VOV4.K’ho - Tàm ala\ ngai do, dơ\ lơh chờ kơphe Buôn Ma Thuột dơ\ 5 gam geh lơh  chờ ngan tàm tiah kơh bơnơm Dak Lak, di tơng kah 40 nam ngai tam lơh jai pha Buôn Ma Thuột, gờm chờ 110 nam Buôn Ma Thuột crơng gơs  mờ bơtàu tơngguh. Bơh ala\ broa\ lơh do nàng geh jờng cau tam kơphe, kung bè bơta kuơ bơh kơphe cèng wơl tus ù tiah Tây Nguyên tàm rlau 100 nam. Sơr lèt  gan ua\ ngan kal ke, kơphe gam la chi tam tờm cèng wơl hờm ram, pas jak tus làng bol Tây Nguyên, rlau mờ hơ\ tai kơphe Buôn Ma Thuột neh gơ gơs la mat sơnđan ka\ bro kơphe pơnrơ dunia.

Kơphe Ea Yong

Ngài mờ bòn dờng Buôn Ma Thuột 26 kơi sồ rê hờ tiah đah mat tơngai lik, ală sươn kơphê tàm ntum Ea Yông, kơnhoàl Krông Pach, càr Dak Lak gam lì bơkàu bò jơh tàm sươn. Ngan tàm tiah do, 100 nam lài, Mpồl lơh sa kă bro Cao nguyên Đông Dương, mờ Mpồl lơh sa kă bro lơh broă sa sươn sre An Nam neh crơng gơs Sươn kơphe CADA, mờ 260 lồ kơphê, ngan ngồn ai tờm chi tam do tus tam uă tam ù tiah Tây Nguyên.

Ù niam, mờ ơm tai tàm bơta jơnhoa 500 thơk pơndrờm mờ măt dà lềng, den tàng kơphe tiah do geh ală cau coh kơphê tàm lơgar Tây đơs là niam bô thồm mờ bơkah ngan rlau pơndrờm mờ ală phan bơna dùl bơta phan bal tàm ală ù tiah sò tơm sơ gràm phà ndai. Den tàng bè hơ\, mìng pơgăp 10 nam tơ nơ\ hơ\, neh geh tai 26 sươn kơphê bơh lơgar Tây dê geh crơng gơs gùt dar ù tiah Buôn Ma Thuột, tơl sươn kơphe ơnàng bơh bàr pe jơ\t tus gi\t nđờ rhiang lồ, ai chi tam do gơ gơs là măt phan kă bro tiơng pơn rơ ngan bơh kơnhoàl ù tiah pơr hê Tây Nguyên dê.

Bè hơ\ mờ neh 100 nam do, Sươn kơphe CADA, ù tiah tiơng pơn rơ ngan rài yau, tu\ do là dùl Tiah tềl lời wơl kah yau kơnă dà lơgar, geh Dà lơgar bơcri priă lơh wơl tàm Dơ\ lơh chờ kơphe Buôn Ma Thuột dơ\ 3 nam 2011 lài do. Lam bol a` lòt còp Tiah tềl lời wơl hìu duh kah tàm sươn kơphê CADA, ồng Võ Ngọc Nam, ơm tàm ntum Ea Yông, kơnhoàl Krông Pach, pà gi\t, do là tiah crơng gơs Mpồl đơng lam Đảng Cộng sản bơh sơn rờp tàm cau lơh phan bơh càr Dak Lak dê, mờ anih yal tơngi\t ndơp ndơr bơh kăc mạng dê tàm rài tam lơh. Hìu duh kah yau tu\ do mìng gam wơl tềl lời wơl là dùl nơm tơrnhăng gơtìp glòm ndơ\p bơh tờm chi jrê dờng. Dùl nơm hìu duh kah pa geh lơh wơl tềng hơđơm mbur chi jrê dờng, lơh tiah duh kah ală cau tam kơphe neh chơ\t rài yau. Ồng Võ Ngọc Nam, cau geh jàu sền gàr mờ chu nhàng tàm tiah tềl lời wơl do, pà gi\t:“ Tàm rài tam lơh mờ Mỹ dong klàs dà lơgar bơh làng bol he dê, do kung là dùl anih mờ ală cau lơh broă ka] màng tus tơr gùm să pơrjum wơl, mờ tơ nơ\ do geh dà lơgar dờp sền gơs là dùl anih tàm tiah tềl lời wơl CADA. Tiah do, lài do là sươn kơphe, tơ nơ\ tu\ Anih lơh sa sươn dờng kơphê Phước An tu\ do là Mpồl lơh sa kă bro kơphe Phước An dờp atbồ sền gàr, den kung tam kơphê sơl, tài ù tiah pơr hê bazan do mìng gơkờn mờ tờm kơphê lơm, mờ mìng geh tam kơphe lơm gời, den bơh tu\ hơ\, làng bol kung kơnờm bơh tờm kơphe do mờ geh rài kis bè tu\ do”.

