Ti kdrŭn kan Hòn Rớ, ƀuôn hgŭm Nam Nha Trang, mơ̆ng aguah ưm tam, dŭm boh êdeh mdiăng êa pui bi kduê nao mkăp êa pui kơ dŭm boh hô̆ trah mă kan, êa pui mâo pom bi mbŏ hŏng dŭm brŏng mgơ̆ng êa pui kơ hô̆ trah mă kan. Hlăm boong, phung trah mă kan bi kthuăt dŭ ba dŭm klŏ êa êăt mtrŭn hlăm gŭ tur hô̆ mran, dăp bi khuăt jih jang ñuăl jal mprăp kơ gưl hiu trah mă kan. Hlăm cabin, Pô hô̆ lŏ ksiêm wĭt masin atăt êlan, kdrăp đĭng blŭ, boh nik mâo kdrăp mrâo kăp ksiêm êlan đuĕ hiu trah mă kan pia VMS – “jing ală eliktronik” nao mbĭt hlăm klei hiu trah mă kan. Pô trah mă kan Lê Văn Chất, ti ƀuôn hgŭm Bắc Nha Trang, čar Khánh Hòa brei thâo:

Thŭn leh êgao, ƀuh mnuih ƀuôn sang hiu trah mă kan mâo klei myun mdan. Thŭn anei, hmei lŏ dơ̆ng ktưn bi mâo klei tŭ dưn lu hĭn, msĕ hŏng klei hmăng hmưi, lehanăn hlue ngă djŏ mơh klei bhiăn čoh čuăn mơ̆ng knŭk kna, boh nik hô̆ mran pô amâo mâo ngă soh čhuak mŭt hlăm wăl êa ksĭ ala taê ngâo ôh, lehanăn hŏng dŭm klei čoh čuăn kơ  IUU”.

Amâo mâo djŏ knŏng hô̆ mran mprăp bi djăp ênŭm, ƀiădah dŭm anôk kăp hrui blei lehanăn mkra mjing kan ăt čhuang hlăm gưl mă bruă mrâo. Dŭm gơ̆ng pom êa pui mă bruă amâo mâo mdei mơ̆ng aguah ưm ôk, mnuih mkăp êa pui, mrâo lŏ ksiêm, čih pioh djăp ênŭm dŭm ênoh hô̆ mran, ngă hră mơar klei dưi hiu trah mă kan, ksiêm dlăng jih jang kdrăp masin mâo mkŏ hlăm hô̆ kơ bruă kiă kriê êlan hiu trah mă kan, dŭm klei čih pioh kơ bruă knuă. Mâo klei bi hgŭm kjăp mơ̆ng pô hô̆ mran, lehanăn dŭm anôk mkăp djăp mta mnơ̆ng pioh kơ klei hiu trah mă kan, kñăm dưi đru kơ dŭm boh hô̆ trah mă kan đuĕ hiu djŏ hŏng klei bhiăn.    Trương Văn Việt, pô hô̆ mkăp êa pui hlăm hnoh krông Quán Trường, ƀuôn hgŭm Nam Nha Trang lač:

“Êlâo kơ hô̆ trah mă kan wĭt kơ adrŭn, pô hô̆ mran srăng mâo klei hưn êlâo kơ dŭm ênoh êa pui srăng mbŏ, ngă hră mơar kơ jih jang bruă srăng đuĕ hiu trah mă kan djŏ hŏng klei čoh čuăn. Mă mrô hô̆ mran ngă hră mơar kơ klei čih pioh hdră êlan đuĕ hiu. Mnuih ƀuôn sang tinei amâo mâo čiăng ôh, ƀiădah hŏng dŭm hô̆ trah mă kan mơ̆ng alŭ wăl mkăn truh, ka thâo bĭt ôh anôk ngă hră mơar, snăn hmei mâo mnuih kăp ktrâo atăt, ngă brei hră mơar bi pral”.

