VOV4.K’ho – Pơgap mờ do di tòm 10 nam, ngai 19/8/2006, dơ\ sơn rờp jơnau đơs dà kòn cau M’ nông geh pờ tơlik tàm Anih pờ tơlik jơnau đơs bơh Anih jơnau đơs Việt Nam dê tàm tiah Tây Nguyên. Jơnau đơs do neh mhar geh làng bol kòn cau M’ nông tàm làm gùt tiah tàm ală càr Tây Nguyên dờp rò, tài bơh bơta rềp mềl mờ geh bal bơta chờ hờp pơn ìơ să ngan tài bơh geh iat ală jơnau yal tơnggit pah ngai, gùng dà broă lơh bơh Đảng, kơrnuat boh lam bơh dà lơgar dê mờ dà tờm deh bơh kòn cau he dê, geh duh bal mờ ală bơta đơs pơnđik tam pla, sap ntas dròng cing mồng:

Ngai 19/8/2006 là dùl ngai chờ hờp dờng ngan bơh làng bol kòn cau M’nông dê, tu\ dà đơs kòn cau khi dê geh pờ tơlik tàm gah pờ tơlik jơnau đơs dà lơgar. Ờ mìng git ală jơnau tơnggit gơlik geh pah ngai, ală gùng dà, broă lơh bơh Đảng, dà lơgar dê geh pơlam ală bơta chài sơngka sền gàr chi tam phan ròng, sền gròi pràn kơldang să jan… làng bol geh iat ală jơnau đơs pơnđik kòn cau khi dê. Ồng Điểu Méc, ơm tàm [òn Bu Boong, ntum Dak Ndrung, kơnhoàl Dak Song, càr Daknông kung gam kah bè ờs bơta ngoh rơngac sơn rờp ngan tu\ iat jơnau đơs dà M’nông tàm anih jơnau đơs Việt Nam: “ Dơ\ sơn rờp a` iat dà kòn cau M’nông pờ tơlik tàm anih jơnau đơs Việt Nam tàm Daklak, a` go\ gơ lơh niam ngan, chờ hờp ngan mờ pơn ìơ să ngan tài dà kòn cau M’nông he dê geh pờ tơlik tàm anih jơnau đơs dà lơgar. 10 nam do, a` sùm iat ală jơnau đơs pơnđik, iat jơnau pơlam bè bơta chài tam, sơngka sền gàr kơphe, tiêu, ròng iar, ơda… geh kuơ ngan.”

Ndrờm bè ồng Điểu Méc, 10 nam do, bi ùr Thị Mai ơm tàm [òn Bu Prâng, ntum Dak Ndrung, kơnhoàl Dak Song, càr Daknông neh geh tai bơyô sùm ơm rềp là rơdô dềt. Àng drim, trồ ngai, trồ mho, bulah ơm tàm hìu halà tàm suơn, tàm mìr, halà đì tàm rơndeh lòt ai phan bơna, pah tu\ tus jiơ pờ tơlik dà đơs kòn cau M’nông den bi ùr pờ mơ rơdô nàng iat. Bi ùr git tơn sap đơs bơh tơl nă cau đơs dê, mờ kờ` ngan rlau jơh tu\ ală cau đơs Thị Đoăt, Điểu Thân đơs jơnau lòt bal mờ cau lơh broă sa, Y Sưng đơs tàm jơnau “ Bơtô sồr cau lơh sơnơm”, H’ Thi Rya đơs ală jơnau yal yau. Bi ùr Thị Mai pà git: “ Bơh tu\ pờ tơlik dà đơs kòn cau M’ nông, làng bol he iat uă rlau, tài iat dà yoan den cau kra ờ git wă, đơs mờ dà kòn cau M’ nông he den cau kra, cau kơnnòm să tu\ iat ndrờm git lơm, làng bol git uă bơta pa bơh rơdô, ngan là bè bơt bơtàu rài kis pa, bơtàu tơnguh lơh sa, ngan ngồn mờ làng bol. Mìng is să tờm a` dê den a` kờ` ngan iat, a` sùm pal lòt den tàng tàm rơndeh tu\ lơi kung pờ rơdô nàng iat, jơnau đơs lơi a` kung kờ` mờ go\ geh kuơ ngan làng bol in.”

