VOV4.K’ho - Di tơnkah 40 nam tam lơh pha lin Buôn Ma Thuột, tơnklàs càr Dak Lak, pờ sơnrờp ngan tus mờ dơ\ ntào tam lơh kàl prang nam 1975, tơnklàs đah jum, dà lơgar tơrgùm bal, tàm càr Dak Lak pa bơyai lơh pơn jờng cau geh bơngă pin dờn tàm làng bol kòn cau mờ cau kơđơng yàng, dong broă gah jăt yàng geh pơnrơ jăk tàm Tây Nguyên. Do geh sền là ală “Tòm chi dờng” ală [òn tàm Tây Nguyên dê, ală cau neh mờ gam ai jơh pràn bơ\t bơtàu mpồl tam klăc gùt jơi bơtiàn kòn cau mờ broă lơh mùl màl, tơnguh bơhiàn kờ` gơboh mờ dà lơgar, kơnòl broă lơh làng bol, pơgồp bal tàm broă ai làng bol ală kòn cau l^k klàs mờ rơ[ah, bơngơr gơla, gàr niam gùng dră bal mờ tơnguh bơtàu kơl jăt tiah Tây Nguyên. Di tàm dơ\ do, cau ai tơng^t jơnau đơs Việt Nam neh tìp mờ ờ uă cau geh bơngă pin dờn, cau kơđơng yàng geh pơnrơ jăk kờ` iăt ală jơnau tam pà bal bơh ală cau do dê bè rài kis.

Lòt sền bòn dờng Buôn Ma Thuột, ồng A Blong, ơm tàm ntum tiah nhàr lơgar Mang Mrai kơn hòal Sa Thầy càr Kon Tum ơm ntàu kờp khà cờn bơh 1 nơm hìu jơnhua cờn rềp sơne\ 6 tàm gùl bòn dờng. Ồng đơs, Buôn Ma Thuột bơtàu tơnguh mhar ngan, `chi lơi kung krơi, bơta lơi kung kờ`. kòn cau Rơ Măm ồng dê, 1 tàm ală kòn cau ờ geh gal cau tàm lơgar Việt Nam, tu\ do mìng geh 110 hìu nhă mờ 412 nă cau ơm kis tàm tiah nhàr lơgar ntum Măng Mrai, kơnhòal Sa Thầy càr Kon Tum, tu\ do pa bơto mai\ rơndeh lơh òr nàng lơh ù. Ai [òn dờng Buôn Ma Thuột den gơ crà àng đèng sòl, rơndeh rơn dồ gal ngan, hìu đăm den jơnhua, niam rlau mờ ală rùp ồng geh sền go\ tàm tivi.

Tàm nùs nhơm ồng A Blong dê, Buôn Ma Thuột ală nam pa tơngklàs kung rơbah ngan, ờ geh gal cau, ờ krơi bè bòn tờm ồng dê là nđờ. Tu\ hơ\, ồng là kòn cau Rơ Măm mìng 1 nă lơm lòt bơsram tàm Buôn Ma Thuột, hơ\ sồng rê lơh pơgru tàm bòn Plei Le. Tu\ do, oh kòn kòn cau Rơ Măm cau lơi kung geh bơsram sră, mờ neh geh tus 7 nă bơsram tus hìu bơsram dờng, cao đẳng. kơ nờm geh bơta dong kờl bơh dà lơgar dê, bòn lơgar ờ ngòt jơ gloh, mơkung geh đèng sòl àng sơl. Tiah dar lơgar ngài neh tam gơl uă ngan, mơya ờ gơtùi sơ nơng là Buôn Ma Thuột tam gơl mhar bè do. Ồng yal, tơ nơ\ dơ\ lòt do, ồng pal lam sồr làng bol bơsram uă rlau tai, sơ lơ tiah sar lơgar ngài uă kal ke den pal sơ lơ bơsram, bơsram bơh ală broă dềt ngan rlau jơh, bè hơ\ den hơ\ sồng gơtùi bơtàu tơnguh. Ồng đơs:“ Geh Đảng, dà lơgar dong kờl uă, den tu\ do làng bol neh git lơh kòi sre, git tam phan. Bè rài kis lơh sa tu\ do neh bơtàu tơnguh đau. Bơta lơi he gơtùi lơh den he pal đòm jat, pơn yơu lơh sa là bơsram bơta chài tam phan, hơ\ sồng sa den pal sa sin hùc duh, lam sồr, mblàng yal làng bol lơh jat gùng dà broă lơh, adat boh lam dà lơgar dê, bơtàu tơnguh lơh sa, hơ\ sồng là ală broă lơh tìs den cau kra bòn pa tơr`a bơ song mơ tàm dơlam is bòn lơgar dê.”

Tềng đăp bơta niam àng gơ crà bơh Buôn Ma Thuột dê, mờ ală tam gơl tàm rài kis bơh làng bol tàm bòn lơgar Tây Nguyên dê, mò Her, 1 nă cau atbồ bòn kòn cau Bơnhàr tus bơh ntum A Yun, kơnhòal Mang Yang, càr Gia Lai chờ hờp đơs, Tây Nguyên bơtàu tơnguh bè tu\ do, bol a` sơ lơ git bơta kuơ phi să tàm ală nam tam lơh:“ Làng bol kòn cau lài do rềp mềr ngan mờ Đảng, rơcang phi să, bơh blah àu, drăp yăng, cing mồng,..kung ndrờm dong kờl kac màng in nàng tam lơh jai mờ bol sò tơm Mỹ, nàng tơngklàs tơr gùm 1 dà lơgar geh bè tu\ do. Là jat jơng broă lơh, den he pal git sền gàr, bơt bơtàu bòn lơgar ngai sơ lơ pràn kơl dăng, gờm răm, ngap lơngai, bơto bơtê kòn sau git lơh tờm, sền gàr dà lơgar, sền gàr càr, ba` lơh gơbàn roh ngap lơngai, tam cah is bơta tam klac.”

