pla mjing ana êa drao. Mđĭ kyar ênhă ana sâm Ngọc Linh tang hĭn, prŏng hĭn hlăm mnuih ƀuôn sang čiăng kơ mnuih ƀuôn sang klă anăp mâo klei tŭ mơ̆ng ana sâm Ngọc Linh anei. Kdriêk mđĭ leh bruă kriê dlăng jăk hĭn mơ̆ng mjeh čiăng rơ̆ng ana sâm Ngọc linh dưi djă anăn knăl truh kơ anôk mnia mblei kñăm mđĭ hnơ̆ng klei hdĭp mnuih ƀuôn sang hlăm wưng kơ anăp”.

Mơ̆ng ana êa drao, phung blei ba yua, phung tuê hlăm leh anăn êngao ala čar dưi thâo leh anăn tui duah kdriêk dleh dlan Tu Mơ Rông ti čar Kon Tum. Thŭn 2022 dŭm mta ana êa drao, boh nik jing ana sâm Ngọc Linh dưi brei leh kơ mnuih ƀuôn sang mâo hnư hrui wĭt lu. Hnơ̆ng gŏ sang ƀun ƀin hlăm kdriêk hrŏ 8,74%, lu hĭn 2 blư̆ mkă hŏng hdră kčah mơ̆ng čar Kon Tum. Bi klă bruă mđĭ kyar bruă duh mkra – ala ƀuôn mơ̆ng kdriêk jing gơ̆ng dar “Dliê Sâm Ngọc Linh – ana êa drao – hiu čhưn ênguê” leh anăn dŭm boh tŭ dưn dưi mkŏ mjing, Tu Mơ Rông dưi hơ̆k mơak mŭt hlăm thŭn mrâo 2023.