Kah wơl ală ngai sơn rờp pờ tơlik jơnau đơs, hơsồng gơtùi go\ bơta lơh ngan bơh ală cau tàm mpồl lơh gơs jơnau đơs dà kòn cau M’ nông dê nàng geh làng bol kờ` gơboh sùm tàm ală nam do. Bơh ală cau kơnòm să pa lik bơh [òn lơgar, geh bơta pơlam, bơto bơtê jơh nùs bơh cau đơs ală jơnau đơs dà kòn cau bơh anih jơnau đơs Việt Nam dê, bơh bồc ồng Điểu Kâu, là cau ờs kơlôi sơnơng bè dà đơs kòn cau M’nông, ală cau đơs dà kòn cau M’ nông neh mhar ngan lơh quèng mờ broă lơh mờ hời rơ hời prap gàr geh mờng chài lơh broă nàng tơnguh bơta niam jơnau đơs, drơng jơnau kờ` ngai sơlơ uă bơh làng bol iat rơdô dê. Bi Điểu Thân yal: “ Kal ke ngan rlau jơh tus mờ bol a` là broă mblàng. Lài mờ tu\ mut tàm anih jơnau đơs Việt Nam lơh broă bol a` ờ hểt geh tu\ sền go\ akhar cih mờ bơta chài mblàng, chài đơs dà kòn cau he dê, bal mờ hơ\ dà đơs kòn cau bol a` dê ờ huan uă akhar, tàm tu\ mblàng jơnau yal tơnggit, jơnau đơs pah ngai, den geh uă jơnau pa, den tàng bol a` pal jồm dà yoan, bol a` mblàng pơrya bơh jơnau đơs dê ờ geh jơnau đơs is. Tu\ do lơh broă neh mờng, mơya bol a` kung  pal lơh ngan rlau tai nàng mblàng niam rlau mờ đơs niam rlau tai.”

Bi ùr H’ Thi Rya tam pà: “ Ală cau đơs dà kòn cau M’ nông tus bơh uă tiah. Tu\ pa boh bơr mờ ală cau lơh broă bal he dê den go\ cau lơi kung đơs dà [òn tờm he dê, đơs ngan là tu\ hơ\ he kung ờ quèng ngan tài dà đơs pah tiah den krơi is, geh ală jơnau đơs he ờ git, uă tu\ he ờ gơtùi lơh. Mơya mờ bơta pơlam bơh bồc ồng Điểu Kâu mờ bơta lơh ngan bơh jơh ală cau tàm mpồl dê, den tàng neh ringbal ai jơnau geh đơs uă ngan rlau jơh, cau lơi iat kung gơtùi wă. Bơh hơ\, bol a` sùm brồ guh, ringbal bơta mblàng, jơnau đơs gơ in dipal mờ làng bol iat rơdô.”

H’ Thi Rya mờ Y Sưng – cau đơs jơnau đơs dà kòn cau M’ nông

10 nam neh rlau, bal mờ bơta dờng pràn bơh anih jơnau đơs Việt Nam dê, bơta bơtàu tơnguh bơh ală jơnau đơs dà kòn cau Rơđê, Jarai, Bơnhàr, Sơdàng, K’ho bơh anih lơh broă sùm jơnau đơs Việt Nam tàm Tây Nguyên, jơnau đơs dà kòn cau M’ nông kung ngai sơlơ bơtàu tơnguh mờ rềp mềl, geh làng bol iat uă rlau. Bơh nam 2014, jơnau đơs dà kòn cau M’ nông mut lơh pờ tơlik tơn ală jơnau yal tơnggit gơlik geh pah ngai. Jơnau đơs kung geh pờ tơlik tàm pang internet VOV4.Mnông nàng làng bol kòn cau M’ nông gơtùi iat wơl, sền jơnau yal tơnggit mờ dà đơs kòn cau he dê.

Mò H’ Măng Niê, cau sền gròi iat dà đơs kòn cau M’ nông là cau sùm iat mờ tă pơ gồp jơnau đơs tus mờ broă mblàng, đơs bơh ală cau đơs dà kòn cau M’ nông dê tàm rơdô ai git: “ 10 nam do, ală cau đơs, cau lơh gơs dà đơs kòn cau M’ nông neh lơh ngan mờ nùs nhơm tài làng bol kòn cau he dê, tài dà đơs he dê mờ neh dờng pràn bal mờ bơta bơtàu tơnguh bal bơh anih jơnau đơs Việt Nam dê. Sap đơs neh tam gơl, lơh gam tìs, tơ nơ\ do đơs sơlơ niam rlau. Rềp mềl ngan mờ làng bol tàm Daknông, Daklak kung gơtùi iat sơl. Mblàng gùng dà, broă lơh bơh Đảng, dà lơgar dê. Dơ\ 2 là sền gàr bơta niam chài rơ gơi kòn cau dê. Chờ hờp ngan, pơn ìơ să ngan tu\ dà đơs kòn cau he dê geh prap gàr sùm.”

10 nam ờ di là dùl gơl gùng jòng, mơya mờ bơta tam klac bal mờ bơta kờ` gơboh broă lơh bơh dùl mpồl cau kơnòm să dê, jơnau đơs dà kòn cau M’ nông bơh sơn rờp neh lơh geh ală cồng nha pal geh pơn jờng ngan. Hơ\ là jơnau cih dờp bơh kuang đơng lam bồ anih jơnau đơs Việt Nam, Anih duh broă làng bol càr Daknông dê pà uă sră jờng; hơ\ là bơta pin dờn, kờ` gơboh bơh làng bol iat rơdô tàm ală [òn rềp, [òn ngài kờ` pơyua tus… Do là bơta pơn jờng nàng tơl nă cau lơh gơs jơnau đơs dà kòn cau M’ nông bơh Anih jơnau đơs Việt Nam dê sơlơ kờ` gơboh broă lơh mờ pin dờn bơtàu tơnguh tơl làm tàm tơngai tus.

               Cau cih mờ yal tơnggit K’ Duẩn.