Tìp mat tàm dơ\ pơrjum jờng rơ ală cau geh bơngă pin dờn tàm làng bol kòn cau, cau dong broă ỳang, cau duh broă ỳang geh pơn rơ jak, ală bơta tàm khoar kơ\ ngan, ală bơta kup tê krà` ngan, tam klac bal ală cau pơn rơ jak bơh ù tiah brê bơ nơm Tây Nguyên dê. Tơl nă cau là 1 ơnà jak tàm broă mblàng yal, lam sồr làng bol ală kòn cau, cau jat yàng, jơh nùs pơr lòng lơh broă sa, bơt bơtàu bòn lơgar pa, bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn, brồ guh bơta niam chài rơ gơi kòn cau, tus bal sền gàr ngap lơngai gùng dră bal tàm Tây Nguyên. Ồng Y Dhun Hmok ơm tàm ntum Dur Kman, kơnhòal Krông Ana càr Dak Lak yal, jat jơng bơngă pin dờn bơh 1 jơi nòi dờng tàm mpồl cau Rơđê, să tờm ồng mờ hìu nhă sùm lơh ngan, mờ đơs den pal gơ jat bal mờ broă lơh, den hơ\ sồng làng bol tàm bòn đòm jat:“ Nàng làng bol pin dờn den he pal lơh, pơn yơu lam sồr lơh sa den he pal lơh lài, lơh kơphe den he kung pal lơh lài sơm, mờ jơh ală bơta ndai tai, pơn yơu bè oh kòn den pal bơsram tus gùng tus dà, bè kòn a` dê, 3 nă lơh kuang àng, 2 nă lơh pơgru. mờ đơs den pal gơ jat bal mờ broă lơh, ờ gơtùi mìng đơs gời, bơh hơ\ den he lam sồr hơ\ sồng làng bol iat he.”

Mò Hà Thị La, kòn cau Thái, 72 sơnam, 20 nam lơh kuang atbồ đơng lam Đảng ală [òn Dak Thanh, Phú Sơn, ntum Ea Pô, kơnhòal }ư\  Jut, càr Dak Nông, mò neh bơtàu srơh dong kờl bơsram pràn ngan tàm bòn lơgar, crơng gơs ală mpồl hìu nhă ờ geh tam lơh tam pờng, tơmù bơta bau gờ`, lam sồr bơta pràn làng bol nàng lơh uă broă lơh bè hìu pơrjum bòn, gùng lòt. Bulah tu\ do ờ gam tus bal broă lơh mpồl bơtiàn, mơya mò kung gam là 1 nă cau geh gơ rềng pràn ngan tàm broă tơr`a bơsong ală bơta ờ niam tàm bòn, là cau lam lài tàm srơh bơt bơtàu bòn lơgar pa. mò đơs:“ Dilah sùm kơl dìng tàm dà lơgar den kung pal git kơrhia, tu\ do làng bol he gơtùi lơh bơ ta lơi den pal lơh ngan, tài dà lơgar gam uă tiah kal ke rlau mờ he. A` den kung ờ sô tai, ờ jau lơh tơl broă, mơya bơta dềt ngan rlau jơh tàm bòn den kung pal lơh ngan nàng kòn sau in đòm jat.”

Tây Nguyên gam tàm gùng bơtàu tơnguh pràn ngan, mơya tàm hơ\ kung gam ală bơta kòn yan ờ hềt gơtùi sơ bì jơh tàm 1 tu\ tơngai lơyah, tu\ bơta chài git wă làng bol ală kòn cau dê ờ huan uă, bơta chài lơh broă lơyaì tam gơl, rài kis bơh uă cau gam kal ke. Bơh nùs nhơm mờ broă lơh he dê, Mò Thích nữ Như Tịnh atbồ mpồl lơh broă niam di mpồl dong gàr gah jat yàng phờk càr Lâm Đồng kơp kờ`, jơh gùt mpồl bơtìan tàm sơmbat tê bal nàng ală cau rơbah in brồ guh:“ Ală tiah sar lơgar ngài, tiah làng bol kòn cai den gam uă ngan kal ke, bol a` kung lơh ngan tă pơ gồp bal bơta pràn, pah nam den tă pơ gồp tus nđờ tơmàn priă. Bol a` kơp kờ` là, mìng dong kờl piang sàu àu soh den ờ hềt di là tờm, mờ pal lơh bè lơi nàng geh broă lơh sa làng bol in, nàng khin lơh geh phan bơna, bơtàu tơnguh is den niam rlau.”

Tus bơh uă gah jat yàng, uă jơi bơtiàn kòn cau krơi is, ală cau geh pơn rơ jak geh jờng rơ dơ\ do, mờ gam uă cau dnai tai tàm làng bol kòn cau, ală gah jat yàng tàm Tây Nguyên, mờ bơngă pin dờ` kơ nòl broă he dê, mờ ală broă lơh ngan ngồn, gam bơtàu tơnguh bơhiàn kờ` gơ boh dà lơgar, kơ nòl làng bol, pơ gồp bơnah tơ mù jơ gloh rơbah, bơrngơl gơla, gàr kơ\ ngap lơngai gùng dră bal mờ bơtàu tơnguh Tây Nguyên pràn kơldăng.

                                                         }au mblàng K’ Duẩn.