VOV4.K’ho-Bồ ală nam 2000 là tu\ tơngai kal ke uă ngan bơh ală càr Tây Nguyên dê. Bơta kal ke uă ngan bơh drà kă bro kơphê, lơh broă lơh sa tàm tiah do gơ ơm tàm bơta tung lotăng. Pơn jat hơ\, dùl ròt ală bơta mpồl bơtiàn mờ sền gàr dà lơgar lơngăp lơngai neh gơlik geh.

Tàm bơta hơ\, lồi nhai 7 nam 2002, Mpồl đơng lam Tây Nguyên geh crơng gơs nàng dong Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Thủ tướng Chính phủ đơng lam mu\t lơh ală kơnòl broă dờng tàm Tây Nguyên, bal mờ kấp ủy Đảng, gơnoar atbồ ală càr tàm tiah do, tă bơsong kal ke, kòl yan, sơrbac mhar bơtàu tơnguh wơl lơh sa, kơ\ kơl jăp lơngăp lơngai chính trị, rơndăp tăp sèng ờdo ờdă gùt mpồl bơtiàn. 15 nam lơh ngan, broă lơh sa- mpồl bơtiàn Tây Nguyên dê geh bơta tam gơl tơl làm:

Pah tu\ tus nhai 7 pah nam, tu\ ală sươn kơphê să gar, den kung là tu\ ală tờm sầu riêng tam tàm bơrlu\ bal, mu\t tàm kàl tơnhàu. Tơngai hơ\, jơh gùt xã Ea Yông, kơnhoàl Krông Pack, càr Daklak gơlơh bè mu\t tai tàm ngai chờ dờng. Tiah tàm gùl xã tơrgùm uă ngan cau gơlơh bè dùl tiah kă bro. Pah ngai ndrờm geh gi\t nđờ jơ\t nơm rơndeh container lòt tàm jat gơ\p, lòt pơndiang ală rơndeh sầu riềng bềng ngan.

Bơta [ô bơkah ngan bơh plai chi pơnrơ ngan gơ [ô sùm jơh dùl gùng lòt jòng tàm gơl gùng rơndeh 26. Ồng Ngô Văn Tam, là dùl nă cau lơh broă sa kis tàm xã Ea Yông pà gi\t, nam do là nam dơ\ 7, ồng mờ ală cau lơh sươn tàm do lơh sa geh tơnhàu uă ngan. Tơl tờm sầu riêng tam tàm bơrlu\ bal tàm sươn kơphê ai tơnhàu tus jơ\t tơlak priă tàm dùl kàl; tơl lồ lơh geh bơh 700 tơlak priă rlau hơđang tàm dùl nam.

Ồng Ngô Văn Tam, đơs:

“Lơh bè do, den priă lơh geh lài ngan là kơphê, dơ\ bàr là tờm sầu riêng mờ dơ\ pe là tờm bơ. Tàm hơ\, sầu riêng ai tơnhàu uă ngan rlau jơh, tơl tờm bè do là lơh geh 10 tơlak priă, dùl lồ lơh geh pơgăp 800 tơlk priă. Ai kơphê, tơnơ\ tu\ tơm phan bơna dà lơgar in den gam geh 2 tấn”.

Jat ồng Nguyễn Phụng Minh, Bí thư Đảng ủy xã Ea Yông yal, Ea Yông là dùl tàm ală tiah tam kơphê pơnrơ ngan rlau jơh tàm Tây Nguyên, kung là tiah ko\ng aniai uă ngan tài bơh jơnau gơmù khà priă kơphê tàm bồ ală nam 2000.

Mơya, tơngai do, lơh sa bơh xã dê ờ mìng bơtàu tơnguh wơl mờ gam jòi geh gùng lòt pa, cồng nha rlau mờ kơ\ kơl jăp rlau. Gi\t nđờ rhiang nă cau geh priă tơmàn bơh lơh broă sa sươn sre neh geh, cồng nha gam geh gơ rề uă tàm làm gùt ală tiah tàm ală [òn. Ồng Nguyễn Phụng Minh, đơs:

“Jơnau lơh broă sa sươn sre pơnrơ ngan rlau jơh tàm xã là tam tàm bơrlu\ bal tờm chi sa plai tàm sươn kơphê. Dùl lồ lơh geh bơh 700 tơlak tus 1 tơmàn 2 tơmàn priă tàm dùl kàl mìng là bơh sầu riêng lơm, ờ hềt kờp kơphê. Cồng nha lơh sa uă ngan den tàng xã neh lơh dùl ròt, broă hơ\ geh lam lơh dùl ròt jơh”.

Gơtùi đơs, Ea Yông là tiah ai lơh pơnyơu dềt bơh jơh gùt Tây Nguyên dê bè bơta bơtàu tơnguh wơl, bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtiàn. Sền uă tàm làm gùt ală tiah do, ală broă lơh tam tàm bơrlu\ bal tờm chi sa plai gam geh rề ơnàng lơh uă tàm làm bă tiah.

Tơnơ\ mờ kơphê, gah lơh tiêu Tây Nguyên geh broă lơh bơtàu tơnguh mhar ngan mờ geh cồng nha dờng ngan bơh đah tô Tây Nguyên tus đah jum Tây Nguyên. Kuơmàng, Tây Nguyên gam pơnrơ bè dùl ù tiah khà dùl bè bơtàu tơnguh lơh broă sa sươn sre công nghệ cao mờ càr Lâm Đồng neh bơ\t bơtàu geh rlau 43 rbô lồ, priă lơh geh bơh broă lơh sa là bơh 400 tơlak tus 8 tơmàn priă tàm dùl lồ dùl nam.