Bơh Buôn Ma Thuột, tờm kơphê neh geh rề ơnàng tam uă tus jơh ală ù tiah tàm Tây Nguyên dê, mờ kờp jơh bă ù rlau 550 rbô lồ, kơphe lơh geh pah nam geh rlau 1 tơlak tấn mờ gùl. Mìng is tàm Dak Lak, tiah tam uă ngan kơphe bơh Tây Nguyên dê, nam 2014 pa do, phan bơna kơphe geh tus 90% kờp jơh priă geh bơh tăc mờ lơgar ndai, lơh geh rlau 650 tơlak dolar Mỹ. Tờm kơphe gam lơh geh broă lơh ai pơgăp 300 rbô nă cau lơh broă tơn mờ 200 rbô nă cau lơh broă ndai in. Tờm kơphe neh ngan ngồn cèng wơl rài kis hờm ram, pas sơm mờ bơtàu tơnguh ai làng bol ală kòn cau tàm Tây Nguyên in. Ồng Y Đjhai, kòn cau Rơđê, ơm tàm bòn Sahp, ntum Ea Tu, [òn dờng Buôn Ma Thuột, càr Dak Lak, pà gi\t: Kơnờm bơh tam kơphe mờ hìu bơnhă ồng neh ròng siam 9 nă kòn bơsram tus gùng tus dà, lơh geh dùl nơm hìu kờp priă rlau 1 tơmàn.“ Kơnờm geh mpồl lơh sa kă bro bơcri priă, bơtàu tơnguh tờm kơphê den tàng rài kis hìu bơnhă a` kung bè làng bol tàm bòn lơgar ngai sơlơ tơl ngui tơl sa, mờ pas sơm. Khi dong kờl làng bol, bơto pơlam bơta chài sơngka sền gàr, tuh dà, klah koh ntê, jì nhơ\t…Kơnờm bơta jơh nùs bơto pơlam bơh mpồl lơh sa kă bro dê, den tàng tờm kơphê kis dờng niam ngan, tơ\t uă plai, dong rài kis làng bol ngai sơlơ niam bơne\ rlau tai”.

Hìu nha\ Y Djhai ma\y kơphe

Phan bơna kơphe Tây Nguyên neh geh tăc tus 60 lơgar mờ kơnhoàl ù tiah tàm gùt dunia; ai Việt Nam gơ gơs là lơgar tăc kơphe rơta uă ngan rlau jơh tàm dunia, mờ geh tus nggùl bơnah kơphe rơta gùt dunia dê. Jăt ồng Trịnh Đức Minh kuang atbồ Mpồl lơh kơphê Buôn Ma Thuột, càr Dak Lak, den kơphê Tây Nguyên geh jơh gùt dunia gi\t, tài bơh bơta bô thồm mờ bơta bơkah is ngan mờ ờ go\ tiah lơi gơtùi geh. Bơta bô thồm bơkah is ngan kơphê hơ\ dê, neh geh đơs tờm bơh ală tu\ tơngai kah yau gi\t nđờ rhiang nam, bơh kơphê CADA rài Tây sò tơm sơ gràm phà lơgar he tus măt kă bro kơphe Buôn Ma Thuột tu\ do. Ồng Trịnh Đức Minh, đơs:“ Dilah mìng đơs gơkờn lơm gời, den gơ gơtùi lơh gơlik phan bơna uă ngan, mơta bơta gơkờn tàm do gam lơh geh bơta niam uă: tài jơnau ù tiah kơh jơnhoa mờ bơta tam gơl bơta duh mrềt đah trồ mang mờ trồ ngai là 2 jơnau tờm lơh tờm bơta niam bơkah kơphe rơta bơh Buôn Ma Thuột dê. Tờm kơphe geh tam gi\t nđờ rhiang nam do, gah lơh kơphe sơr lèt gan uă bơta kal ke dờng ngan, mơya ờ hềt tu\ lơi làng bol săng sơr bì tờm kơphe ờ; mờ ngan bơh ală tu\ tơngai kah yau jo\ jòng bè hơ\, den bơta chài tam mờ sơngka sền gàr kơphê bơh làng bol dê kung geh sơlơ chài uă rlau tai”.

Gi\t kơphê là chi tam pràn, gơnuar atbồ ală càr Tây Nguyên kung bè ală gah, sơnah lơh broă dà lơgar geh gơ rềng neh rơndăp ù tiah mờ sền gròi bơcri priă bơtàu tơnguh jăt gùng dà kơ\ kơl jăp. Bal mờ broă bơcri priă sơngka sền gàr, lơh niam uă bơta niam phan bơna, gơnuar atbồ tiah do mờ gah lơh broă geh gơnuar sùm sền gròi broă lơh hòi jà kă bro, rề ơnàng lơh sră cih mat sền gàr mat kă bro kơphe Buôn Ma Thuột tàm drà dunia. Ồng Đinh Văn Khiết kuang jăt jơng atbồ anih duh broă làng bol càr Dak Lak, đơs:“ Càr Dak Lak tu\ do geh pơgăp 203 rbô lồ kơphê, mơya hời rơ hời den geh bơta tam gơl wơl, nàng kờn lơh geh bơta kơ\ kơl jăp ai tờm kơphe in tàm tơngai pơn jăt tai. Jơnau kờn là lơh bè lơi, bol he gàr geh ală bă kơphê gơkờn mờ ală ù tiah trồ tiah mờ geh ală cau lơh broă sa bềng bơta mờng chài tàm broă tam mờ sơngka sền gàr kơphe. Dơ\ bàr là bol he kung gam pal sền gàr geh kơphe lơh geh, nàng kơ\ kơl jăp priă lơh geh bơh làng bol dê, kung bè bơta bơtàu tơnguh bơh bòn lơgar dê”.

Miếu CADA

Di dùl rài geh tam tàm ù tiah Tây Nguyên, bơh kơphê CADA tus Kơphe Buôn Ma Thuột, ală bơta kuơ bơh măt kă bro tiơng pơn rơ dunia do cèng wơl neh lơh tiơng pơn rơ ngan muh mat dùl kơnhoàl ù tiah, là bơta chờ hờp ngan bơh Buôn Ma Thuột dê đơs is, mờ Tây Nguyên dê đơs bal. Dơ\ lơh chờ kơphê Buôn Ma Thuột geh lơh sùm ờs mờng 2 nam dùl dơ\ kung là nàng kờn jờng rơ muh mat ală bơta kuơ hơ\ dê.

                                                }au mblàng Lơ Mu K’ Yến