Leh ênŭm ênap bi sa hnơ̆ng hdră êlan mă bruă hŏng phung trah mă kan, kluôm čar Khánh Hòa mâo 5.200 boh hô̆ trah mă kan ngă leh hră mơar, kruak knăl kơ bruă mkăp klei dưi hiu trah mă kan djăp ênoh čuăn 100%. Hlăm anăn, 1.500 boh kŭmpăn prŏng mơ̆ng 15 mét kơ dlông mâo mkŏ kdrăp kăp ksiêm êlan đuĕ hiu pia VMS. Klei kiă kriê kjăp êpul hiu trah mă kan, mâo kăp ksiêm dơ̆ng mơ̆ng mphŭn kbiă mơ̆ng kdrŭn ksĭ mtam, kñăm dưi thâo ƀuh, thâo kiă kriê êlan đuĕ hiu trah mă kan, lehanăn gang mkhư̆ mtam huĭdah tăp čhuai êlan đuĕ hiu. Hlăm hô̆ trah mă kan đuĕ hiu hlăm wăl êa ksĭ Trường Sa, pô trah mă kan Trần Hoàng, ƀuôn hgŭm Tam Quan Bắc, čar Gia Lai brei thâo:

“Grăp blư̆ đuĕ hiu hlăm êa ksĭ nao ênŭm ênap hŏng klei kjăp snăn kreh sui truh êbeh 20 hrue. Dăl hlăm dŭm hrue hiu trah mă kan anăn, hmei hlue gưt djŏ klei bhiăn, amâo mâo lui hô̆ mran pô čhuak soh hlăm wăl êa ksĭ ala tač êngao ôh, tơdah lĕ hlăm klei soh snăn srăng tuôm hŏng klei đŭ prŏng snăk. Ară anei, mâo knŭk kna mtrŭt mjhar leh phung trah mă kan mkŏ kdrăp kăp ksiêm êlan đuĕ hiu trah mă kan, čiăng kơ pô dưi hlue ngă djŏ hŏng klei čoh čuăn mơ̆ng hdră bhiăn.”

 Thŭn 2025, ênoh kan hdang mâo hlăm čar Khánh Hòa êbeh 238 êbâo tôn, mâo ba wĭt prăk bi mnia mblei hŏng ala tač êngao truh 870 êklăk USD.  Čiăng dưi kiă kriê kjăp bruă hiu trah mă kan, êpul bruă djŏ tuôm mă bruă hrue lehanăn mlam ti dŭm boh kdrŭn kan, ksiêm dlăng djăp ênŭm hră mơar, kdrăp mă bruă êlâo kơ hô̆ mran kbiă mơ̆ng kdrŭn đuĕ hiu trah, đoh ñuăl. Nguyễn Duy Quang, Khua knơ̆ng bruă lŏ hma lehanăn wăl hdĭp mda čar Khánh Hòa lač, hŏng klei găl anôk ala mâo čar hlăk ktuh êyuh mđĭ kyar bruă duh mkra anei; jing bruă trah mă kan, rông kan hdang hlăm êa ksĭ truh ti hnơ̆ng ênuk mrâo, nao mđrĭng hŏng bruă mkra mjing kan hdang, lehanăn čhĭ mnia kơ ala tač êngao, hlăm bruă logistics lehanăn bruă pơ̆ng mkra hô̆ mran kŭmpăn prŏng, lehanăn mâo kdrŭn kan êa êlan pioh dưn yua jih jang bruă hlăm bruă kan hdang mâo mkra mjing jăk.

“Kơ bruă gang mkhư̆ klei ngă soh hlăm bruă hiu trah mă kan pia   IUU, hmei mâo nanao êpul mă bruă hrue mlam jih hlăm wưng Tết čiăng dưi kiă kriê kjăp êpul hiu trah mă kan, lehanăn đru kơ phung trah mă kan, hơăi ai tiê kiă kriê wăl êa ksĭ lăn čar pô. Ară anei, jih jang hô̆ trah mă kan tơdah kbiă hiu hlăm êa ksĭ bi hlue ngă djăp ênŭm klei čoh čuăn mơ̆ng bruă gang mkhư̆ klei ngă soh hlăm bruă trah mă kan pia IUU; dŭm boh hô̆ mran dah ka djăp ôh ênoh čuăn, lehanăn klei găl snăn ka dưi kbiă hiu ôh.”

Hlăm angĭn thut mơ̆ng êa ksĭ akŏ yan mnga, dŭm boh hô̆ mran bi kduê đuĕ nao hlăm êa ksĭ. Grăp gưl đuĕ hiu snăn amâo mâo djŏ knŏng djă ba klei čang hmăng jăk kơ dŭm ênoh kan hdang srăng mâo, ƀiădah lŏ bi êdah ai tiê thâo mă bruă djŏ hŏng klei bhiăn. Anăn yơh jing atur kjăp mơ̆ng bruă trah mă kan čar   Khánh Hòa mâo klei đĭ kyar kjăp lehanăn ñŭ kma hŏng ala tač êngao./.