Bal mờ lơh sa, ală bơta mpồl bơtiàn tàm Tây Nguyên kung geh ai lài lơh bơsong jơh. Ală broă lơh 132, 134 bơh Chính phủ dê neh dong bơsong uă ngan jơnau ờ geh ù ơm, ù lơh sa bơh làng bol kòn cau dê; broă lơh 135 dong bơtàu tơnguh tơl làm gơ wèt tus mờ ală xã kal ke uă ir.

 Kuơmàng, broă lam ai ală anih lơh broă mờ mpồl lơh sa kă bro tàm tiah he dê in lơh oh mi bal, dong kờl ală [òn làng bol kòn cau neh geh bơyai lơh làm uă tàm ală tiah. Tơnơ\ 15 nam, tus tàm [òn lơgar lơi tàm Tây Nguyên, kung sền go\ lơm anih lơh oh mi bal kung ai geh nùs nhơm sền dờng màng ngan bơh làng bol dê.

Bèp Toan, kis tàm [òn Liêng Ông, xã Dak Phơi, kơnhoàl Lak, càr Daklak, pà gi\t:

“Mpồl lơh oh mi bal sùm sền gròi dong kờl bè phan bơna bal mờ nùs nhơm ai làng bol in, làng bol sùm iang nùs ngan lơh broă lơh sa, ờ go\ iat bol ờ niam hoài jà pơrlồm pơn jồ, kơ\ nùs pin dờn lòt jat Đảng, jat Dà lơgar.

Bulah ù tiah hat hal, kòn bơnus gal ngan, mơya làng bol kung lơh ngan lùp bơsram bơta jak chài tàm broă lơh sa nàng sền gàr chi tam, phan ròng, bal mờ bơta dong kờl sùm bơh mpồl lơh oh mi bal dê, làng bol sơlơ jak chài sơlơ bơtàu tơnguh uă rlau”.

Ồng Y Piêk Ênuôi, kis tàm [òn Ea Na, xã Ea Na, kơnhoàl Krông Ana, càr Daklak, cih dờp bè do:

“Công ty dong kờl ai pà làng bol in uă ngan bè ală bơta, bè bơcri ai phơng sih tơm priă rơhời, hơ\ sồng lơh ồs đèng, mờ ală broă lơh niam chài, tàp pràn să jan…Bơh nam 2004 tus tu\ do, làng bol bol a` geh tam gơl bơtàu tơnguh, khà hìu r[ah gơmù uă ngan. Công ty pơgồp bal mờ Viện Khoa học dong kờl bơto pơlam lơh broă sa sươn sre bơyai lơh uă dơ\ cribơyai bè jak chài lơh sa, dong làng bol gi\t wa\ tàm broă tam mờ sơngka sền gàr kơphê, bơh hơ\ làng bol tàm [òn geh bơtàu tơnguh”.

Geh bơta bơtàu tơnguh wơl mờ bơtàu tơnguh uă ngan, mơya 15 nam do, Tây Nguyên kung ko\ng ơnòng uă ngan bơta gơ aniai hoàc hươr. Kơ` jơ\ kơ` ju\t ngan rlau jơh tàm hơ\ là aniai hoàc hươr bè tiah ơm kis, tu\ rlau 350 rbô lồ brê neh roh te\. Bă brê gam wơl kung ờ huan gam uă tai chi che, lơh jơh bal jơnau trồ prang mờ dà ko\ dà cò ndrờm sơlơ gơbàn uă tai.

Gi\t nđờ rhiang mpồl lơh sa kă bro geh ală càr jàu ù jàu brê nàng lơh sa, mơya ờ lơh geh cồng nha, sơlơ\u wơl lơh jơnau tam pìt tam phà ù tiah gơlik geh kal ke. Bàr pe bơtơ\t tơnau dơng dà hìu măy pờ tơlik ồs đèng, tu\ lơh ờ go\ kơlôi tus jơh jơnau gơrềng tus mpồl bơtiàn, tiah ơm kis neh lơh ală tiah ờ gơtùi bơsong geh jơnau gơ aniai hoàc hươr.

Do geh gơ gơs là ală bơta dờng mờ Mpồl đơng lam Tây Nguyên, kấp ủy, gơnoar atbồ ală càr tàm Tây Nguyên geh tơrgùm bơsong tàm tơngai tus. Ồng Tô Lâm, Ủy viên Bộ Chính trị, mơkung là kuang atbồ Mpồl đơng lam Tây Nguyên, pà gi\t:

“Tơrgùm bơsong jơnau bè ù tiah, do là broă lơh tờm bơh tiah Tây Nguyên dê tàm nam 2017 mờ ală nam pơn jat tai. Thường trực Mpồl đơng lam Tây Nguyên geh kơlôi sơnơng, sồr ală bộ, gah lơh broă geh gơnoar sền swì bơta geh ngan ù tiah tàm Tây Nguyên, ală tu\ bơsong tơrgùm tàm ală jơnau ai sơgràm ù tìs mờ kơrnoat boh lam. Sồr Bộ Nông nghiệp mờ Phát triển nông thôn gờ` bơyai lơh pơrjum bal mờ tơngume mìng broă do lơm.

Mờ Mpồl đơng lam Tây Nguyên geh kung yal mờ Chính phủ dan bơtơl, lơh gơs ală kơrnoat boh lam bơsong ală broă lơh aniai koh kơl brê, sền swì ki\ ai bơtàu tơnguh bơtơ\t tơnau dơng dà tàm Tây Nguyên, sền gròi tus sền gàr dà tàm Tây Nguyên”!

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến